I GZ 188/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Rafał Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 14 września 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. Ś. - [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1351/06 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. Ś. - [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] maja 2006 r., nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1351/06, przyznał K. Ś., prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą [...], prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł, w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że sytuacja materialna skarżącej nie uzasadniała całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd zwrócił uwagę między innymi na fakt, że mąż skarżącej posiada środki zgromadzone na rachunku bankowym, co miesiąc dokonuje wpłat własnych w wysokości ponad 3.000 zł, z czego opłaca składki na ubezpieczenia społeczne oraz spłaca raty kredytu na samochód zakupiony w celu bezpośrednio związanym z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Działalność ta, zgodnie z oświadczeniem, przysparza mu dochody miesięczne w wysokości 1680,25 złotych. Sąd podkreślił przy tym, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9 poz. 59 ze zm.) małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy, w tym finansowej. Środki na prywatnym rachunku bankowym, w wysokości kilku tysięcy złotych, posiada również sama skarżąca. Sąd uznał ponadto, że wysokie deklarowane koszty prowadzenia działalności gospodarczej nie mogą stanowić decydującego argumentu przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż doprowadziłoby to do bezpodstawnego zaakceptowania sytuacji, w której za konieczne uznaje się poniesienie wszystkich innych kosztów poza kosztami sądowymi. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, gdy zdobycie przez stronę środków jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą wymaga się ponadto szczególnej zapobiegliwości i przezorności we wspomnianym zakresie. Zdaniem Sądu, koszt wpisu sądowego w niniejszej sprawie może zostać pokryty ze środków zgromadzonych na rachunkach bankowych obojga małżonków. Ponadto uznał, że skarżącej i jej rodziny nie można uznać za osoby o ograniczonych środkach do życia, dla których poniesienie kosztów sądowych w postaci wpisu od przedmiotowej skargi w wysokości 500 zł, przy założeniu obowiązku uiszczenia wpisów w innych sprawach, spowodowałoby uszczerbek w środkach koniecznego utrzymania. Osoby te dysponują bowiem środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunkach bankowych (ponad 8000 zł), jak również niespożytkowanymi na konieczne wydatki środkami finansowymi pozostałymi po odliczeniu deklarowanych przez skarżącą miesięcznych kosztów utrzymania w kwocie 2.000 zł; należą do nich dwie nieruchomości oraz samochód osobowy o wartości początkowej ponad 100.000 zł. W zażaleniu na powyższe postanowienie K. Ś. - [...]wniosła o zmianę wydanego postanowienia przez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych lub uchylenie skarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, że stanowisko przyjęte przez Sąd zamyka możliwość merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd. Nawet częściowe zwolnienie od kosztów sądowych nie pozwala na ich uiszczenie przez skarżącą, gdyż łączne koszty trwających postępowań sądowych zamykają się w kwocie kilkunastu tysięcy złotych. Skarżąca podniosła, że organy celne wszczęły postępowania weryfikacyjne, mimo że nie dokonała ona importu towarów objętych tymi postępowaniami. Prowadzone przez organy celne postępowania były niezależne od importera, gdyż to eksporter odpowiada za procedurę wystawienia dowodu pochodzenia towaru. Skarżąca stwierdziła, że żyje na skraju ludzkich możliwości zarówno pod względem psychicznym, jak i fizycznym i uzależnianie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym od pozostawania przez nią w związku małżeńskim jest krzywdzące. Zdaniem skarżącej Sąd, zamiast skupiać się na analizie sytuacji majątkowej obojga małżonków, powinien wziąć pod uwagę fakt współistnienia kosztów trwających sporów, a nie - jak to błędnie uczynił - okoliczność, iż strona złożyła wnioski o przyznanie prawa pomocy we wszystkich sprawach. W ocenie skarżącej zapłata wpisu sądowego spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Koszty sądowe nie powinny stanowić przeszkody dla realizacji praw strony przed sądem. Celowe jest istnienie równowagi między interesem państwa a interesem jednostki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie strona wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd I instancji uznał, że nie zachodzą okoliczności świadczące o tym, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny podziela to stanowisko. Na wstępie należy zaznaczyć, że Sąd I instancji wydał zaskarżone postanowienie po ponownym rozpoznaniu sprawy wskutek przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zawarte w kasatoryjnym orzeczeniu wytyczne, Sąd I instancji uwzględnił. Wbrew przedstawionym z zażaleniu twierdzeniom, Sąd I instancji wziął pod uwagę wielość spraw prowadzonych z udziałem skarżącej, a tym samym sumę kosztów z nimi związanych. Wskazał, że kwota ta wyniesie około 16.000 zł. Skarżąca uznała, że jest to kwota przewyższająca jej możliwości płatnicze. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego fakt ten nie został jednak przez skarżącą wykazany, z przyczyn poniższych. Mając na względzie, że sąd przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy powinien wziąć pod uwagę ogólną sytuację materialną strony - uwzględniając zarówno wysokość obciążeń finansowych, jak i możliwości płatnicze strony, co słusznie wskazała skarżąca w zażaleniu - podkreślić należy indywidualny charakter każdej sprawy sądowoadministracyjnej. W niniejszej sprawie skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu w wysokości 9.878 zł, a zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł jest zwolnieniem strony od znacznej części wpisu sądowego. Rozstrzygnięcie to należy uznać za słuszne, gdyż stan faktyczny wynikający z akt sprawy nie uzasadnia zwolnienia skarżącej z całości tego wpisu. W jednym z wcześniejszych orzeczeń zapadłych w ramach rozpoznawanej sprawy NSA wskazał, że fakt posiadania przez skarżącą nieruchomości nie jest jednoznaczny z możliwością pozyskania przez skarżącą środków pieniężnych (postanowienie NSA z 3 kwietnia 2007 r., sygn. akt I GZ 29/07). Naczelny Sąd Administracyjny podziela ten pogląd, jednakże wymaga podkreślenia, że prawo pomocy jest wyjątkową instytucją, mającą na celu umożliwienie dochodzenia praw przed sądem stronie postępowania, znajdującej się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej. Mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy, w tym fakt posiadania przez stronę majątku w postaci dwóch nieruchomości, w tym domu mieszkalnego o dużej powierzchni, oraz samochodu o znacznej wartości nie można uznać, że sytuacja finansowa skarżącej uzasadnia przyznanie skarżącej pomocy ze strony państwa w stopniu wyższym, niż dotychczas orzeczony przez Sąd I instancji. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje bowiem w sytuacji, gdy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżąca posiada wolne środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym. Nie wykazała równocześnie, że są one konieczne na pokrycie stałych wydatków, zatem nie ma przeszkód, by spożytkowała je na incydentalny wydatek, jakim jest wpis sądowy. Bez znaczenia dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy jest podniesiona przez skarżącą okoliczność, iż wszczęcie postępowania weryfikacyjnego wiąże się z nieprawidłowościami przy wystawianiu świadectwa pochodzenia przez eksportera. Za prawidłowość dokonania zgłoszenia celnego odpowiada bowiem zgłaszający. Skarżąca podniosła ponadto wadliwość powołania się przez Sąd I instancji na możliwość, a nawet konieczność udzielenia wsparcia finansowego przez męża skarżącej, który uzyskuje dochody z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Zarzut ten nie został jednak poparty jakąkolwiek argumentacją, która świadczyłaby o tym, że nie istnieje zależność finansowa między małżonkami. Z oświadczeń składanych przez skarżącą wynika, że oboje małżonkowie łożyli na utrzymanie rodziny z dochodów uzyskiwanych z prowadzonych działalności gospodarczych. (por. postanowienie SN z dnia 12 grudnia 1978 r., sygn. akt IV CZ 171/78, Lex nr 8157) Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie, jako pozbawione uzasadnionych podstaw.