I GZ 225/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Kazimierz Brzeziński po rozpoznaniu w dniu 4 października 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. K. Firma Handlowa "[...]" na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I SA/Go 750/05 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. Firma Handlowa "[...]" na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie z dnia 23 listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie cła oraz podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 27 marca 2006 r., sygn. akt I SA/Go 750/05 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim odmówił przyznania T. K. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Po rozpatrzeniu sprzeciwu T. K. od powyższego postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I SA/Go 750/05 oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że ogólnikowe powołanie się przez skarżącego na ponoszone przez niego koszty postępowań administracyjnych prowadzonych z jego udziałem, nie pozwoliło na rzetelną ocenę wysokości tych kosztów. Ponadto Sąd podkreślił, że jest zobowiązany do badania sytuacji materialnej i rodzinnej strony ściśle w odniesieniu do kosztów postępowania w danej sprawie i w związku z tym wskazał, że jedyną opłatą, jaką skarżący ma obowiązek ponieść na obecnym etapie postępowania, jest wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Sąd stwierdził także, iż skarżący wykazał niekonsekwencję w przedstawionej dotychczas argumentacji, ponieważ z jednej strony wskazał dochód w wysokości trzech tysięcy złotych, z drugiej zaś strony powołał się na nieproporcjonalnie wysokie koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Sąd wskazując, że dochód to przychód pomniejszony o koszty stwierdził, że trudno jest zatem uznać, że zapłata wpisu mogła narazić skarżącego lub jego najbliższych na uszczerbek utrzymania koniecznego. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie przez Sąd I instancji art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., poprzez uznanie, że skarżący jest w stanie w całości ponieść koszty postępowania – wpis od skargi i w związku z tym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu zażalenia skarżący przyznał, że nie złożył żądanych przez Sąd źródłowych dokumentów. Nie zgodził się jednak z twierdzeniem Sądu, że nie złożył on oświadczenia dokumentującego jego sytuację twierdząc, że oświadczenie takie zostało złożone kilka miesięcy przed wezwaniem Sądu, a przedstawiony w nim stan faktyczny, warunki rodzinne i osobiste nie uległy zmianie. Zdaniem skarżącego z przedstawionego oświadczenia jednoznacznie wynika, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawach toczących się przed WSA i organami administracji. Przy ocenie możliwości pokrycia kosztów tych postępowań Sąd nie powinien, zdaniem skarżącego, kierować się wyłącznie dokumentami, ale również doświadczeniem życiowym, które jednoznacznie wskazuje, że osoba uzyskująca od dłuższego czasu niskie dochody oraz będąca stroną wielu postępowań nie jest w stanie ponieść ich kosztów, nawet częściowo. Zdaniem skarżącego Sąd orzekając w sprawie kierował się formalizmem, pomijając całkowicie merytoryczne przesłanki udzielenia prawa pomocy. Skarżący podniósł, że w najlepszej sytuacji mógłby miesięcznie oszczędzić kwotę nie większą niż 120 zł, co i tak nie pozwoliłoby na pokrycie wpisów od licznych skarg, które złożył. Skarżący wyjaśnił, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza w czasie, gdy importował objęte sporem towary, cechowała się wprawdzie dużymi obrotami, ale - jak wskazuje dokumentacja skarbowa - przynosiła nieduży zysk, co wbrew twierdzeniom Sądu nie pozwalało na zgromadzenie zapasu pieniędzy na pokrycie kosztów sądowych. Gromadzenie takich środków wpłynęłoby, zdaniem skarżącego, na płynność finansową przedsiębiorstwa i nie było uzasadnione, gdyż nie spodziewał się on, że w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą czekać go będzie szereg postępowań administracyjnych i sądowych. Zapobiegliwość i przezorność dotycząca ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej, w tym ponoszenie kosztów sądowych z nią związanych, na którą wskazuje w uzasadnieniu Sąd, nie jest adekwatna do sytuacji, w jakiej znajduje się i znajdował skarżący. Prawdą jest, iż prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem i należy je niejako wkalkulowywać w system funkcjonowania prowadzonego przedsiębiorstwa. W szczególności można w tym celu tworzyć dodatkowe fundusze, natomiast niemożliwym jest przewidzenie konieczności uiszczenia tak wysokich kosztów postępowania, do jakich wzywany jest skarżący. Usiłowanie zgromadzenia tak dużego zapasu pieniędzy na ponoszenie ewentualnych kosztów postępowania, w obecnych realiach gospodarczych, byłoby, zdaniem skarżącego, wysoce nieekonomiczne i nierealne do wykonania przy bieżących kosztach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, jakie ponosi większość przedsiębiorców. W konkluzji skarżący podniósł, że nieprzyznanie mu prawa pomocy pozbawi go możliwości zrealizowania jego podstawowego prawa, jakim jest prawo do sądu. Byłoby to sprzeczne nie tylko z Konstytucją RP, ale również z orzecznictwem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości dotyczącym prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy ma charakter sformalizowany, a zawarte w nim oświadczenie wnioskodawcy o stanie rodzinnym, majątku i dochodach pozwala w rzeczywistości na dość ogólnikowe przedstawienie przez stronę jej sytuacji rodzinnej i finansowej. Osoba fizyczna nie ma formalnie obowiązku dokumentowania danych, jakie zawiera w oświadczeniu o majątku i dochodach, ale dokumenty potwierdzające podane dane muszą być przedstawione na wezwanie sądu w przypadkach budzących wątpliwości co do prawdziwości złożonego oświadczenia. Istnienie takich wątpliwości nakłada bowiem na Sąd obowiązek skrupulatnej oceny wiarygodności oświadczenia majątkowego złożonego przez stronę występującą z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 255 p.p.s.a.). Należy podkreślić, że z zamieszczonego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika, aby na dzień złożenia skargi kasacyjnej skarżący rzeczywiście nie był w stanie uiścić wpisu od tej skargi. W nadesłanym na żądanie Sądu urzędowym formularzu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że jego miesięczne dochody wynoszą trzy tysiące złotych. Nie uprawdopodobnił jednak danych o wysokości osiąganego dochodu i rzeczywistych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Skarżący stwierdził przy tym w zażaleniu, że jest w stanie zaoszczędzić miesięcznie ok. 120 złotych. Mając na uwadze, że wpis od złożonej skargi kasacyjnej wynosi w niniejszej sprawie 100 zł, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia i zwolnienia skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut skarżącego, iż nieprzyznanie mu prawa pomocy byłoby sprzeczne z Konstytucją RP i orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, gdyż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Tym samym nie można przyjąć, by w stanie faktycznym sprawy odmowa przyznania skarżącemu prawa pomocy ograniczała jego prawo dostępu do sądu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. m.s.