I GZ 225/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa Sulechów na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Go 226/21 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa Sulechów na decyzję Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Zielonej Górze z dnia 8 marca 2021 r., nr 9004-2020-000287 w przedmiocie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Go 226/21, odmówił Państwowemu Gospodarstwu Leśnemu Lasów Państwowych Nadleśnictwa Sulechów przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Zielonej Górze z 8 marca 2021 r. w przedmiocie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy: Po wniesieniu skargi na ww. decyzję Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 14 maja 2021 r. wezwał stronę skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi (art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) przez: 1) podpisanie skargi stosownie do trybu w jakim została złożona, tj. w sposób tradycyjny, bądź nadesłanie podpisanego odpisu skargi (do wezwania dołączono kserokopię skargi). Jednocześnie poinformowano stronę skarżącą, że stosownie do treści art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Natomiast w przypadku, gdy pismo strony jest wnoszone w formie dokumentu elektronicznego, powinno ponadto zawierać adres elektroniczny oraz zostać podpisane przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym (art. 46 § 2a p.p.s.a.); 2) przedłożenie dokumentu określającego umocowanie osoby podpisującej skargę do reprezentowania strony skarżącej (oryginału ewentualnie prawidłowo uwierzytelnionej kopii tego dokumentu), zgodnie z art. 29 p.p.s.a. Powyższe wezwanie doręczono stronie skarżącej 20 maja 2021 r. W dniu 2 czerwca 2021 r. strona skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu podała, że do załatwienia sprawy zgodnie z podziałem kompetencji w Nadleśnictwie Sulechów wyznaczony został M. M., który wykonuje jednocześnie obowiązki strażnika leśnego w dwuosobowej obsadzie. Skarżąca podniosła, że 28 maja 2021 r. ustała przyczyna uchybienia wyrażająca się w fakcie poinformowania kierownika jednostki o niewykonaniu wskazanego w wezwaniu obowiązku. Niewykonanie zleconej wskazanemu pracownikowi Nadleśnictwa czynności nie było możliwe z uwagi na nagłą i nieprzewidzianą konieczność zabezpieczenia przez niego prac, polegających na wycince drzew stanowiących zagrożenie życia i zdrowia dla użytkowników ścieżki rowerowej położonej w leśnictwie Klępsk. Dodatkową przyczyną ograniczającą zlecenie tegoż zadania innym pracownikom był zredukowany skład osobowy personelu administracyjnego Nadleśnictwa, który w stanie pandemii pracuje w trybie zdalnym i z tego też względu jest ograniczony w możliwości realizacji swoich własnych obowiązków, co w konsekwencji uniemożliwia zlecenie im dodatkowych zadań leżący w obszarze odpowiedzialności pozostałych pracowników Nadleśnictwa. Do wniosku dołączono egzemplarz skargi podpisany przez nadleśniczego J.P., akt powołania osoby podpisującej skargę na stanowisko nadleśniczego Nadleśnictwa Sulechów oraz oświadczenie pracownika M. M. z dnia 2 czerwca 2021 r. o przyczynie uchybienia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Odmawiając stronie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. WSA podkreślił, że zaniedbania osób, którymi strona się posługuje przy dokonywaniu czynności, obciążają ją samą. To strona skarżąca odpowiada za dobór pracowników i zlecony im zakres obowiązków. Ewentualne uchybienia pracowników nie zwalniają pracodawcy z odpowiedzialności. Zatem powierzenie pracownikowi załatwienia sprawy związanej z usunięciem braków formalnych skargi w niniejszej sprawie nie oznacza, że strona skarżąca sama nie ponosi odpowiedzialności za działania lub zaniedbania tego pracownika. Odnosząc się do stanowiska strony skarżącej przez pryzmat okoliczności dotyczących jej pracownika, Sąd stwierdził, że nie można przyjąć, że uchybiła ona terminowi bez swojej winy. We wniosku akcentowana jest okoliczność nagłej i nieprzewidzianej konieczności zabezpieczenia prac, polegających na wycince drzew przy ścieżce rowerowej. W ocenie Sądu podnoszona okoliczność jest niewystarczająca. Z analizy przedmiotowego wniosku oraz oświadczenia pracownika Nadleśnictwa Sulechów nie wynika, czy czynności dokonane w terenie leśnictwa Klępsk miały charakter jednorazowy, tj. czy zabezpieczenie wycinki drzew odbyło się tylko w jednym dniu w okresie biegu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi (czego nie można byłoby uznać za okolicznością nadzwyczajną skutkującą odmową przywrócenia terminu), czy też odbywały się przez kilka, bądź kilkanaście dni, co uniemożliwiło nadanie wniosku w ustawowym terminie. Ponadto, zdaniem WSA, nie sposób przyjąć, że brak było możliwości wyręczenia się inną osobą w dokonaniu tej czynności ze względu na okres pandemii. Strona skarżąca winna wykazać się starannością, jakiej można domagać się od strony dbającej o swoje interesy i zapewnić ciągłość realizacji swoich zadań. W przypadku braków kadrowych, również związanych z wykonywaniem przez pracowników swoich obowiązków w ramach pracy zdalnej, winna wyznaczyć inną osobę, która w terminie usunęłaby wskazane braki formalne skargi. Nagła okoliczność, jaką dla strony skarżącej była przymusowa wycinka drzew przy ścieżce rowerowej, zapewne nie mogła umknąć jej uwadze. W tej sytuacji skarżąca, wiedząc o pilnych obowiązkach swojego pracownika pełnionych w terenie, mogła wyznaczyć do dokonania czynności procesowych innego pracownika. WSA zauważył także, że braki formalne skargi de facto mógł uzupełnić również działający z ramienia Nadleśnictwa Sulechów nadleśniczy J. P., który pierwotnie sygnował skargę swoim imieniem i nazwiskiem, a zatem winien ją podpisać oraz nadesłać dokument określający jego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej. Uzupełnienie wskazanych braków formalnych nie jest czynnością czasochłonną i skomplikowaną. Z analizy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 14 maja 2021 r. wynika również, że skarżąca była poinformowana o możliwości wnoszenia pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Jednakże nie skorzystała z tej drogi uzupełnienia braków formalnych skargi. Również powiadomienie pracodawcy o przyczynie uchybienia terminu dopiero w dniu 28 maja 2021 r., czyli po upływie ustawowego terminu do uzupełnienie braków formalnych skargi, należy ocenić w kategorii zaniedbania, które obciąża stronę skarżącą. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasów Państwowych Nadleśnictwa Sulechów, wnosząc o jego uchylenie. Zarzuciło naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że skarżący nie uzupełnił w terminie braków skargi z przyczyn przez niego zawinionych. W uzasadnieniu wskazał, że specyfika funkcjonowania skarżącej faktycznie uniemożliwia doraźne i zarazem terminowe wykonywanie zleconych pracownikom zadań przez kierownika jednostki. Usunięcie braków formalnych skargi, wbrew twierdzeniom Sądu, wymagało wykonania szeregu czynności technicznych, w szczególności przygotowania odpisów oraz uzyskania spełniających ustawowe wymogi kopii dokumentów wykazujących umocowanie do działania w imieniu jednostki. Ostatnia z wymienionych czynności wymagała uzgodnienia z wyprzedzeniem terminu u notariusza i osobistego przedłożenia podlegających uwierzytelnieniu dokumentów. Podział kompetencji w Nadleśnictwie zakłada wykonywanie przez Nadleśniczego w sposób ciągły funkcji kierowniczych i nadzorczych, uniemożliwiając tym samym dodatkowe przejęcie zleconych innym pracownikom czynności technicznych bez uszczerbku dla możliwości zapewnienia należytego funkcjonowania jednostki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu administracyjnym podjęta po upływie terminu jest bezskuteczna. Stosownie jednak do art. 86 § 1 p.p.s.a., sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Jak stanowi art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Z powyższych przepisów wynika, że przywrócenie terminu jest możliwe pod następującymi warunkami: 1) nastąpiło uchybienie terminu do dokonania czynności, 2) strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 3) dokonała jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 4) uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 5) w wyniku uchybienia terminu powstały dla strony ujemne skutki procesowe. Podkreślić w tym miejscu należy, że kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem dochowania szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2009, s. 257-258; postanowienia NSA z: 8.10.2013 r., II GZ 549/13; 3.10.2013 r., I FZ 410/13; 1.10.2013 r., II OZ 833/13; 25.9.2013 r., I OZ 828/13, dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona wnioskująca o przywrócenie terminu zobowiązana jest do uprawdopodobnienia dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Sąd, oceniając, czy w konkretnej sprawie strona ponosi winę za uchybienie terminowi do dokonania czynności, powinien przyjąć obiektywny miernik staranności. Innymi słowy, sąd powinien zbadać, czy do uchybienia terminu doszło z uwagi na wystąpienie przyczyn niezależnych od strony. W orzecznictwie przyjmuje się zaś, że zaniedbania osób, którymi posłużyła się strona, powodują, że nie można uznać braku winy strony w uchybieniu terminowi (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 1999 r. sygn. I PKN 76/99, OSNP 2000 r. Nr 11, poz. 431; także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2000 r. sygn. II CKN 554/00, Lex nr 51986). Strona ponosi tym samym odpowiedzialność za dobór osób, którymi posługuje się przy prowadzeniu swoich spraw (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 października 2009 r., I FSK 853/08, LEX nr 537041). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Zdaniem NSA, Sąd I instancji szczegółowo i wnikliwie odniósł się do argumentów wniosku, prawidłowo wywodząc, że skarżący nie dochował należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Argumenty zażalenia skupiają się w zasadzie tylko na jednym aspekcie, tj. braku możliwości wykonania w terminie wezwania przez kierującego jednostką J. P. z uwagi na specyfikę funkcjonowania Nadleśnictwa oraz krótki termin na wykonanie wezwania. Tymczasem WSA wskazywał, iż była to jedna z kilku możliwości terminowego uzupełnienia braków formalnych skargi. Przede wszystkim, skarżący powinien tak zorganizować podział obowiązków pomiędzy pracowników, by było możliwe dokonywanie czynności procesowych w terminie. Powołując się na trudności związane z organizacja pracy zdalnej w pandemii, skarżący nie wykazał jednak ani we wniosku, ani w zażaleniu, by pracownicy, wykonujący swoje obowiązki zdalnie, przebywali na kwarantannie i z tego powodu nie mogli wykonać zobowiązania sądu wynikającego z wezwania z dnia 14 maja 2021 r. Ponadto, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji, okoliczność niemożności terminowego uzupełnienia braku formalnego skargi przez wyznaczonego do tej czynności pracownika (M. M.) również nie została przez skarżącego na tyle przekonująco opisana, by było możliwe stwierdzenie, że uchybienie terminu nie było przez niego zawinione. W szczególności nie wiadomo, jak długo trwały prace związane z wycinką drzew przy ścieżce rowerowej. Kwestii tej nie wyjaśniono także w zażaleniu. W tych okolicznościach, zdaniem NSA, Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do uzupełniania braku formalnego skargi. Podniesione argumenty świadczą o tym, że skarżący ponosi winę w takiej organizacji pracy jednostki, która skutkowała niewykonaniem zobowiązania Sądu do dokonania tej czynność w terminie. Niewywiązanie się przez pracownika skarżącego z powierzonego mu obowiązku obciąża stronę postępowania. Tym samym, jak słusznie uznał Sąd I instancji, skarżący nie wykazał okoliczności, skutkujących zastosowaniem instytucji, o której mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.