I GZ 232/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Jan Kacprzak po rozpoznaniu w dniu 12 października 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 czerwca 2006 r., sygn. akt III SA/Wr 51/06 w zakresie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia 8 września 2005 r. Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2006 r., sygn. akt III SA/Wr 51/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu sprzeciwu wniesionego przez J. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 czerwca 2006 r., w sprawie ze skargi Jerzego Koszyckiego na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia 8 września 2005 r., Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, postanowił przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 300 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W dniu 3 kwietnia 2006 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, utrzymującą się z prac podejmowanych dorywczo w branży budowlanej i z powodu schorzenia kręgosłupa nie będącą w stanie podjąć stałego zatrudnienia. Skarżący wskazał przy tym, że wraz z konkubiną, uzyskującą z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej kwotę 2500 zł miesięcznego dochodu brutto, mają na utrzymaniu dwie córki w wieku szkolnym. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 3 czerwca 2006 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia J. K. podniósł, że nie wzięto pod uwagę jego trudnej sytuacji materialnej, a także tego, że wobec pogorszenia stosunków z konkubiną, musiał wyprowadzić się z domu i obecnie zamieszkuje u znajomych. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 23 czerwca 2006 r. wskazano, iż z akt sprawy wynika, że skarżący nie miał możliwości ustanowienia stosownych rezerw na pokrycie pełnych kosztów przyszłego postępowania sądowego i nie posiada środków na ten cel. W ocenie Sądu I instancji skarżący nie wykazał jednak okoliczności, które stanowią podstawę do stwierdzenia, że nie ma on dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów procesu sądowego. Odnosząc się do kwestii przyznania profesjonalnego pełnomocnika procesowego, Sąd uznał, że ma to miejsce gdy strona ze względu na swój stan majątkowy nie ma możliwości ponoszenia jego kosztów, a ponadto jest nieporadna i ma trudności z samodzielnym podejmowaniem czynności procesowych, lub gdy sprawa jest skomplikowana pod względem faktycznym lub prawnym. W ocenie Sądu w realiach niniejszej sprawy nie zachodzi konieczność przyznania stronie profesjonalnego pełnomocnika procesowego. W zażaleniu na powyższe postanowienie J. K. wniósł o jego uchylenie oraz zasądzanie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną, bezdomną, bez prawa do zasiłku i nie ma żadnych możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów procesu. Podniósł, że dostęp do pomocy prawnej dla osób niezamożnych wynika z Konstytucji RP a także zobowiązań międzynarodowych, w tym z art. 6 ust. 2 pkt c Konwencji o obronie praw człowieka i podstawowych wolności, potwierdzonych w art. 47 ust. 1 Karty Praw Unii Europejskiej. Skarżący podniósł również, że wywód Sądu, dotyczący przyznania nieodpłatnie pełnomocnika procesowego tylko wówczas, gdy obok odpowiednich warunków finansowych strona jest nieporadna i może mieć trudności z samodzielnym podejmowaniem czynności procesowych albo w przypadku gdy sprawa jest skomplikowana pod względem faktycznym lub prawnym, nie znajduje potwierdzenia w przepisach prawa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, zwanej dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania - jest obligatoryjne. Z uregulowań zawartych w przepisach art. 246-256 p.p.s.a. wynika także, że poza przypadkiem, o którym mowa w art. 247 p.p.s.a., sytuacja materialna wnioskodawcy w porównaniu z jego stanem rodzinnym, stanowi jedyną przesłankę merytoryczną w orzekaniu o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej. Podkreślenia wymaga jednak fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i wobec tego powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu o odmowie udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, z przyczyn innych niż sytuacja majątkowa wnioskodawcy, takich, jak stopień skomplikowania sprawy czy nieporadność wnioskodawcy, jest rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nieznajdujących uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 22 listopada 2005 r., sygn. akt II GZ 122/05). Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wśród przesłanek, które należy spełnić, aby otrzymać prawo pomocy w jakimkolwiek zakresie nie wymienia takich przesłanek, jak zawiłość sprawy lub nieporadność osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Z uzasadnienia Sądu I instancji nie wynika, z jakich przyczyn uznał, że skarżący jest w stanie pokryć koszty sądowe w kwocie 300 zł i koszty zastępstwa prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, ponownie rozpoznając wniosek skarżącego, winien raz jeszcze zbadać sytuację materialną i rodzinną skarżącego i na nowo ocenić, czy skarżący jest w stanie i w jakim zakresie pokryć koszty postępowania, tj. koszty sądowe i koszty zastępstwa prawnego. W zażaleniu skarżący wniósł o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. W związku z tym należy wskazać, że w przepisach Działu V Rozdziału 1 p.p.s.a. brak jest podstawy prawnej do odrębnego orzekania o kosztach tzw. postępowania wpadkowego, w tym zażaleniowego przed zakończeniem postępowania w sprawie. Koszty takie wchodzą w skład kosztów postępowania w sprawie, o których orzeka się według przepisów art. 199-201, 206, 208-210 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 185 w związku z 197 p.p.s.a. jak w sentencji postanowienia.