II GZ 122/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym : , Sędzia NSA - Rafał Batorowicz, , po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2367/04 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi G. A. na decyzję P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, Fundusz Pracy; kosztów upomnienia oraz odsetek za zwłokę postanawia : uchylić zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odmowy ustanowienia adwokata lub radcy prawnego i w tym zakresie przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania U Z A S A D N I E N I E Postanowieniem z dnia 13 maja 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2367/04 Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił G.. A. przyznania prawa pomocy. Po rozpatrzeniu sprzeciwu skarżącej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2367/04 po raz drugi odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że skarżąca znajduje się w sytuacji uprzywilejowanej ponieważ z mocy prawa zwolniona jest od kosztów sądowych. Sąd porównując jej sytuację do wielu innych skarżących nie mających takiego zwolnienia uznał, iż przyznanie jej profesjonalnego pełnomocnika byłoby nieuzasadnione i mając na uwadze art. 32 ust. 1 Konstytucji RP żądania strony nie mógł uwzględnić. Sąd wskazał, także na regulacje ustawowe zapewniające, że strona nie może ponieść negatywnych konsekwencji z faktu wniesienia skargi, czy nie występowania w jej imieniu adwokata lub radcy prawnego. Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) - dalej p.p.s.a. - Sąd ma obowiązek udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i ich zaniedbań. Sąd wskazał także na przepis art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. stwierdzając, że nawet przy całkowitej bezzasadności zarzutów podniesionych w skardze Sąd z urzędu skontroluje legalność zaskarżonego aktu, a co za tym idzie brak występującego w sprawie profesjonalnego pełnomocnika nie będzie szkodził skarżącej oraz że skarżąca w związku z wniesieniem skargi do sądu nie poniesie z tego tytułu negatywnych konsekwencji. Skarżąca wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia w całości. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca powołała się na swoją trudną sytuację rodzinną i finansową. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że zakres kontroli zaskarżonego postanowienia ograniczony jest do jego oceny zgodności z prawem. Sąd rozpatrując niniejsze zażalenie mógł jedynie zbadać - czy zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 184, 185 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdził, że ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy dokonywana przy uwzględnieniu regulacji zawartych w Oddziale 2 p.p.s.a, dotyczących prawa pomocy musi uwzględniać także takie aspekty jak stopień skomplikowania sprawy, fakt iż skarżąca z mocy prawa jest w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do ogółu oraz to czy skarżąca podejmowała samodzielnie próby ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika negocjując z nim wynagrodzenie w zależności od wyniku sprawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego taki pogląd Sądu I instancji jest nieprawidłowy. Na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § l pkt 2 p.p.s.a. wnioskowane przez skarżącą prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje ustanowienie adwokata lub radcy prawnego i następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez Sąd prawa pomocy w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania jest obligatoryjne. Dodatkowo nadmienić należy, że prawo pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika finansowane jest ze środków budżetu państwa i powinno ograniczać się do przypadków, w których ustanowienie pełnomocnika z wyboru w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. Z przytoczonych sformułowań wynika, że sytuacja materialna skarżącego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzieleniu prawa pomocy. Rozstrzygnięcie więc przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajdujących uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.). W związku z powyższym przepisy powołane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia tj. art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. na podstawie, których Sąd I instancji oceniał wniosek skarżącej nie mają w przedmiotowej sprawie wpływu na ustalenie możliwości finansowych skarżącej. Dodatkowo stwierdzić należy, że prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stanowisko Sądu nie jest zgodne z przepisami przyjętymi przez ten Sąd jako podstawę prawną rozstrzygnięcia tj. art. 243,244,245 § 1 i 3 p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 254 § 1 i 262 p.p.s.a. Nie było również przekonywująco uzasadnione stanowisko Sądu pierwszej instancji sprowadzające się, do odniesienia się do sytuacji materialnej skarżącej jedynie w ten sposób, że wskazano, iż uzyskuje ona stały dochód i nie wykazała by podjęła negocjacje w kwestii kosztów zastępstwa procesowego z wyboru. Wymienione przepisy regulujące instytucję prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika nie uzależniają przyznania prawa pomocy w tym zakresie od wykazania, że podjęto negocjacje przedmiocie kosztów zastępstwa z procesowego. Art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jako jedyną przesłankę prawa pomocy w zakresie częściowym wymienia brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ocena, czy przesłanka taka zachodzi nie wymaga oczekiwania na wyniki ewentualnych negocjacji z profesjonalistą. Przydatne natomiast może być odniesienie się do stawek przewidzianych dla czynności adwokatów lub radców prawnych przed sądami administracyjnymi. Nie jest ponadto wystarczające stwierdzenie, że skarżąca uzyskuje stały dochód. Konieczne jest rozważenie, czy dochód o określonej w formularzu i dalszych pismach wysokości pozwala na poniesienie pełnych kosztów zastępstwa procesowego, w sytuacji podwyższonych wydatków deklarowanych przez skarżącą przy równoczesnej ocenie czy potrzeba takich wydatków rzeczywiście zachodzi. Z wymienionych powodów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a. J.P. P O S T A N O W I E N I E Dnia 22 listopada 2005 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym : | | |Sędzia NSA - Rafał Batorowicz | | | po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2367/04 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi G. A. na decyzję P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, Fundusz Pracy; kosztów upomnienia oraz odsetek za zwłokę postanawia : uchylić zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odmowy ustanowienia adwokata lub radcy prawnego i w tym zakresie przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania U Z A S A D N I E N I E Postanowieniem z dnia 13 maja 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2367/04 Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił G. A. przyznania prawa pomocy. Po rozpatrzeniu sprzeciwu skarżącej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2367/04 po raz drugi odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że skarżąca znajduje się w sytuacji uprzywilejowanej ponieważ z mocy prawa zwolniona jest od kosztów sądowych. Sąd porównując jej sytuację do wielu innych skarżących nie mających takiego zwolnienia uznał, iż przyznanie jej profesjonalnego pełnomocnika byłoby nieuzasadnione i mając na uwadze art. 32 ust. 1 Konstytucji RP żądania strony nie mógł uwzględnić. Sąd wskazał, także na regulacje ustawowe zapewniające, że strona nie może ponieść negatywnych konsekwencji z faktu wniesienia skargi, czy nie występowania w jej imieniu adwokata lub radcy prawnego. Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) - dalej p.p.s.a. - Sąd ma obowiązek udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i ich zaniedbań. Sąd wskazał także na przepis art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. stwierdzając, że nawet przy całkowitej bezzasadności zarzutów podniesionych w skardze Sąd z urzędu skontroluje legalność zaskarżonego aktu, a co za tym idzie brak występującego w sprawie profesjonalnego pełnomocnika nie będzie szkodził skarżącej oraz że skarżąca w związku z wniesieniem skargi do sądu nie poniesie z tego tytułu negatywnych konsekwencji. Skarżąca wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia w całości. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca powołała się na swoją trudną sytuację rodzinną i finansową. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że zakres kontroli zaskarżonego postanowienia ograniczony jest do jego oceny zgodności z prawem. Sąd rozpatrując niniejsze zażalenie mógł jedynie zbadać - czy zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 184, 185 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdził, że ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy dokonywana przy uwzględnieniu regulacji zawartych w Oddziale 2 p.p.s.a, dotyczących prawa pomocy musi uwzględniać także takie aspekty jak stopień skomplikowania sprawy, fakt iż skarżąca z mocy prawa jest w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do ogółu oraz to czy skarżąca podejmowała samodzielnie próby ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika negocjując z nim wynagrodzenie w zależności od wyniku sprawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego taki pogląd Sądu I instancji jest nieprawidłowy. Na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § l pkt 2 p.p.s.a. wnioskowane przez skarżącą prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje ustanowienie adwokata lub radcy prawnego i następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez Sąd prawa pomocy w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania jest obligatoryjne. Dodatkowo nadmienić należy, że prawo pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika finansowane jest ze środków budżetu państwa i powinno ograniczać się do przypadków, w których ustanowienie pełnomocnika z wyboru w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. Z przytoczonych sformułowań wynika, że sytuacja materialna skarżącego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzieleniu prawa pomocy. Rozstrzygnięcie więc przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajdujących uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.). W związku z powyższym przepisy powołane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia tj. art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. na podstawie, których Sąd I instancji oceniał wniosek skarżącej nie mają w przedmiotowej sprawie wpływu na ustalenie możliwości finansowych skarżącej. Dodatkowo stwierdzić należy, że prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stanowisko Sądu nie jest zgodne z przepisami przyjętymi przez ten Sąd jako podstawę prawną rozstrzygnięcia tj. art. 243,244,245 § 1 i 3 p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 254 § 1 i 262 p.p.s.a. Nie było również przekonywująco uzasadnione stanowisko Sądu pierwszej instancji sprowadzające się, do odniesienia się do sytuacji materialnej skarżącej jedynie w ten sposób, że wskazano, iż uzyskuje ona stały dochód i nie wykazała by podjęła negocjacje w kwestii kosztów zastępstwa procesowego z wyboru. Wymienione przepisy regulujące instytucję prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika nie uzależniają przyznania prawa pomocy w tym zakresie od wykazania, że podjęto negocjacje przedmiocie kosztów zastępstwa z procesowego. Art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jako jedyną przesłankę prawa pomocy w zakresie częściowym wymienia brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ocena, czy przesłanka taka zachodzi nie wymaga oczekiwania na wyniki ewentualnych negocjacji z profesjonalistą. Przydatne natomiast może być odniesienie się do stawek przewidzianych dla czynności adwokatów lub radców prawnych przed sądami administracyjnymi. Nie jest ponadto wystarczające stwierdzenie, że skarżąca uzyskuje stały dochód. Konieczne jest rozważenie, czy dochód o określonej w formularzu i dalszych pismach wysokości pozwala na poniesienie pełnych kosztów zastępstwa procesowego, w sytuacji podwyższonych wydatków deklarowanych przez skarżącą przy równoczesnej ocenie czy potrzeba takich wydatków rzeczywiście zachodzi. Z wymienionych powodów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a. J.P.