III SA/Wa 2367/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Tarno, po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G. Z na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku G. Z., działając na postawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 w zw. z art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej powoływanej jako "u.s.u.s." oraz § 1 i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) stwierdził brak podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia. W uzasadnieniu decyzji Zakład wskazał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdził trudną sytuację materialną Skarżącej. Wyjaśnił jednakże, że ze względu na czasookres i wysokość zadłużenia, osiąganie przez Skarżącą stałych dochodów oraz zawarcie układu ratalnego, a także niewykazanie, że spłata należności pociągnęłaby dla niej zbyt ciężkie skutki, nie znalazł podstaw do umorzenia należności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca wskazała na swoją trudną sytuację materialną oraz związane z tym przyczyny powstania zadłużenia. Decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu. W uzasadnieniu podkreślił, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca nie wskazała nowych, istotnych okoliczności, których nie wzięto pod uwagę przy wydaniu ocenianej decyzji. Wyjaśnił również, iż zawarcie przez Skarżącą układu ratalnego spowodowało zaprzestanie naliczania dalszych odsetek za zwłokę od istniejącej zaległości. W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca zarzuciła niegodność rozstrzygnięcia decyzji z powołaną w niej podstawą prawną, jak również, naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego - między innymi zasady czynnego udziału strony. Naruszenie tej zasady spowodowało, iż pomimo uznania sytuacji materialnej Skarżącej za trudną, organ nie stwierdził, aby wykazała ona, że spłata należności pociągnie za sobą ciężkie skutki. Skarżąca wskazała również na swoją trudną sytuację finansową, związana z pozostawaniem przez długi czas bez pracy, oraz na ciężkie doświadczenia życiowe związane ze śmiercią członków najbliższej rodziny. Wyjaśniła, iż nie może zgodzić się z twierdzeniem organu, że nie udowodniła, aby spłata należności wiązała się dla niej z ciężkimi skutkami, szczególnie wobec ciążącego na organie obowiązku dokładnego zbadania sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd nie jest zatem władny uwzględnić wniosku i umorzyć należności. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692 - dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie zaś z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzeka zatem wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu, a wynikającego z akt sprawy (zob. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz; Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004; s. 196). Problem właściwości organu odwoławczego w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek był już wielokrotnie przedmiotem rozważań WSA w Warszawie. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd zawarty m. in. w wyrokach z dnia 6 maja 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2377/04, z dnia 30 marca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2379/04, z dnia 17 maja 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2375/04. Zgodnie z art. 181 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) - dalej powoływany jako "k.p.a.", organy odwoławcze w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określają przepisy odrębne, a do postępowania przed nimi stosuje się odpowiednio art. 180 § 1 k.p.a. Rzecz w tym, że w żadnych przepisach nie określono wprost organu odwoławczego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek, w szczególności zaś nie uczyniono tego w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Ustawa ta nie przewiduje też organów nadrzędnych w stosunku do Zakładu. W art. 66 ust. 1 tejże ustawy określono natomiast organ nadzoru. Przepis ten stanowi, że nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. W art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. Nr 159, poz. 1548 ze zm.) wprost postanowiono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych podlega ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego. W świetle powyższego, zdaniem Sądu, w dacie wydania zaskarżonej decyzji organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był Minister Polityki Społecznej, jako minister kierujący działem administracji rządowej - zabezpieczenie społeczne (§ 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Polityki Społecznej (Dz. U. Nr 265, poz. 2643). Stanowisko takie zajął również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 lipca 2005 r. sygn. akt II GSK 110/05 (niepublikowany). Wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości jest przesłanką stwierdzenia nieważności takiej decyzji, wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. W niniejszej sprawie wadą określoną w tym przepisie dotknięta była tylko decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana w drugiej instancji. Z tego względu stwierdzenie nieważności dotyczyło tylko tej decyzji. Stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w drugiej instancji, z uwagi na naruszenie przepisów o właściwości, czyni niecelowym wypowiadanie się Sądu co do zasadności zarzutów podniesionych w skardze. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożony przez Skarżącą stosownie do pouczenia zawartego w decyzji organu pierwszej instancji należy potraktować jako odwołanie od tej decyzji, złożone zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. i przekazać do rozpatrzenia właściwemu w sprawie organowi odwoławczemu, którym dotychczas był Minister Polityki Społecznej. Z dniem 24 sierpnia 2005 r. weszła w życie zmiana art. 83 ust. 4 u.s.u.s., wprowadzona ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150, poz. 1248). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożony przez Skarżącą stosownie do pouczenia zawartego w decyzji organu I instancji należy ocenić i rozpatrzyć z uwzględnieniem zmian wprowadzonych tą ustawą. Sąd stwierdzając, iż zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. władny był skierować rozpatrywaną sprawę na podstawie art. 119 pkt 1 u.p.p.s.a. do rozpoznania w trybie uproszczonym i rozpoznać na posiedzeniu niejawnym. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 119 pkt 1 i art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji. Zakres w jakim decyzja, której nieważność stwierdzono, nie podlega wykonaniu określono w oparciu o przepis art. 152 tej ustawy.