I GZ 263/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 23 lutego 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 2792/15 w zakresie odmowy zmiany postanowienia w sprawie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [a] r., nr [a] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 23 lutego 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 2792/15 odmówił A. W. zmiany postanowienia z dnia [a] r., sygn. akt V SA/Wa 2792/15 w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd I instancji w uzasadnieniu wskazał, iż sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu. Odnosząc się zaś do ponownego wniosku skarżącego, wskazał, że przytoczył on w nim tożsamą argumentację do tej, na podstawie której Sąd pierwotnie oceniał sytuację majątkową skarżącego. Składając oświadczenia tej samej treści i nie wyjaśniając wątpliwości wskazanych w poprzednim postępowaniu, jak również nie przedstawił nowych okoliczności potwierdzających zmianę dotychczasowej sytuacji materialnej. Zażalenie na powyższe orzeczenie złożył skarżący. W uzasadnieniu wskazał, że składając pierwotny wniosek przedstawił zeznanie podatkowe za [a] r. oraz informacje o przychodach podatnika z działalności prowadzonej na własne nazwisko w [a] r., z których wynika, że nie osiąga on żadnych dochodów. W ocenie skarżącego uprawdopodabnia to jego złą sytuację finansową i fakt niemożności poniesienia kosztów sądowych w części. Wskazał również, iż ponownie złożony wniosek o zwolnienie od części opłat sądowych powyżej [a] zł nie jest przedmiotowo tożsamy z wnioskiem złożonym uprzednio, tj. o zwolnienie z całości opłat sądowych. W związku z powyższym w ocenie skarżącego Sąd winien rozpatrzyć ponownie wniosek, badający czy zachodzą przesłanki zwolnienia strony. Podkreślił, iż w miarę możliwości stara się pokrywać koszty postępowania sądowego. Jednakże obecna sytuacja nie pozwala mu jednak opłacić kosztów powyższego postępowania w całości, z uwagi na fakt, iż dokonuje on spłaty wcześniej zaciągniętej pożyczki na pokrycie kosztów sądowych. Podkreślił również, iż w analogicznych sprawach III SA/Wa 2374/14, III SA/Wa 3596/14, V SA/Wa 3397/14, V SA/Wa 2790/15 Sąd zwolnił go od ponoszenia kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze sformułowania powyższego przepisu wynika, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w tym przepisie stosownie do zakresu żądanej pomocy tj. z § 1 pkt 1 lub pkt 2. Z kolei z art. 255 p.p.s.a. wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z zestawienia powyższych norm wynika, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Jak wynika z akt sprawy pierwotnym powodem odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy było niewykazanie stosownymi dokumentami źródłowymi, że okoliczności przedstawione w jego oświadczeniu są wiarygodne i dają podstawę do formułowania ocen co do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Skoro skarżący uchylił się od tego obowiązku uznać należało, że nie wykazał on istnienia przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy i oddalono jego wniosek. Podkreślić należy, że rozstrzygnięcie przez Sąd kwestii udzielenia prawa pomocy na etapie rozpoznawania niniejszego wniosku było prawomocne. Zatem stosownie do art. 165 p.p.s.a., który stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne, możliwe jest dokonanie ponownej oceny sytuacji majątkowej skarżącego w aspekcie przyznania mu prawa pomocy. Warunkiem tego jest przedstawienie w nowym wniosku okoliczności, które wystąpiły już po prawomocnym orzeczeniu a nadto w sposób istotny wpływają na podjętą wcześniej ocenę istnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Innymi słowy okoliczności wskazujących, że nastąpiła taka zmiana w sytuacji majątkowej lub rodzinnej skarżącego, że pożądanym byłoby zweryfikowanie poprzednio wydanego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Zatem formułując ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy strona powinna wykazać, że od poprzedniego prawomocnego orzeczenia wystąpiły zmiany w jej sytuacji majątkowej i w związku z tym spełnia ona przesłanki udzielenia prawa pomocy. W związku z powyższym Sąd I instancji wydając skarżone postanowienie musiał dokonać oceny poprzednio złożonego wniosku o prawo pomocy, co do którego prawomocnie wypowiedział się już Sąd oraz wniosku inicjującego niniejsze postępowanie. Skoro Sąd I instancji uznał, że argumentacja tych wniosków jest jednakowa, a zatem utrzymuje się niepewność Sądu co do wiarygodności składanych przez skarżącego oświadczeń, nie składa on żądanych poprzednio przez Sąd dokumentów źródłowych, a ponadto nie wskazuje nowych okoliczności świadczących o zmianach w jego sytuacji majątkowej, to zgodnie z art. 165 p.p.s.a. nie było podstaw do zmiany dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Tym samym zaznaczyć wypada, że, aby prawomocnie orzeczono o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy mogło być zmienione wnioskodawca powinien dopełnić obowiązku ponownego przedstawienia, za pomocą stosownych dokumentów źródłowych, swojej sytuacji majątkowej. W oparciu o dane z tych dokumentów Sąd powinien mieć możliwość określenia rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i wypowiedzenia się czy przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 bądź 2 p.p.s.a. zostały spełnione. Z akt sprawy wynika, że obecnie rozpatrywany wniosek o przyznanie prawa pomocy również nie wskazuje zmian w sytuacji majątkowej skarżącego w stosunku do przedstawionej w poprzednim wniosku. W szczególności nie wyjaśnił wątpliwości, jakie zrodziły się przy rozpoznawaniu pierwotnego wniosku. Skarżący podniósł praktycznie te same okoliczności i podał te same informacje o swojej sytuacji majątkowej, których udzielił poprzednio i które były już przedmiotem oceny Sądu. Zatem Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu nie mógł na podstawie art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 p.p.s.a. dokonać zmiany prawomocnego orzeczenia o odmowie przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do pozostałych zarzutów sformułowanych w zażaleniu wskazać należy, iż nie sposób uznać, twierdzenia strony, iż skoro pierwotnie złożony wniosek dotyczył zwolnienia z całości opłat sądowych, zaś obecnie rozpoznawany z części opłat, tj. powyżej kwoty 300 zł., to powinien zostać rozpatrzony ponownie przy zbadaniu czy zachodzą przesłanki do zwolnienia strony od ponoszenia kosztów sądowych w części. Należy mieć bowiem na uwadze, iż strona postępowania może złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów w całości lub części ponoszenia opłat sądowych, bądź ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, lub też o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części ponoszenia opłat sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W niniejszej sprawie skarżący składając oba wnioski wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez jego przyznanie w zakresie częściowym. Zarówno pierwotny jak i rozpoznawany wniosek dotyczy wyłączenie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (albo w całości – pierwotny wniosek albo w części – powyżej 300 zł – rozpoznawany wniosek), nie zaś przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów w całości bądź w części oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Inaczej sytuacja miałaby się gdyby strona w ponownym wniosku wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie całkowitym, tj. przez zwolnienie od opłat sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, tak jak to miało miejsce w sprawie, na którą się powołuje I FZ 433/08 z dnia 20 listopada 2008 r. Wtedy Sąd mógłby rozważyć ponownie złożony wniosek. Jednakże w niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Na marginesie i w związku z podniesionym zarzutem Naczelny Sąd Administracyjny chce wskazać, że gdyby Sąd rozpoznający poprzednio wniosek uznał, że strona wykazała możliwość poniesienia kosztów sądowych do określonej kwoty, to znalazłoby to wyraz w podjętym rozstrzygnięciu, co jednak tak się nie stało. Nadto, należy wskazać, że podstawą do zwolnienia skarżącego z kosztów powyżej określonej kwoty nie może stanowić fakt spłaty pożyczki. Zgodnie z już utrwalonym orzecznictwem zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa, a tym samym na innych podatników. Należy równocześnie zauważyć, iż również ta okoliczność została poddana ocenie Sądu I instancji przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku. Zatem nie może ona wpłynąć na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Jak również fakt zwolnienia skarżącego od kosztów w innych postępowaniach, wobec braku wykazania w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.