I GZ 329/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 27 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Bd 243/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: 1. sprostować z urzędu oczywistą omyłkę w komparycji postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 27 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 243/15 w ten sposób, że w wersie jedenastym od góry w miejsce słów "z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...]" wpisać "z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...]", 2. oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 243/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] stycznia 2015 r., w przedmiocie podatku akcyzowego. Sąd I instancji stwierdził, że w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) skarżący podał, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z 5-letnią córką, która jest niepełnosprawna i wymaga całodobowej opieki, leczenia i rehabilitacji. Oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów wartościowych, nieruchomości oraz nie uzyskuje dochodu. Wskazał, że prowadzona działalność gospodarcza od 2012 r. przynosi stratę. Wraz z wnioskiem skarżący przedłożył: PIT-36 za lata 2012-2013 z których wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za powyższe okresy wykazał stratę w kwotach 50.745,50 zł (przychód 1.569.692,29 zł) oraz 57.892,48 zł (przychód 643.626,89 zł); orzeczenie o niepełnosprawności córki i zaświadczenie lekarskie. Ponadto przedłożył: podatkową księgę przychodów i rozchodów za okres od czerwca do listopada 2014 r.; zbiorcze podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do listopada 2014 r., z którego wynika, że w okresie tym poniósł stratę w kwocie 25.705,93 zł (przychód 413.939,61 zł), deklaracje VAT-7K za 2 i 3 kwartał 2014 r. Natomiast w piśmie z dnia 18 marca 2015 r. skarżący oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, oszczędności, nie otrzymuje wynagrodzeń, emerytury, renty, honorariów i innych należności oraz świadczeń. Ponosi miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w wysokości ok. 1.000 zł. Zamieszkuje na zasadzie użyczenia w lokalu, którego najemcą jest jego matka. Korzysta z pomocy finansowej matki w kwocie 1.000 zł miesięcznie. Nie pozostaje w związku małżeńskim. W okresie 3 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku skarżący nie uzyskał świadczeń z pomocy społecznej. Posiada samochód Mercedes Benz rok produkcji 1993 o wartości ok. 5.000 zł. Wskazał, że przeciwko niemu prowadzona jest egzekucja przez Trzeci Urząd Skarbowy w B. oraz Izbę Celną w T. W ocenie Sądu I instancji skarżący nie uprawdopodobnił, że jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku. WSA uznał, że co prawda skarżący z prowadzonej działalności gospodarczej osiąga stratę (odpowiednio za lata 2012-2014 w wysokości: 50.745,50 zł, 57.892.48 zł oraz 25.705,93 zł), jednakże przychody kształtowały się na stosunkowo wysokim poziomie, tj. w 2012 r. – 1.569.692,29 zł, w 2013 r. – 643.626,89 zł, a w 2014 r. – 413.939,61 zł. Zdaniem Sądu I instancji ponoszenie straty nie jest jednoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych, ponieważ należy odróżnić dochód podatkowy od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. W konsekwencji sam fakt wykazania starty nie może przesądzać o wyniku rozstrzygnięcia dotyczącego prawa pomocy, tym bardziej, że strona ma obowiązek partycypowania w kosztach sądowych. Sąd zauważył również, że wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Za bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżącego według WSA pozostawało prowadzenie postępowań egzekucyjnych przez Urząd Skarbowy oraz Izbę Celną względem skarżącego, szczególnie w sytuacji, gdy nadal kontynuuje on prowadzenie działalności gospodarczej. Sąd uznał za nierzetelne oświadczenie o sytuacji finansowej skarżącego. We wniosku o przyznania prawa pomocy, na formularzu PPF, skarżący rubryki dotyczące posiadanego majątku wypełnił wpisując "nie mam" (pkt 7.1, 7.2, 7.2.1, 7.2.2), a rubryki dotyczące uzyskiwanego dochodu przekreślił (pkt 10). Wypełniając rubrykę dotyczącą stanu rodzinnego – osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wpisał tylko córkę. Natomiast w piśmie z dnia 18 marca 2015 r. skarżący podał, że zamieszkuje z matką, która go utrzymuje przekazując miesięcznie kwotę 1.000 zł i pokrywając czynsz za mieszkanie. Nie przedstawił przy tym jej dochodów. Sąd nie dał wiary oświadczeniu skarżącego, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką, ponieważ jego adres zamieszkania i adres zamieszkania córki (wynikający choćby z zaświadczenia lekarskiego) różnią się, a powodów tych różnic skarżący nie wyjaśnił, a co miało istotne znaczenie w kontekście oświadczenia, że prowadzi z córką wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto, skarżący nigdzie nie wskazuje na niewątpliwe koszty związane z utrzymaniem chorego dziecka, ani nie przedkłada na to żadnych dowodów w tym związanych ze sprawowaniem opieki w czasie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Powstały zatem wątpliwości, co do tego z kim skarżący faktycznie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Z przedłożonych wniosków i złożonych oświadczeń wynikało, że skarżący nic nie ma, mieszka u matki, która wspomaga go finansowo w kwocie 1.000 zł miesięcznie. Wyjaśnienia te WSA uznał za niewiarygodne, zwłaszcza w kontekście stosunkowo wysokich obrotów firmy skarżącego oraz faktu, że nie korzysta on z instytucji pomocy społecznej. Skarżący twierdząc, że nie posiada żadnego źródła dochodu, pokrywa straty nadal działającej firmy. W ocenie Sądu skarżący swoim działaniem zmierza do uchylenia się od uiszczenia kosztów sądowych. W tych okolicznościach sprawy, Sąd uznał oświadczenia skarżącego za niewiarygodne, a w konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Bydgoszczy. W ocenie skarżącego z przedłożonych dokumentów oraz oświadczeń jednoznacznie wynika, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku konicznego utrzymania dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Stosownie więc do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednakże ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Sąd winien w sposób wyczerpujący ocenić całość posiadanych w sprawie dokumentów i oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu kontrolowanego postanowienia Sąd odniósł się do wszystkich informacji przedstawionych przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że zapewnienia strony o trudnej sytuacji majątkowej, ogólnikowe i udokumentowane w sposób selektywny - nie mogą stanowić podstawy oceny sytuacji majątkowej. W orzecznictwie trafnie podnosi się, że to strona domagająca się przyznania prawa pomocy powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, bądź to nie znajdują pokrycia w aktach sprawy bądź też pozostają w sprzeczności z innymi informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (np. postanowienia NSA: z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, opubl. CBOSA, oraz z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, opubl. CBOSA). Do oceny Sądu należy przy tym, czy okoliczności podawane przez stronę są prawdopodobne i czy uzasadniają uwzględnienie wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie trafna jest dokonana przez Sąd I instancji ocena, że oświadczenia składane przez skarżącego dotyczące jego sytuacji majątkowej są sprzeczne, natomiast dane dotyczące prowadzonej działalności gospodarczej wskazują, że mimo ponoszonej straty działalność ta jest nadal prowadzona – przychody z działalności są znaczne, a więc skarżący musi przeznaczać na nią aktywa. Słusznie zaś Sąd I instancji zauważył, że środki przeznaczone na działalność gospodarczą, nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem uiszczania danin publicznoprawnych, w tym ponoszeniem kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. NSA podziela także, dokonaną przez Sąd I instancji, ocenę wpływu prowadzenia egzekucji względem skarżącego, jako bez znaczenia dla oceny jego możliwości płatniczych. Co istotne, dokumentów potwierdzających samo prowadzenie egzekucji należności w wysokości wskazanej w oświadczeniu, skarżący, wbrew deklaracji, nie załączył. Wobec wskazanych nieścisłości Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko przyjęte przez Sąd I instancji, że skarżący nie uprawdopodobnił, że zachodzą okoliczności uzasadniające jego wniosek, a więc przyjęcie, że zapłata wpisu od skargi spowoduje na tyle istotny uszczerbek majątkowy, którego konsekwencją będzie brak środków dla utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Ponadto, skarżący w zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed tym Sądem, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. Stosownie zaś do art. 156 § 1 p.p.s.a., sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. Omyłka pisarska w rozumieniu art. 156 § 1 p.p.s.a., to widoczne, wbrew zamierzeniom sądu niewłaściwe użycie wyrazu, widoczna mylna pisownia, błąd gramatyczny albo niezamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazu. W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że w wyniku oczywistej omyłki pisarskiej w sentencji zaskarżonego postanowienia Sądu I instancji błędnie podano datę i numer zaskarżonej decyzji, gdyż z akt sprawy wynika, że zaskarżoną aktem była decyzja z dnia 7 stycznia 2015 r., nr 430000-IAGW-9116-647/14/ŁB. W tym też zakresie sprawa wymagała sprostowania. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w punkcie 1 sentencji postanowienia na podstawie art. 156 § 1 i 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a.