I GZ 338/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I. K.-Sz., S. Sz. –[...]. A. P.H.U. s.c. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 5 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Ol 153/16 w zakresie uchylenia postanowienia o zwrocie uiszczonego wpisu od skargi w sprawie ze skargi I. K.-Sz., S. Sz. – [...] A. P.H.U. s.c. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. postanowieniem z dnia 31 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 153/16 po rozpoznaniu sprawy ze skargi I. K.-Sz., S. Sz. [...]. A. PHU s.c. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności postanowił: w punkcie 1) umorzyć postępowanie w sprawie oraz w punkcie 2) zwrócić skarżącej spółce 100 złotych tytułem uiszczonego wpisu od skargi. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 153/16, WSA w O. na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) uchylił pkt 2) postanowienia z dnia 31 marca 2016 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd powołał się na art. 232 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) zgodnie z którym Sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy. W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej spółki cofnął skargę i wniósł o umorzenie postępowania sądowego na rozprawie w dniu 31 marca 2016 r., w związku z powyższym zwrot wpisu od skargi nie był zasadny. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca spółka nie zgodziła się z rozstrzygnięciem Sądu I instancji wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 165 p.p.s.a. poprzez uchylenie pkt 2) postanowienia WSA w O. z dnia 31 marca 2016 r., pomimo, iż nie doszło do zmiany okoliczności sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 164 p.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem. Oznacza to, że sąd wydanego przez siebie postanowienia nie może sam zmienić ani uchylić, jeżeli przepis szczególny mu na to nie zezwala (por. B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2013, komentarz do art. 164; postanowienie NSA z 13 lipca 2010 r., II FZ 289/10). Przepisem szczególnym będzie między innymi art. 165 p.p.s.a. zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego błędne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w okolicznościach niniejszej sprawy zaistniał taki szczególny przypadek, uprawniający ten Sąd do uchylenia własnego postanowienia z dnia 31 marca 2016 r. Powołanie się przez WSA w O. na art. 165 p.p.s.a. nie może być uznane za zasadne, gdyż przepis ten wyraźnie przewiduje, że jego zastosowanie jest możliwe "wskutek zmiany okoliczności sprawy". Przez zmianę taką należy rozumieć zmianę okoliczności faktycznych, które były przesłanką rozstrzygnięcia zawartego w postanowieniu z dnia 31 marca 2016 r. albo zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Bez zmiany tych okoliczności Sąd nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że jego poprzednia ocena tych okoliczności była błędna (por. postanowienie SN z 10 listopada 1970 r., II CZ 139/70 OSPiKA 1971, z. 10, poz. 178). Należy zgodzić się z poglądem wyrażonym w zażaleniu, że nie doszło do zmiany okoliczności sprawy. WSA w O. uchylił pkt 2) postanowienia w następstwie stwierdzenia, że wpis od skargi został niezasadnie zwrócony, powołując się na zmianę okoliczności sprawy. Przy czym Sąd I instancji nie wyjaśnił, na czym polegała ta zmiana okoliczności. Powołał się jedynie na znowelizowany art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 62 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) który stanowi, że Sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy. Jednocześnie wskazując, że zwrot wpisu nie był zasadny, ponieważ pełnomocnik skarżącej cofnął pismo na rozprawie. Nie sposób jednak zgodzić się z Sądem I instancji, by zmianę usprawiedliwiającą orzeczenie w trybie art. 165 p.p.s.a. stanowiła odmienna niż dokonana w postanowieniu z dnia 31 marca 2016 r. ocena prawna zasadności żądania zwrotu uiszczonego wpisu. Należy zauważyć, że przepis art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w powyższym brzmieniu obowiązywał zarówno w momencie orzekania przez Sąd I instancji w dniu 31 marca 2016 r. jak i 5 kwietnia 2016 r. Tym samym, zaskarżone postanowienie nie znajduje oparcia w art. 165 p.p.s.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.