I OSK 1040/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 608/20 w sprawie ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez gminę z mocy prawa nieodpłatnie prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 października 2020 r. oddalił skargę P. S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez gminę z mocy prawa nieodpłatnie prawa własności nieruchomości. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne: Decyzją z [...] listopada 2019 r. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 34 i art. 35 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2018 r., poz. 1311 ze zm.), odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa, z dniem 27 października 2000 r., przez P. w W., prawa użytkowania wieczystego gruntów położonych w gminie I., obręb Z., dla których prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Decyzją z [...] stycznia 2020 r. Minister Rozwoju, po rozpatrzeniu odwołania P. S.A. w W., utrzymał w mocy powyższą decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że z treści księgi wieczystej prowadzonej dla działek nr [...], [...] oraz [...] wynika, że Skarb Państwa został ujawniony w dziale II księgi wieczystej na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w M. z [...] listopada 2017 r., sygn. akt [...] stwierdzającego, że Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie z dniem 31 grudnia 2005 r. prawo własności nieruchomości położonej w Z., oznaczonej jako działki nr [...], [...] oraz [...]. W ocenie organu, oznacza to, że zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i w dniu 27 października 2000 r., przedmiotowe działki nie stanowiły własności Skarbu Państwa, a tym samym w stosunku do przedmiotowej nieruchomości nie została spełniona przesłanka własności państwowej. Minister podkreślił, że pozostawanie przedmiotowego gruntu w posiadaniu P. według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. pozostaje w tym przypadku bez znaczenia skoro działki nr [...], [...] oraz [...] nie stanowiły własności Skarbu Państwa zarówno na dzień 5 grudnia 1990 r., jak i na dzień 27 października 2000 r. Nie zgadzając się z powyższą decyzją Spółka P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.". W uzasadnieniu wskazał, że podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji są przepisy ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2018 r., poz. 1311 ze zm., dalej jako "ustawa"). Kwestią sporną w sprawie jest to czy Skarbowi Państwa przysługiwało prawo własności do gruntów, które zostały objęte wnioskiem uwłaszczeniowym P.. Z ustaleń dokonanych przez organ, na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów, w tym kopii prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w M. z [...] listopada 2017 r., sygn. akt [...] jednoznacznie wynika, że Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie z dniem 31 grudnia 2005 r. prawo własności m.in. nieruchomości położonej Z., oznaczonej jako działki nr [...], [...] oraz [...], a więc tych działek o uwłaszczenie, których stara się P. Potwierdzają to również zapisy księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla ww. nieruchomości. Skoro tak, to nie można twierdzić, że Skarb Państwa w dniu 5 grudnia 1990 r. mógł być właścicielem tego mienia. Podobnie nie był właścicielem spornych działek również 27 października 2000 r., czyli w dniu wejścia w życie ustawy komercjalizacyjnej. Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu I instancji, organy zasadnie przyjęły, że brak było podstaw do stwierdzenia nabycia przez P. z mocy prawa (ex lege) prawa użytkowania wieczystego gruntów opisanych we wniosku. Jeżeli bowiem sąd powszechny stwierdził w prawomocnym orzeczeniu, że prawo własności Skarbu Państwa co do działek nr [...], [...] oraz [...] powstało 31 stycznia 2005 r., to niezasadnie P. argumentuje, że organy popełniły błąd odmawiając wydania pozytywnej dla P. decyzji w niniejszej sprawie. Przepis art. 34 ust. 1 ustawy wymaga bowiem expressis verbis, aby grunty podlegające uwłaszczeniu na rzecz P. w dacie 5 grudnia 1990 r. stanowiły własność Skarbu Państwa. Jedynie bowiem grunty stanowiące własność Skarbu Państwa (lub jednostek samorządu terytorialnego) mogą być przedmiotem użytkowania wieczystego P. Prezentowany przez P. odmienny pogląd byłby zatem wprost sprzeczny z normą wyrażoną w art. 34 ust. 1 ustawy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodły P. S.A. z siedzibą w W. wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu Spółka zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r., poprzez bezzasadne przyjęcie, iż P. S.A. nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia, 2) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 P.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 7 w zw. z art. 77 §1 i art. 80 K.p.a. polegające na dokonaniu istotnych ustaleń w sprawie jedynie w oparciu o kserokopie dokumentacji, a nie o ich wierzytelne odpisy; gdyby Sąd I instancji dostrzegł powyższe uchybienie, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uwzględniona, z daleko posuniętej ostrożności procesowej Spółka wskazała ponadto na naruszenie art. 145 §1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 P.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 61 § 1-2 K.p.a. poprzez brak wszczęcia postępowania o wywłaszczenie nieruchomości i jej uwłaszczenie w oparciu o art. 37a ust. 1-2 ustawy z dnia 8 września 2000 r., pomimo że organ ustalił w niniejszej sprawie okoliczności wypełniające ww. podstawę wywłaszczenia i uwłaszczenia gruntów, będących elementem infrastruktury kolejowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Artykuł 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" stanowi, że grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu P., co do których P. nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania P. Nie ulega wątpliwości, że warunki o jakich mowa w powyższym przepisie muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że brak któregoś z elementów powoduje niemożność nastąpienia skutku materialnoprawnego Przesłanki te muszą być spełnione na 5 grudnia 1990 r. a skutek rzeczowy następuje z mocy prawa na 27 października 2000 r., co także wynika z art. 34 ust. 1 ustawy. Aby zatem P. mogła uzyskać prawo wieczystego użytkowania grunt musi stanowić własność Skarbu Państwa, a przedmiotowa nieruchomość na dzień 5 grudnia 1990 r. własnością Skarbu Państwa nie była. Nie była także własnością Skarbu Państwa w dacie wejścia w życie ustawy o komercjalizacji. Z księgi wieczystej [...] wynika bowiem, że podstawą dokonania wpisu własności na rzecz Skarbu Państwa jest postanowienie Sądu Rejonowego w M. z [...] listopada 2017 r., sygn. akt [...] stwierdzające nabycie z dniem 31 grudnia 2005 r. przez zasiedzenie prawa własności spornej nieruchomości położonej w Z., oznaczonej jako działki nr [...], [...] oraz [...]. Dopiero z tym dniem Skarb Państwa stał się zatem właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Oznacza to, że nie została spełniona podstawowa przesłanka zawarta w art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r., tj. posiadanie przez Skarb Państwa tytułu własności do przedmiotowej nieruchomości w dacie 5 grudnia 1990 r. i w dacie 27 października 2000 r., co uniemożliwiało pozytywne rozpoznanie wniosku P. SA. Wbrew zarzutom skargi nie doszło zatem do naruszenia art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. Zamierzonego skutku nie mógł również odnieść zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art.145 § 1 pkt 1 lit c i art. 151 powiązanych z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. w wyniku orzekania przez organy w oparciu o kserokopie dokumentacji. Przede wszystkim skarżąca kasacyjnie nie wyjaśniła o jaką dokładnie dokumentację chodzi. Można jedynie przypuszczać, że zarzut ten dotyczy kopii dokumentów w postaci postanowienia Sądu Rejonowego w M. z [...] listopada 2017 r. oraz odpisu zwykłego księgi wieczystej (stan na dzień 29 sierpnia 2019 r.). Podkreślenia jednak wymaga, że skarżąca kasacyjnie nie zanegowała danych wynikających z kopii ww. dokumentów. Nie wykazała, że w oryginale mają inną treść niż kopie znajdujące się w aktach administracyjnych. Skarżąca Spółka w istocie nie wyjaśniła zatem jaki istotny wpływ na wynik postępowania miało orzekanie na podstawie kserokopii tych dokumentów, co jest warunkiem skutecznej podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. W odniesieniu do ostatniego zarzutu dotyczącego braku wszczęcia postępowania o wywłaszczenie nieruchomości i jej uwłaszczenie w oparciu o art. 37a ust. 1-2 ustawy o komercjalizacji, należy zaznaczyć, że przedmiotem postępowania administracyjnego prowadzonego w niniejszej sprawie był wniosek P. złożony w oparciu o art. 34 ww. ustawy. Organy orzekające w sprawie były związane treścią wniosku i w tym też zakresie został on rozpoznany. Regulacja art. 37a ust. 1 i 2 ustawy nie pozostawała w związku z prowadzonym postępowaniem i organ nie miał podstaw do badania sprawy pod kątem przesłanek określonych w tym przepisie, czy też inicjowania odrębnego postępowania w tym względzie z urzędu. Dlatego też zarzut ten uznać należało za nietrafny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.