I OSK 1040/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 11 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L.N. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 14 maja 2024 r., sygn. akt II SAB/Sz 147/23 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi L.N. na bezczynność Starosty Kamieńskiego w przedmiocie udzielenia informacji o stwierdzeniu nieodpłatnego nabycia mienia przez Skarb Państwa postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z 14 maja 2024 r., sygn. akt II SAB/Sz 147/23 odrzucił skargę L.N. (dalej: skarżący) na bezczynność Starosty Kamieńskiego w przedmiocie udzielenia informacji o stwierdzeniu nieodpłatnego nabycia mienia przez Skarb Państwa. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wyjaśnił, że skarżący wniósł skargę "przeciwko Staroście Kamieńskiemu za: I. Brak niezwłocznej informacji, o stwierdzeniu nabycia z dniem 1 stycznia 2016 r. mienia stanowiącego dotychczas własność R., zaniedbanie obowiązków oraz zaniechanie i opieszałość w działaniach - poprzez niedotrzymanie "istotnych, międzyludzkich terminów w relacji z Wierzycielami przejętego mienia po Sp. R., II. Wydania Decyzji w dniu 31 sierpnia 2016 roku III. Dokonaniem zgłoszenia wpisu w Księdze Wieczystej Nr [...] oraz KW [...] dopiero po 11 miesiącach w dniu 21 listopada 2016 roku". Jednocześnie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W odpowiedzi na skargę organ wyjaśnił, że S. "R." w M. została wykreślona z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego z dniem 1 stycznia 2016 r., z uwagi na niedopełnienie obowiązku złożenia wniosku o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego do dnia 31 grudnia 2015 r. Starosta Kamieński decyzją nr GM-SP.6820.1.2016.MK z dnia 31 sierpnia 2016 r. stwierdził nabycie z dniem 1 stycznia 2016 r. przez Skarb Państwa nieodpłatnie z mocy prawa mienia pozostałego po wykreślonym z Krajowego Rejestru Sądowego podmiocie, stanowiącego dotychczas własność S. "R." w M. Organ podniósł, że skarżący nie był stroną postępowania administracyjnego na etapie wydawania przez organ przedmiotowej decyzji, a w rezultacie nie posiada interesu prawnego do wszczęcia niniejszego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że w myśl przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) dopuszczalne jest wniesienie skargi na bezczynność jedynie w przypadku opieszałości działania organu w załatwieniu sprawy w konkretnie oznaczonym postępowaniu przez wydanie decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej. Analiza skargi prowadzi do uznania, że żądnie skargi nie odpowiada żadnej z form bezczynności wskazanej w art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 p.p.s.a. Przepisy nie przewidują bowiem obowiązku informowania o wydaniu decyzji i jej treści podmiotów, które nie są stronami postępowania. Sąd podkreślił, że dalsze postępowania, dotyczące odpowiedzialności Skarbu Państwa w związku z nabytym mieniem, o których mowa w art. 9 ust. 2b i następnych ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym mają charakter cywilnoprawny. W tym stanie rzeczy, Sąd odrzucił skargę jako nienależącą do właściwości sądu administracyjnego. W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie; dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z następujących dokumentów: 1. postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie z 27 listopada 2000 r. w sprawie I Co 206/00, 2. nakazu zapłaty z 19 lutego 2001 r. w sprawie I Nc 123/00 Sądu Okręgowego w Szczecinie, 3. postanowienia Sądu Okręgowego w Szczecinie z 28 września 2007 r. w sprawie I Co 206/00, 4. postanowienia Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 31 października 2008 r. w sprawie I ACz 645/08 - celem wykazania interesu prawnego skarżącego przysługującego mu w postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem decyzji nr GM-Sp.6820.1.2016.MK z 31 sierpnia 2016 r.; uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd wadliwie przyjął, że skarżącemu nie przysługiwał status strony w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją z 31 sierpnia 2016 r., zaś w ocenie skarżącego z uwagi na istniejącą wierzytelność skarżący był uprawniony do wywiedzenia skargi na bezczynność organu w tymże postępowaniu. Ponadto przedmiotem skargi na bezczynność Starosty była bezczynność przy wydawaniu przez Starostę Kamieńskiego decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa mienia po uznanej za wykreśloną z rejestru s .R. w M. tj. wydanie jej dopiero w dniu 31 sierpnia 2016 r. oraz bezczynność polegająca na braku doręczenia skarżącemu owej decyzji wskutek nieuznania go za stronę postępowania administracyjnego, nie zaś zaniechanie organu w zakresie poinformowania skarżącego o wydaniu tejże decyzji, a więc skarga dotyczy formy bezczynności określonej w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Odmowa ustanowienia pełnomocnika z urzędu pozbawiła możliwości obrony praw przez skarżącego, bowiem wnosił on o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem sporządzenia uzasadnienia skargi, co skutkuje nieważnością postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu stanowiska wskazano, że decyzja, o której mowa w ust. 2i Przepisów wprowadzających ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym ma charakter deklaratoryjny, gdyż nabycie prawa przez Skarb Państwa następuje zgodnie z ust. 2b z mocy prawa. W konsekwencji powyższych uregulowań przyjąć też należy, że w przedmiotowym postępowaniu poza organem administracji reprezentującym Skarb Państwa, nie ma innych stron postępowania. Na poparcie powyższego twierdzenia istnieje bogate orzecznictwo. Przedmiot postępowania w sprawie stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa przez Skarb Państwa nieruchomości po wykreślonej z rejestru S. "R." w M. nie miał bezpośredniego związku na sytuację prawną wierzyciela hipotecznego. Przyznanie statusu strony nie zależy od uznania organu czy Sądu, lecz wynika z treści norm administracyjnego prawa materialnego. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 182 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Mając podstawę do zastosowania tego przepisu, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym. W myśl przepisu art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Kwestia uzyskania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika na wcześniejszym etapie postępowania sądowego została prawomocnie oceniona, a jego ustanowienie celem wniesienia środka odwoławczego mającego na celu kontrolę prawidłowości wydanego rozstrzygnięcia powoduje, że zarzut nieważności postępowania nie jest zasadny. Odnosząc się natomiast do wniosku o przeprowadzenie dowodu z przedłożonych dokumentów należy stwierdzić, że zgodnie z art. 106 § 5 p.p.s.a., do postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Odesłanie to oznacza, że odpowiednie zastosowanie mają art. 227, art. 228 § 2, art. 231, art. 233–245 i art. 248–257 k.p.c. Zgodnie z art. 243² k.p.c., dokumenty znajdujące się w aktach sprawy lub do nich dołączone stanowią dowody bez wydawania odrębnego postanowienia, pomijając dowód z takiego dokumentu, sąd wydaje postanowienie. Dokumenty złożone do akt sprawy stały się materiałem sprawy bez potrzeby wydawania w tym zakresie odrębnego postanowienia. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu, bowiem postawione w niej zarzutu nie są zasadne. Przedmiotem kontroli instancyjnej jest postanowienie Sądu I instancji o odrzuceniu skargi na bezczynność Starosty Kamieńskiego w przedmiocie udzielenia informacji o stwierdzeniu nieodpłatnego nabycia mienia przez Skarb Państwa. Jak wynika z treści wniesionej skargi, skarżący przedmiotem zarzutów wobec organu uczynił brak udzielenia informacji o stwierdzeniu nabycia z dniem 1 stycznia 2016 r. mienia stanowiącego dotychczas własność S., opieszałość w działaniach poprzez niedotrzymanie terminów w relacji z wierzycielami, dokonanie zgłoszenia wpisu w Księdze wieczystej po 11 miesiącach oraz wniósł skargę "za wydania decyzji w dniu 31 sierpnia 2016 roku". Zarzut bezczynności organu w postępowaniu prowadzącym do wydania decyzji przez Starostę w dniu 31 sierpnia 2016 r. nie został w skardze wprost wyartykułowany. Mając na uwadze przysługujące stronie prawo do sądu oraz tok postępowania, w którym dopiero na etapie skargi kasacyjnej skarżący skorzystał z profesjonalnego pełnomocnika, należy odnieść się do argumentacji skargi kasacyjnej wskazującej, że w istocie intencją skarżącego było wniesienie skargi na bezczynność Starosty w postępowaniu zakończonym decyzją z 31 sierpnia 2016 r. Jak wyjaśniono w skardze kasacyjnej, przedmiotem skargi była bezczynność Starosty przy wydawaniu decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa mienia po S., tj. wydanie jej dopiero w dniu 31 sierpnia 2016 r. oraz bezczynność polegająca na braku doręczenia skarżącemu owej decyzji w skutek nieuznania go za stronę postępowania administracyjnego. Tak identyfikowany zarzut skargi nie prowadzi do uznania, że doszło do wadliwego odrzucenia skargi. Jak wynika z treści art. 149 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Skargą na bezczynność organu mogą być objęte takie sytuacje, w których organ, pomimo istnienia takiego obowiązku, decyzji czy innego aktu nie wydaje. Jak wynika z akt sprawy, skarżący odniósł swoją skargę do postępowania w sprawie zakończonej decyzją Starosty Kamieńskiego z 31 sierpnia 2016 r. W świetle uchwały II OPS 5/19 wniesienie skargi na bezczynność organu po zakończeniu postępowania administracyjnego jest niedopuszczalne. Nie ulega zatem wątpliwości, że obecnie wniesiona skarga na bezczynność w postępowaniu, które zostało zakończone wydaniem w 2016 r. decyzji podlegała odrzuceniu. Kwestia opieszałości w działaniach "w relacji z wierzycielami", a więc dotycząca realizacji odpowiedzialności Skarbu Państwa za roszczenia wierzycieli nie stanowi sprawy administracyjnej. Natomiast kwestia niedoręczenia wydanej przez organ decyzji nie może być rozstrzygana w trybie skargi na bezczynność, gdyż nie mieści się w pojęciu bezczynności, o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. Istotą skargi na bezczynność, w rozumieniu jakie zostało poddane kontroli sądów administracyjnych jest doprowadzenie do załatwienia sprawy administracyjnej przez wydanie decyzji, a nie jej doręczenie. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, zgodnie z przepisami art. 184 w związku z art. 182 § 1-3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego, ponieważ art. 203 i 204 p.p.s.a. nie ma zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie a nie wyrok sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie (zob. uchwała 7 sędziów NSA z 4 lutego 2008 r., sygn. I OPS 4/07). Zawarte w skardze kasacyjnej żądanie zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, skoro w myśl art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.