I OSK 1080/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant sekretarz sądowy Paweł Florjanowicz po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 stycznia 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1019/14 w sprawie ze skargi P.B. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium studentowi II roku studiów drugiego stopnia na rok akademicki 2013/2014 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania sądowego od P.B. na rzecz Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Wyrokiem z dnia 7 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 1019/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi P. B., uchylił decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] grudnia 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium studentowi II roku studiów drugiego stopnia na Międzywydziałowych Indywidualnych Studiach Humanistycznych Uniwersytetu Warszawskiego na rok akademicki 2013/2014. Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego odmówił przyznania P. B. – studentowi ww. studiów – stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za wybitne osiągnięcia na rok akademicki 2013/2014. Decyzja powyższa utrzymana została w mocy rozstrzygnięciem Ministra z dnia [...] marca 2014 r. Organ wskazał, iż z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania studentom stypendium ministra za wybitne osiągnięcia wynika, że stypendium może być przyznane jedynie studentowi, który uzyskał wpis na kolejny – wyższy rok studiów, natomiast strona w roku akademickim 2012/2013 zaliczyła II rok studiów drugiego stopnia na kierunku socjologia i stosunki międzynarodowe i rozpoczęła ponownie II rok studiów drugiego stopnia w ramach tych studiów. Z tych ustaleń organ wywiódł, że skoro student ponownie rozpoczął II rok studiów w roku akademickim 2013/2014, to nie mógł zaliczyć tego roku w roku akademickim 2012/2013. W skardze na powyższą decyzję P. B. zarzucił organowi naruszenie art. 6–8, 12 i 35 k.p.a., art. 173 ust. 1 pkt 4, art. 178 i art. 184 ust. 2 i 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania studentom stypendium ministra za wybitne osiągnięcia, w uzasadnieniu podkreślając, iż spełnił wymogi opisane w rozporządzeniu, bowiem zaliczył poprzedni rok studiów w roku akademickim 2012/2013. Odpowiadając na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w skarżonym rozstrzygnięciu. Rozpoznając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż wydane w niniejszej sprawie decyzje naruszają prawo, co powodowało konieczność ich wyeliminowania. Sąd wskazał, powołując się na § 2 ust. 1 rozporządzenia, iż odniesienie się przez prawodawcę do materii "zaliczenia roku studiów", wbrew twierdzeniom organu nie może być utożsamiane z obowiązkiem uzyskania wpisu na kolejny, wyższy rok studiów, gdyż takiego obowiązku nie sformułował prawodawca w omawianym przepisie, tym samym brak było przesłanek dokonania przez organ tak rozszerzającej wykładni badanej normy prawnej, co w efekcie doprowadziło do wykreowania nowego – nieprzewidzianego przez prawodawcę obowiązku. Sąd podkreślił też, że ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym, nie przewiduje swoistego automatyzmu we wpisaniu na kolejny rok studiów studenta, który zaliczył rok poprzedni, student – tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie – może bowiem uzyskać zgodę na wydłużenie okresu studiowania, wtedy też, zaliczenie poprzedniego roku studiów nie będzie skutkowało wpisaniem na rok następny. Za nietrafne Sąd uznał twierdzenia, że przyjęcie odmiennej wykładni badanego przepisu mogłoby doprowadzić do przyznania stypendium studentowi, który zaliczył już ostatni rok studiów i tym samym nie jest już wpisany na żaden rok studiów. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie, bowiem okolicznością niesporną, w chwili wydawania skarżonej decyzji, było to, że skarżący był wpisany ponownie na ten sam rok studiów, nie ukończył więc studiów i nadal był studentem studiującym na konkretnym roku studiów – skonkludował Sąd. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, prawidłowo reprezentowany, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i oddalenia skargi lub przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarga kasacyjna oparta została o obie podstawy z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", a wyrokowi zarzucono naruszenie: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. przez uwzględnienie skargi i przyjęcie, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego, tj. § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania studentom stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia (Dz.U. Nr 214, poz. 1270), zwanego dalej "rozporządzeniem" w sytuacji, gdy wobec podania we wniosku o przyznanie stypendium informacji, podlegającej ocenie w postępowaniu administracyjnym, o ponownym wpisaniu studenta po raz kolejny na ostatni, zaliczony już uprzednio rok studiów, stypendium to nie mogło być przyznane gdyż z art. 184 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2012 r. poz. 572 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania decyzji i art. 181 ust. 2 ustawy wynika, że stypendium może być przyznane wyłącznie osobie kontynuującej studia zgodnie z planem studiów; 2) § 2 ust. 1 rozporządzenia przez niewłaściwe jego zastosowanie, polegające na przyjęciu, że wyłącznie ten przepis stanowi istotę sprawy i tym samym jedyny warunek przyznania stypendium ministra, podczas gdy, warunki przyznawania i wypłaty stypendiów określone są przede wszystkim w ustawie, a zwłaszcza w art. 184 ust. 2, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania decyzji i art. 181 ust. 2 ustawy; 3) § 2 ust. 1 rozporządzenia przez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że przepis ten samodzielnie określa jedyny warunek przyznania stypendium – zaliczenie roku studiów – bez konieczności dokonania wpisu na kolejny rok studiów, podczas gdy, stypendium ministra może być przyznane wyłącznie studentowi (art. 181 ust. 2 ustawy), tj. osobie kontynuującej kształcenie; 4) § 2 ust. 1 rozporządzenia przez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że zaliczenie roku studiów umożliwia ponowne wpisania na ten sam rok studiów, tj. przyjęcia że możliwe jest powtarzanie zaliczonego roku studiów, podczas gdy zaliczenie roku studiów może prowadzić wyłącznie do wpisania na kolejny rok studiów, a jeżeli z planu studiów wynika, że takiego roku nie ma – do wykreślenia z listy studentów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Istotą w sprawie jest wykładnia § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania studentom stypendium ministra za wybitne osiągnięcia (Dz.U. Nr 214, poz. 1270), dalej "rozporządzenie". Przepis ten bowiem stanowił podstawę rozstrzygnięcia przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego wniosku P. B. o przyznanie stypendium i był przedmiotem wykładni Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Rozporządzenie zostało wydane w celu wykonania ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2012 r. poz. 572 ze zm.), która przewiduje stypendia ministra za wybitne osiągnięcia, przekazując szczegółowe warunki i tryb przyznawania tych stypendiów do regulacji aktowi wykonawczemu. § 2 ust. 1 rozporządzenia stanowi, że stypendium na dany rok akademicki może być przyznane studentowi, który zaliczył rok studiów w poprzednim roku akademickim oraz szczególnie wyróżniał się w nauce, uzyskał wybitne osiągnięcia naukowe. Użyte w tym przepisie pojęcie "zaliczenie roku studiów" jest przedmiotem sporu. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że generalną zasadą dokonywania wykładni przepisów jest wykładnia gramatyczna, zaś stosowanie dalej idącej wykładni do przepisów klarownie i jasno sformułowanych nie powinno mieć miejsca. Zgodzić należy się w tej mierze z Wojewódzkim Sądem, bowiem "clara non sunt interpretanda". Jednak, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 585/13: "zauważa się w orzecznictwie sądowym, że dopuszczalne, a nawet konieczne jest odstąpienie od wykładni językowej, jeżeli za takim rozwiązaniem przemawiają nader istotne argumenty lub gdy wykładnia językowa przepisu prowadziłaby do wniosków absurdalnych". Konieczne jest zatem czasem potwierdzenie wykładni gramatycznej przez wykładnię systemową i funkcjonalną, w sytuacji gdy ograniczenie się tylko do wykładni gramatycznej prowadziłoby do wypaczenia instytucji regulowanej wykładanym przepisem. To właśnie miało miejsce w niniejszej sprawie. Stypendium ministra jest przyznawane na dany rok akademicki, a jednym z warunków jest zaliczenie poprzedniego roku akademickiego. Zaliczenie roku akademickiego nie jest celem samym w sobie, ale musi pociągać za sobą określony skutek. Jest nim przejście na rok wyższy, a w przypadku ostatniego roku studiów – ich zakończenie. W sprawie P. B. był studentem ostatniego roku studiów, do jego obowiązków należało zdanie egzaminów z przedmiotów objętych programem obowiązkowym, a także napisanie i złożenie pracy dyplomowej. Z akt sprawy wynika, że skarżący złożył wszystkie wymagane egzaminy z wysoką oceną, zdobył zaliczenia, jednak nie złożył pracy. Nie wywiązał się zatem z obowiązków wynikających z planu studiów. Ponowne wpisanie się na ten sam rok studiów – jak podniósł Minister w decyzjach, czy ewentualne przedłużeniu studiów – jak wyjaśnił skarżący, nie zmienia faktu niewykonania obowiązującego planu studiów – złożenia pracy dyplomowej w przewidzianym terminie. Zasadnie zatem Minister odmówił przyznania stypendium za wybitne osiągnięcia w nauce, uznając, że nie została spełniona przesłanka wskazana w § 2 ust. 1 rozporządzenia. Przyznanie stypendium premiowałoby bowiem studenta za to, że nie wypełnił on planu studiów w przewidzianym terminie i kontynuuje studia, choć powinien je już zakończyć. Zastosowanie zatem przez Wojewódzki Sąd wykładni tylko językowej ww. § 2 ust. 1 rozporządzenia doprowadziło do wypaczenia idei przyznawania stypendium studentom za szczególne i wybitne osiągnięcia, w czym mieści się obok uzyskanych ocen, czy osiągnięć naukowych, także terminowość realizacji planu studiów. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270).