I OSK 117/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia del. NSA Roman Ciąglewicz Protokolant asystent sędziego Anna Dziosa - Płudowska po rozpoznaniu w dniu 3 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 października 2013 r. sygn. akt II SAB/Ol 80/13 w sprawie ze skargi P. B. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w E. w przedmiocie udzielenia informacji publicznej I. oddala skargę kasacyjną; II. zasądza od P. B. na rzecz Prezesa Sądu Okręgowego w E. kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 10 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Ol 80/13, po rozpoznaniu skargi P. B. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w E. w udzieleniu informacji publicznej, w pkt 1 stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, w pkt 2 orzekł o niewymierzaniu organowi grzywny, w pkt 3 umorzył postępowanie sądowe w pozostałym zakresie, w pkt 4 zasądził od Prezesa Sądu Okręgowego w E. na rzecz skarżącego P. B. kwotę 357 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną. W dniu 22 grudnia 2012 r. P. B. wystąpił do Prezesa Sądu Okręgowego w E. z wnioskiem o udostępnienie zanonimizowanego wyroku tego Sądu z dnia 28 października 2011 r., sygn. akt [...] oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt [...]. W dniu 11 stycznia 2013 r. wnioskodawca wniósł skargę na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w E. w załatwieniu powyższego wniosku, występując o: zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w terminie 14 dni od doręczenia odpisu prawomocnego wyroku, zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego, stwierdzenie, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa oraz o niewymierzanie organowi grzywny z urzędu. W odpowiedzi na skargę, Prezes Sądu Okręgowego w E. wniósł o umorzenie postępowania z uwagi na udostępnienie skarżącemu w dniu 17 stycznia 2013 r. żądanych informacji publicznych, co spowodowało bezprzedmiotowość postępowania sądowoadministracyjnego. Postanowieniem z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt II SAB/Ol 18/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, umorzył postępowanie sądowe i zasądził od Prezesa Sądu Okręgowego w E. na rzecz skarżącego kwotę 357 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Powyższe postanowienie zostało wydane na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej: "P.p.s.a."), gdyż postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe, bowiem zaskarżony stan bezczynności został usunięty przez organ po wniesieniu skargi. Od powyższego postanowienia P. B. wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 1109/13, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tego postanowienia stwierdzono, że wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko Sądu pierwszej instancji nie uwzględniało w pełni art. 149 P.p.s.a. Wydanie przez organ administracyjny decyzji w toku postępowania sądowego po wniesieniu skargi nie zwalnia wojewódzkiego sądu administracyjnego z obowiązku rozpoznania skargi wniesionej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. w zakresie orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1 zdanie drugie P.p.s.a.) oraz w zakresie wymierzenia organowi grzywny z tego tytułu (art. 149 § 2 P.p.s.a.). Uwzględnieniem skargi, w rozumieniu art. 149 P.p.s.a., jest również stwierdzenie, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz wymierzenie organowi grzywny. Wydanie zatem przez organ decyzji po wniesieniu do sądu skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego nie powoduje, że w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie przy ponownym rozpoznaniu sprawy do podjęcia rozstrzygnięcia, czy bezczynność miała miejsce z naruszeniem prawa i czy naruszenie to nie było rażące oraz do rozważenia kwestii wymierzenia organowi grzywny. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku z dnia 10 października 2013 r. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że stosownie do art. 190 zdanie pierwsze P.p.s.a. jest związany stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w opisanym wyżej postanowieniu z dnia 11 czerwca 2013 r. W ocenie Sądu pierwszej instancji bezczynność będąca przedmiotem skargi przestała istnieć po jej wniesieniu w dniu 17 stycznia 2013 r., gdyż skarżącemu przekazano żądaną informację, co skarżący potwierdził w piśmie z dnia 1 lutego 2013 r., wnosząc jednocześnie o umorzenie postępowania sądowego. Z tych przyczyn postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie wyznaczenia organowi terminu do udostępnienia żądanej informacji publicznej stało się bezprzedmiotowe i w związku z tym podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. W sprawach skarg na bezczynność organu sąd orzeka, biorąc za podstawę stan faktyczny sprawy z daty wydania orzeczenia. Sąd jednocześnie stwierdził, że podjęcie działania przez organ, którego bezczynność była przedmiotem skargi, nie powoduje, że postępowanie sądowoadministracyjne stało się w całości bezprzedmiotowe. Nie zwalnia to bowiem Sądu od dokonania oceny, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1 zdanie drugie P.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie Sąd nie znalazł podstaw do uznania, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z nadesłanej odpowiedzi na skargę wynika, że skarżący złożył przedmiotowy wniosek drogą elektroniczną w dniu 22 grudnia 2012 r., który przypadał na dzień ustawowo wolny od pracy. Z uwagi na przerwę świąteczną organ mógł zapoznać się z tym wnioskiem najwcześniej w dniu 27 grudnia 2012 r. oraz na występujące w okresie świątecznym i noworocznym problemy lokalowo-techniczne, związane z pracami remontowymi pomieszczeń i modernizacją sieci informatycznej w Oddziale Administracyjnym Sądu Okręgowego w E., przedmiotowy wniosek został przedstawiony Prezesowi Sądu Okręgowego w E. dopiero dnia 16 stycznia 2013 r. Organ natomiast w dniu następnym udostępnił skarżącemu żądaną informację. Sąd nie znalazł również podstaw do wymierzenia organowi grzywny, gdyż biorąc pod uwagę okoliczności przedmiotowej sprawy, zaniechanie organu nie wymaga dyscyplinowania go. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł P. B. Zaskarżając wyrok w całości jako podstawę kasacyjną wskazał na naruszenie przepisów postępowania, a to: - art. 132 P.p.s.a. przez wydanie orzeczenia w formie "wyroku", podczas gdy wskutek działań autokontrolnych organu zaszła przeszkoda do wydania wyroku zobowiązującego, zaś pozostałe orzeczenia mają charakter dodatkowy (niesamoistny) i jako kwestie akcydentalne – rozstrzygane są w drodze postanowienia; - art. 149 § 2 P.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na zbędnym ujęciu w sentencji wyroku orzeczenia w przedmiocie "niewymierzenia organowi grzywny", w sytuacji gdy skarżący nie wnosił w skardze o wymierzenie organowi grzywny, a Sąd nie zdecydował się wymierzyć organowi grzywny z urzędu; - art. 201 § 1 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. polegające na zasądzeniu kosztów postępowania mniejszych niż należne i nieuwzględnienie kosztów postępowania w postaci kosztów sądowych i kosztów postępowania w postaci wynagrodzenia radcy prawnego przed NSA, czym spowodowało niezasadne pomniejszenie obowiązku zwrotu kosztów przez przegrywającego proces Prezesa Sądu Okręgowego w E. W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm prawem przepisanych. Dodatkowo skarżący wniósł o skierowanie sprawy na rozprawę oraz odroczenie rozpoznania sprawy i przedstawienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów NSA następujących zagadnień prawnych: "Czy w świetle treści art. 149 § 2 P.p.s.a. sentencja orzeczenia w przedmiocie skargi na bezczynność organu powinna zawierać postanowienie o niewymierzaniu organowi grzywny, w sytuacji gdy strona nie złożyła wniosku o wymierzenie organowi grzywny, a sąd nie wymierzył tej grzywny z urzędu?" oraz "Czy w sytuacji uwzględnienia przez organ – w ramach instytucji autokontroli – skargi na jego bezczynność, sąd rozstrzyga sprawę wyrokiem czy postanowieniem?". W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Sądu Okręgowego w E. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącego na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze kasacyjnej podstaw kasacyjnych. Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 132 P.p.s.a. stanowi, że "Sąd rozstrzyga sprawę wyrokiem". Wyrok jest orzeczeniem rozstrzygającym sprawę sądowoadministracyjną co do istoty, chyba że przepis szczególny przewiduje, iż sprawa sądowoadministracyjna może być załatwiona innym orzeczeniem. Użyte w art. 132 wyrażenie "sąd rozstrzyga sprawę" w odniesieniu do skargi na bezczynność (art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a.) oznacza uwzględnienie skargi na podstawie art. 149 P.p.s.a lub jej oddalenie - art. 151 P.p.s.a. Wydając wyrok sąd orzeka o sprawie merytorycznie. Uwzględniając skargę na bezczynność zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Orzekanie w zakresie przewidzianym w art. 149 P.p.s.a., wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, nie ma charakteru wpadkowego, lecz stanowi rozstrzygnięcie merytoryczne o przedmiocie sprawy i może nastąpić tylko wyrokiem. Wśród czynności procesowych wydanie wyroku jest najważniejszą czynnością, gdyż prowadzi ona do rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej. Jeżeli w konkretnym postępowaniu sądowoadministracyjnym oprócz potrzeby wydania rozstrzygnięcia merytorycznego zachodzi również konieczność wydania w części orzeczenia formalnie kończącego postępowanie z powodu jego bezprzedmiotowości (art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a.), to wówczas postanowienie o jego umorzeniu powinno zostać zawarte w wyroku. Pozwala to, z punktu widzenia ekonomii procesowej, na całościowe załatwienie sprawy w zakresie merytorycznym i formalnym. O tym, czy konkretne orzeczenie sądu ma charakter wyroku, czy też postanowienia, decyduje rozstrzygnięcie, a nie forma, którą nadał mu sąd. Zamieszczenie w wyroku orzeczenia procesowego w kwestii umorzenia postępowania nie powoduje, że traci ono charakter postanowienia (por. uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego z 6 dnia marca 1972 r., sygn. akt III CZP 27/71, OSNC 1973, nr 1, poz.1). Z tych też względów podstawy skargi kasacyjnej należy uznać za niezasadne. Brak też podstawy do przyjęcia, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 149 § 2 P.p.s.a., gdyż orzekł z urzędu o niewymierzaniu organowi grzywny. Zdaniem skarżącego w tej mierze może zapaść tylko pozytywne rozstrzygnięcie. Podzielając nawet stanowisko skarżącego, to uchybienie to nie ma istotnego wpływu na wynik postępowania. Zauważyć również należy, że w niniejszej sprawie nie wyłoniło się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, na które wskazuje w skardze kasacyjnej skarżący. A zatem brak podstaw prawnych do przedstawienia przez Naczelny Sąd Administracyjny zagadnienia prawnego składowi siedmiu sędziów tego Sądu (art. 187 § 1 P.p.s.a). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 205 § 2–4 w zw. z art. 207 § 1 P.p.s.a., gdyż przepisy te stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 19 listopada 2012 r., sygn. akt II FPS 4/12, publ. ONSAiWSA 2013, nr 3, poz. 38).