II SAB/Ol 80/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2013 r. sprawy ze skargi P. B. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w udzieleniu informacji publicznej 1) stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 2) orzeka o niewymierzaniu organowi grzywny; 3) umarza postępowanie sądowe w pozostałym zakresie; 4) zasądza od Prezesa Sądu Okręgowego na rzecz skarżącego P. B. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu 22 grudnia 2012 r. P.B. wystąpił do Prezesa Sądu Okręgowego w Elblągu z wnioskiem o udostępnienie zanonimizowanego wyroku tego Sądu z dnia 28 października 2011 r., sygn. akt "[...]" oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt "[...]". Następnie, dnia 11 stycznia 2013 r. wnioskodawca wniósł skargę na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Elblągu w załatwieniu powyższego wniosku, wnosząc o zobowiązanie Prezesa Sądu Okręgowego w Elblągu do załatwienia sprawy z wniosku w terminie 14 dni od doręczenia odpisu prawomocnego wyroku, zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego, stwierdzenie, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa oraz o niewymierzalnie grzywny organowi. W odpowiedzi na skargę, Prezes Sądu Okręgowego wniósł o umorzenie postępowania z uwagi na udostępnienie skarżącemu w dniu 17 stycznia 2013 r. żądanych informacji publicznych, co spowodowało bezprzedmiotowość postępowania sądowoadministracyjnego. Pismem procesowym z dnia 1 lutego 2013 r. skarżący wniósł o umorzenie postępowania co do bezczynności organu i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, postanowieniem z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt II SAB/Ol 18/13, umorzył postępowanie sądowe i zasądził od Prezesa Sądu Okręgowego w Elblągu na rzecz skarżącego kwotę 357 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Od tego postanowienia skarżący wniósł skargą kasacyjną, po rozpoznaniu której Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 1109/13, uchylił powyższe postanowienie i przekazał sprawę tut. Sądowi do ponownego rozpoznania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko Sądu nie uwzględniało bowiem pełnej treści art. 149 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.)., powoływanej dalej jako p.p.s.a. W uzasadnieniu tego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd wyrażony w postanowieniu NSA z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1360/12, że wydanie w toku postępowania sądowego po wniesieniu skargi, przez organ administracyjny decyzji nie zwalnia wojewódzkiego sądu administracyjnego z obowiązku rozpoznania skargi wniesionej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w zakresie orzekania w przedmiocie stwierdzenia czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1 zdanie drugie p.p.s.a.) oraz w zakresie wymierzenia organowi grzywny z tego tytułu (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Uwzględnieniem skargi, w rozumieniu art. 149 p.p.s.a., jest również stwierdzenie czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz wymierzenie organowi grzywny. W konsekwencji NSA uznał, że wydanie przez organ decyzji po wniesieniu do sądu skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego nie powoduje, że w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Mając powyższe na względzie, NSA zobowiązał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie do rozstrzygnięcia, czy bezczynność miała miejsce z naruszeniem prawa i czy naruszenie to nie było rażące oraz do rozważenia kwestii wymierzenia organowi grzywny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Przede wszystkim należy mieć na względzie, że w niniejszej sprawie tut. Sąd związany jest stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w powołanym wyżej postanowieniu z dnia 11 czerwca 2013 r., stosownie do art. 190 zd. pierwsze p.p.s.a. Ponadto przypomnienia wymaga, że sprawowana przez sądy administracyjne kontrola działalności administracji publicznej obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4a p.p.s.a. Ich właściwość w powyższym zakresie dotyczy zatem niepodejmowania przez organy administracji nakazanych prawem aktów lub czynności w sprawach indywidualnych. W przypadku skargi na bezczynność organu, przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak, w sytuacji gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. W piśmiennictwie i judykaturze przyjmuje się, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem stosownego aktu lub nie podejmuje czynności (zob. T. Woś, H. Krysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 86; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt IV SAB/Wr 66/09, wyrok NSA z 20 lipca 1999 r., I SAB 60/99; OSP 2000, nr 6, poz. 87). Dla uznania bezczynności konieczne jest zatem ustalenie, że organ administracyjny zobowiązany był na podstawie przepisów prawa do wydania decyzji lub innego aktu albo do podjęcia określonych czynności. Z bezczynnością organu w zakresie dostępu do informacji publicznej mamy do czynienia, gdy organ zobligowany jest udzielić informacji publicznej, a jej nie udziela i nie wydaje stosownej decyzji o odmowie udostępnienia informacji. W przypadku zaś, gdy informacja, o jaką ubiega się strona nie ma charakteru informacji publicznej, organ nie pozostaje w zwłoce w zakresie udostępnienia informacji publicznej. W art. 7, art. 13 i art. 14 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2001 r. Nr 112, poz. 1198 z późn. zm.), uregulowano sposób udostępnienia informacji publicznej, natomiast odmowa udostępnienia takiej informacji następuje w trybie art. 16 ust. 1 ustawy. Ustawa dopuszcza też stwierdzenie przez organ, że żądane informacje nie stanowią informacji publicznej i wówczas organ powiadamia jedynie zainteresowanego, że jego wniosek nie znajduje podstaw w przepisach prawa. Wobec powyższego, aby można było mówić o bezczynności podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej należy przede wszystkim stwierdzić, że ciążył na nim wynikający z przepisów prawa obowiązek udostępnienia takiej informacji. W przedmiotowej sprawie nie jest sporne, że Prezes Sądu Okręgowego w Elblągu był zobowiązany, na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, do rozpatrzenia wniosku skarżącego w przewidzianej prawem formie. Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych. Podmiotami zobowiązanymi do udostępnienia informacji są natomiast władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne (art. 4 ust. 1 wskazanej ustawy). Nie budzi też wątpliwości, że przedmiotem żądania była informacja publiczna. Prezes Sądu Okręgowego w Elblągu w dniu 17 stycznia 2013 r., przed przekazaniem skargi strony wraz z aktami sprawy, usunął stan bezczynności, gdyż udostępnił skarżącemu zanonimizowaną treść żądanych wyroków. Nie budzi wątpliwości, że bezczynność będąca przedmiotem skargi przestała istnieć po wniesieniu skargi w dniu 17 stycznia 2013 r., gdyż skarżącemu przekazano żądaną informację, a okoliczność tę potwierdził skarżący w piśmie z dnia 1 lutego 2013 r., wnioskującym o umorzenie postępowania sądowego wobec usunięcia stanu bezczynności Postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie wyznaczenia organowi terminu do udostępnienia żądanej informacji publicznej stało się więc bezprzedmiotowe i w związku z tym podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe z innych przyczyn niż wymienione w pkt 2 i 3 tego artykułu. Umorzenie postępowania przed sądem następuje, gdy w jego toku zaistnieją zdarzenia, które uniemożliwiają osiągnięcie jego celu, albo powodują, że dokonanie przez sąd administracyjny kontroli zaskarżonego aktu lub czynności staje się zbędne lub nawet niedopuszczalne. Sąd administracyjny ma obowiązek uwzględnienia tych zdarzeń, o ile istnieją one w dacie orzekania. W sprawach ze skargi na bezczynność organów administracji publicznej, bezprzedmiotowość postępowania będzie miała miejsce, gdy stan bezczynności przestanie istnieć, co do zasady, w wyniku wydania aktu lub podjęcia określonej czynności przez organ - po wniesieniu skargi, a przed wydaniem rozstrzygnięcia przez sąd. Wskazać tu należy, że w sprawach skarg na bezczynność organu sąd orzeka, biorąc za podstawę stan faktyczny sprawy w czasie wydania orzeczenia sądowego. Jeżeli w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed dniem orzekania w sprawie ze skargi na bezczynność, organ administracji publicznej nie pozostaje już w stanie bezczynności, to sąd nie może uwzględnić skargi na tzw. milczenie władzy. Jednocześnie należy stwierdzić, że podjęcie działania przez organ, którego bezczynność była przedmiotem skarg, nie powoduje, że postępowanie sądowoadministracyjne stało się w całości bezprzedmiotowe. Nie zwalnia bowiem Sądu od dokonania oceny, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (por. postanowienie NSA z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1360/12, ONSA i WSA nr 1/2013, poz. 7, postanowienie NSA z dnia 17 października 2012 r. sygn. akt I OSK 2443/12 i z dnia 18 czerwca 2013 r. sygn. I OSK 1221/13, dostępne w CBOSA ). Stosownie do treści art. 149 § 1 zd. drugie p.p.s.a., Sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma za zadanie umożliwić stronie ewentualne dochodzenie odszkodowania, o którym mowa wart. 417¹ § 3 Kodeksu cywilnego, z tytułu niezgodnego z prawem zaniechania organu co do wydania aktu administracyjnego lub dokonania czynności, lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd nie znalazł podstaw do uznania, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z nadesłanej odpowiedzi na skargę wynika, że skarżący złożył przedmiotowy wniosek drogą elektroniczną w dniu 22 grudnia 2012 r., który przypadał na dzień ustawowo wolny od pracy (sobota). Z uwagi na przerwę świąteczną (dzień 24 grudnia 2012 r. w związku z zarządzeniem Prezesa Sądu Okręgowego w Elblągu z dnia 8 listopada 2012 r. nr 178/12 był dniem wolnym od pracy), organ mógł zapoznać się z tym wnioskiem najwcześniej w dniu 27 grudnia 2012 r. Z uwagi na występujące w okresie świątecznym i okołonoworocznym problemy lokalowo-techniczne, związane z pracami remontowymi pomieszczeń i modernizacją sieci informatycznej w Oddziale Administracyjnym Sądu Okręgowego w Elblągu, przedmiotowy wniosek został jednak przedstawiony Prezesowi Sądu Okręgowego w Elblągu dopiero dnia 16 stycznia 2013 r., zaś następnego dnia organ udostępnił skarżącemu żądaną informację. Powyższe okoliczności uzasadniały też orzeczenie o niewymierzaniu organowi grzywny, co zawarto w pkt. 3 sentencji wyroku. Zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6. Przepis ten nie obliguje sądu do wymierzenia grzywny. Kwestia ta pozostawiana jest uznaniu sądu orzekającego. Oznacza to, że przy rozstrzygnięciu tej kwestii należy wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, a więc między innymi przyczyny zwłoki i podjęte w danej sprawie przez organ działania w celu załatwienia sprawy. W warunkach rozpoznawanej sprawy zaniechanie organu nie wymaga, w ocenie Sądu, dyscyplinowania poprzez wymierzenie kary grzywny. W pkt. 4 sentencji Sąd orzekł, na zasadzie art. 201 § 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490), o zwrocie skarżącemu od organu kosztów postępowania, obejmujących wpis od skargi w kwocie 100 zł oraz koszty zastępstwa procesowego (240 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika i 17 zł uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa).