I OSK 1347/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 20 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Bd 1072/22 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia 6 września 2022 r. nr KO.411.1362.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 1072/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia 6 września 2022 r. nr KO.411.1362.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku uchyliło w całości decyzję Wójta z dnia 20 lipca 2022 r. (odmawiającej [...] przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką [...] z uwagi na przesłankę negatywną dotyczącą wieku powstania niepełnosprawności) i przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w okresie od dnia 18 lipca 2022 r. do dnia 31 grudnia 2023 r., w tym od 18 lipca 2022 r. do 31 lipca 2022 r. w wysokości 957 zł, zaś w okresie od 1 sierpnia 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. w wysokości 2.119 zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego K 38/13 zakwestionował stanowisko organu I instancji odnośnie wieku powstania niepełnosprawności i stwierdził, że w przypadku skarżącej nie zachodzą negatywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez Skarżącą 10 marca 2022 r., tj. przed upływem trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (orzeczenie o Niepełnosprawności z dnia 15 grudnia 2021 r.), co w świetle art. 24 ust.2 a u.ś.r. powinno skutkować przyznaniem świadczenia od dnia 1 listopada 2021 r. Jednakże strona miała ustalone prawo do konkurencyjnego świadczenia na mocy decyzji Wójta Gminy Rypin z 14 lutego 2022 r., - prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 października 2022 r. Decyzją z dnia 18 lipca 2022 r., Wójt, na wniosek strony - uchylił w całości wyżej wymienioną decyzję. W związku z powyższym, zdaniem Kolegium, z dniem 18 lipca 2022 r. odpadła przeszkoda w postaci świadczenia konkurencyjnego uniemożliwiającego przyznanie wnioskowanego świadczenia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję wniosła [...]. Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. W ocenie Sądu, spór nie dotyczy samej zasadności przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, lecz daty początkowej, od której świadczenie to winno przysługiwać. Kolegium prawidłowo przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne począwszy od dnia 18 lipca 2022 r., gdyż Skarżąca dopiero od tego momentu spełniła przesłanki materialnoprawne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. a) art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 oraz art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) przez błędną ich wykładnię sprowadzającą się do przyjęcia, że wyłączona jest możliwość przyznania prawa do wybranego przez stronę, korzystniejszego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, począwszy od daty złożenia wniosku, w sytuacji zbiegu praw do ww. świadczenia oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego i jednoczesnej rezygnacji z dniem złożenia wniosku z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w sytuacji braku uchylenia decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podczas gdy wykładnia celowościowa ww. przepisów prowadzi do wniosku przeciwnego. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania oraz zrzeczono się rozprawy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. Rozpoznając skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż jest ona niezasadna. Zagadnieniem wymagającym wyjaśnienia w niniejszej sprawie jest kwestia zbiegu uprawnień przyznawanych z zakresu pomocy społecznej, a w związku z nim daty początkowej przyznania świadczenia. Zarzuty skargi kasacyjnej zostały zatem oparte wyłącznie na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., a spór, jaki zaistniał w rozpoznawanej sprawie, dotyczył zasadniczo daty, od której powinno być przyznane skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez Skarżącą w dniu10 marca 2022 r. Jednakże skarżąca miała ustalone i przyznane prawo do konkurencyjnego świadczenia na mocy decyzji Wójta Gminy Rypin z dnia 14 lutego 2022 r. - prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 października 2022 r., a zatem w sytuacji przyznania jednocześnie świadczenia pielęgnacyjnego doszłoby do zbiegu obu świadczeń jako przyznanych z tego samego tytułu. Decyzją z dnia 18 lipca 2022 r., Wójt, na wniosek skarżącej - uchylił w całości wyżej wymienioną decyzję przyznająca zasiłek opiekuńczy. W związku z czym, z dniem dnia 18 lipca 2022 r. odpadła przeszkoda w postaci świadczenia konkurencyjnego uniemożliwiającego przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca kasacyjnie uważa natomiast, że świadczenie pielęgnacyjne powinno być jej przyznane od dnia złożenia wniosku, czyli od 10 marca 2022 r. Jak rzetelnie wyjaśnił to Sąd I instancji w swoim uzasadnieniu przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zgodnie zaś z art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Z przywołanych przepisów jasno wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza możliwość równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pomijając konieczność dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej ten zasiłek. Stosownie do treści art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można jednak traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm, co de facto oznacza, że przyznając świadczenia rodzinne organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. Określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro – jak wskazują przepisy i co wyżej wyjaśniono – nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest (bezwarunkowa) rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia. Okres przyznania świadczenia obowiązujący od dnia złożenia wniosku obowiązuje jedynie w sytuacji jasnej i klarownej czyli w sytuacji nie posiadania prawa do konkurencyjnego świadczenia w tym samym czasie. W związku z powyższym, skoro decyzją z dnia 18 lipca 2022 r. Wójt Gminy Rypin uchylił decyzję przyznającą skarżącej zasiłek dla opiekuna, to należy uznać, że decyzja SKO we Włocławku z dnia 6 września 2022 r. przyznająca skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od dnia 18 lipca 2022 r. była prawidłowa. Skoro bowiem do tego dnia funkcjonowała w obrocie prawnym decyzja przyznająca skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna, to - o czym już powyżej wspomniano - nie było prawnie możliwe wydanie, w czasie obowiązywania tej decyzji, innej decyzji, która na ten sam okres przyznawałaby skarżącej konkurencyjne świadczenie. Organ, podobnie, jak i sąd administracyjny, nie mógł pominąć faktu funkcjonowania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji (o przyznaniu zasiłku opiekuńczego), która na mocy art. 16 § 1 k.p.a. korzysta z domniemania legalności. Z tego więc powodu organ administracyjny zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu kolejnego rozstrzygnięcia. W rezultacie – w realiach rozpoznawanej sprawy – to dopiero wydanie przez Wójta Gminy Rypin decyzji z dnia 18 lipca 2022 r. uchylającej decyzję z dnia 14 lutego 2022 r. o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. w postaci posiadania prawa do zasiłku dla opiekuna. Mając na uwadze treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., należało ostatecznie przyjąć, że stronie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką począwszy od dnia 18 lipca 2022 r., gdyż nie było prawnej możliwości orzeczenia o przyznaniu tego świadczenia od daty wcześniejszej. Do tego dnia skarżącej przysługiwało jeszcze prawo do konkurencyjnego świadczenia, co – jak wspomniano powyżej – wykluczało możliwość jednoczesnego pobierania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego. Z omówionych wyżej powodów odmówić słuszności należało zarzutowi naruszenia art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 oraz art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Jak już wykazano zaskarżony wyrok odpowiada prawu, bowiem Sąd I instancji nie naruszył prawa materialnego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a.