I OSK 14/17
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2017-05-18
Skład orzekający: Jan Paweł Tarno, Marek Stojanowski, Marian Wolanin
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ nadzoru, odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej, musi uprzednio przesądzić we właściwym trybie, czy skomunalizowane mienie stanowiło własność Skarbu Państwa, nawet jeśli wpis w księdze wieczystej wskazuje inaczej i nie toczy się postępowanie cywilne o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym?Ratio decidendi
Organ nadzoru, odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej, nie może poprzestać na uznaniu decyzji wywłaszczeniowej za pozostającą w obrocie prawnym, jeśli istnieją wątpliwości co do stanu własności nieruchomości na dzień komunalizacji, które mogą być rozstrzygnięte w postępowaniu cywilnym. W takiej sytuacji organ powinien zawiesić postępowanie administracyjne i wezwać stronę do wystąpienia na drogę sądową w celu wyjaśnienia zagadnienia wstępnego, nawet jeśli nie toczy się jeszcze postępowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej z 1996 r., która przeniosła własność nieruchomości na Gminę K. Wnioskodawca kwestionował legalność wywłaszczenia tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w 1973 r., wskazując na błędy w oznaczeniu współwłaścicieli i ich udziałów. Organy administracji odmawiały stwierdzenia nieważności, uznając, że decyzja wywłaszczeniowa jest ważna, a wpis Skarbu Państwa w księdze wieczystej chroniony jest rękojmią wiary publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje ministrów, wskazując na konieczność wyjaśnienia stanu własności nieruchomości na dzień komunalizacji.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia del. WSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 770/16 ze skargi M. W. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności oddala skargę kasacyjną.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 770/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi M.W. K., uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] 2016 r., Nr ...] i poprzedzającą ją decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] 2015 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej.
W uzasadnieniu wyroku wskazano, że Wojewoda K., decyzją z dnia [...] 1996 r., działając na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191, ze zm.) – dalej ustawa komunalizacyjna, stwierdził nabycie przez Gminę K. z mocy prawa nieodpłatnie własności do całości nieruchomości położonej w jednostce ewid. K., obr. Nr [...] B. M., oznaczonej w ewid. gruntów jako działka nr [...], o pow. 1294 m2, uregulowana w księdze wieczystej [...], [...], Kw [...], [...], [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy K.- P. Wydział Ksiąg Wieczystych, zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji organu wojewódzkiego. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powołanej decyzji Wojewody K. wystąpił M.W. K. Decyzją z dnia [...] 2015 r. Minister Administracji i Cyfryzacji odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody K. z dnia [...] 1996 r. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy z wniosku M.W. K., decyzją z dnia [...] 2016 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy powołaną wyżej decyzję z dnia [...] 2015 r. W ocenie Ministra, Wojewoda K. nie dopuścił się rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Z art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej wynika, że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe), zaś z komunalizacji wyłączone jest mienie należące do osób fizycznych. Orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] 1973 r., wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położone w K, w gm. kat. M. B., ozn. m.in. numerami działek [...], [...], [...], jako ich właściciela wskazano: P. S. [...], F.S. [...] i P.S. [...]. Powyższy akt został wydany na podstawie ustawy z dnia [...] 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94). Orzeczenie z dnia [...] 1973 r. nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego, w związku z czym wywołuje skutki prawne, wiążące zarówno strony postępowania, jak i organy administracji publicznej. Działka nr [...] podzieliła się na działki nr [...] i nr [...], z czego działka nr [...] weszła w skład działki nr [...]. Następnie działka nr [...] zmieniła powierzchnię i oznaczenie na działkę nr [...]. Wpisy ujawnione w księdze wieczystej KW [...] potwierdzają fakt, że w chwili wywłaszczenia współwłaścicielami nieruchomości byli P. S. w [...] cz., M.S. W [...] cz. i F. S. w [...] cz. Jak podnosi wnioskodawca, w orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] 1973 r. błędnie wpisano ówczesnych współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, dwukrotnie wpisując P. S. (2 x 9/20 cz.) oraz F.S. ([...] cz.), pomijając udziały M. S. W opinii wnioskodawcy przedmiotowe udziały [...] cz. powinny pozostać w posiadaniu M.S., a nie przysługiwać Skarbowi Państwa, a następnie właściwej gminie. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że na podstawie postanowienia z dnia [...] 2005 r., sygn. Akt [...], spadek po M. W. S.-S. z domu S., nabyła E. S. z domu S. Następnie aktem notarialnym z dnia [...] 2012 r., Rep. A Nr [...], E. S. sprzedała M. W. K. spadek po M. W. S.-S. z domu S. Istotą rozpatrywanej sprawy było więc rozstrzygnięcie przez organ nadzoru, czy w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, czyli na dzień [...] 1990 r., sporna nieruchomość stanowiła mienie państwowe. Zarzuty zaprezentowane we wnioskach M. K. sprowadzają się w istocie do kwestionowania zasadności przejęcia przedmiotowej nieruchomości na własność państwa w związku z orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] 1973 r. W niniejszym postępowaniu nadzorczym, kwestia ta nie podlega jednak ocenie organu orzekającego, tzn. poza zakres kompetencji Ministra właściwego do spraw administracji publicznej wykracza ocena, czy orzeczenie o wywłaszczeniu nieruchomości zostało wydane zgodnie z prawem. Na podstawie orzeczenia PRN m. K. z dnia 19 września[...] 1973 r. Skarb Państwa został ujawniony jako właściciel nieruchomości w księdze wieczystej Iwh [...], [...], KW [...], [...] i [...]. Wpis Skarbu Państwa, jako właściciela przedmiotowej nieruchomości, chroniony jest rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, określoną w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2013 r. poz. 707, ze zm.). Z akt sprawy nie wynika, aby M.W. K. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej K. z dnia [...]1973 r. Z akt nie wynika również, żeby toczyło się postępowanie z wniosku innych osób lub z urzędu o ocenę legalności tego orzeczenia. Rozstrzygnięcie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nie stoi na przeszkodzie zainicjowaniu przez zainteresowane strony postępowania prowadzącego do wzruszenia orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] 1973 r.
Uwzględniając skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że aby ocenić, czy decyzja komunalizacyjna Wojewody K. z dnia [...] 1996 r. nie narusza rażąco prawa, organ nadzorczy musi stwierdzić, czy skomunalizowane mienie było mieniem Skarbu Państwa. Odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej bez uprzedniego przesądzenia we właściwym trybie (skoro organ sam nie mógł tego oceniać), czyją własność stanowiło skomunalizowane mienie, Minister naruszył art. 97 § 1 pkt 4 kpa, który stanowi, że organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.
W ocenie Sądu, jeżeli dwa razy wywłaszczono udział P. S. wynoszący [...] to powstaje pytanie, czy tak skonstruowana decyzja o wywłaszczeniu rażąco narusza prawo, skoro mimo wszystko na jej podstawie Skarb Państwa został wpisany jako właściciel do całej skomunalizowanej nieruchomości, czy też w ogóle nie doszło do wywłaszczenia udziałów M.S., czemu zaprzecza wpis w księdze wieczystej. Jednocześnie jednak Prezydent Miasta K. umorzył, jako bezprzedmiotowe, postępowanie w przedmiocie odszkodowania za udział przypadający M.S., uznając, że udział ten nie został wywłaszczony. Takie postępowanie organów państwa, w sytuacji, gdy Minister, bez wyjaśnienia we właściwym trybie kwestii prawa własności nieruchomości na dzień komunalizacji, odmawia stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej, narusza dodatkowo zasadę zaufania do organów władzy publicznej (art. 8 kpa). Przesądzenia w postępowaniu prejudycjalnym wymaga bowiem to, czy doszło do wywłaszczenia udziałów M.S. na podstawie orzeczenia PRN m. K. z dnia [...] 1973 r. – a o cywilnoprawnych skutkach tego orzeczenia może orzec tylko sąd powszechny – a jeśli tak, to czy orzeczenie PRN m. K. z dnia [...] 1973 r. nie narusza rażąco prawa, o czym z kolei może orzec organ administracji w osobnym postępowaniu.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, wynikające z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, nie wyklucza możliwości zawieszenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, w którym to postępowaniu kwestia zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym stanowić może zagadnienie prejudycjalne. Samo zawieszenie postępowania administracyjnego z powodu konieczności rozstrzygnięcia sporu o charakterze cywilnym przez właściwy do tego sąd powszechny, nie obala jeszcze domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. W zbliżonej procesowo sytuacji, gdzie rozstrzygnięcie sporu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym stanowiło zagadnienie wstępne dla postępowania administracyjnego w przedmiocie wypłaty odszkodowania, Naczelny Sąd Administracyjny dopuścił możliwość zawieszenia postępowania w przedmiocie odszkodowania, mimo domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (podniesionego w zarzucie kasacyjnym), co do właściciela gruntu, za który miało być wypłacone odszkodowanie (wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1375/11).
Wprawdzie z akt sprawy nie wynika, aby toczyło się obecnie postępowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym lub jakiekolwiek inne postępowanie cywilne z powództwa M.S., mające na celu przesądzenie, jaki był stan własności działki nr [...] na dzień komunalizacji z mocy prawa, ale organ nadzoru zawieszając postępowanie w trybie art. 97 § 1 pkt 4 kpa może jednocześnie wezwać stronę postępowania, na podstawie art. 100 § 1 kpa, do wystąpienia z odpowiednim powództwem do sądu powszechnego.
Organ nadzoru nie do końca wyjaśnił też stan wpisów w księgach wieczystych, czym naruszył art. 80 i art. 107 § 3 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ ustalił bowiem, że orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] 1973 r., wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położone w K. w gm. kat. M. B., ozn. m.in. numerami działek [...], [...], [...], jako właściciela których wskazano: P.S. [...], F. S. [...] i P. S. [...]. Następnie działka nr [...] podzieliła się na działki nr [...] i nr [...], z czego działka nr [...] weszła w skład działki nr [...], która zmieniła powierzchnię i oznaczenie na działkę nr [...]. Z tego wynika, że działka nr [...] weszła w skład działki nr [...]. Tymczasem w stosunku do pozostałych działek nr [...], [...] i [...] skarżący jest obecnie wpisany w księdze wieczystej jako współwłaściciel w udziale [...], co wynika z pisma Urzędu Miasta K. z [...] 2016 r., a czego organ nie analizował, mimo potrzeby ustalenia stanu własności całej wywłaszczonej nieruchomości. Chodzi o dokładne ustalenie, które z wywłaszczonych działek znajdują się w jakiej księdze wieczystej, jakim działkom odpowiadają obecnie, jaki jest ich stan własności i jaki był na dzień komunalizacji z mocy prawa. Tego wyczytać z decyzji Ministra w sposób jednoznaczny nie sposób, a samodzielnych ustaleń w tym zakresie sąd administracyjny czynić nie może.
W skardze kasacyjnej od omawianego wyroku z dnia [...] 2016 r., sygn. Akt [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 8, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, poprzez błędną wykładnię, a także naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) – dalej p.p.s.a, w zw. z art. 80 i art. 107 § 3 kpa, poprzez uwzględnienie skargi, chociaż postępowanie nie było dotknięte żadną z wad w nich wymienionych. W skardze kasacyjnej zarzucono również naruszenie prawa materialnego, tj.:
- art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2016 r. poz. 790, ze zm., poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie,
- art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191, ze zm.) w zw. z art. 158 § 1 kpa, poprzez niezastosowanie,
- art. 97 § 1 pkt 4 kpa, poprzez zastosowanie,
- art. 158 § 1 kpa, poprzez niezastosowanie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że pomimo, iż z treści księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości wynika, że w dniu [...] 1990 r. stanowiła ona własność Skarbu Państwa, Sąd zobowiązał organ do zawieszenia z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, w trybie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, w sytuacji, gdy M.K. nie wystąpił z jakimkolwiek wnioskiem do sądu powszechnego w celu podważenia prawidłowości istniejącego wpisu w księdze wieczystej. Wnioskodawca nie jest spadkobiercą byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości, lecz nabył spadek po Marii Wiktorii Smażyńskiej-Spuła w drodze umowy cywilno-prawnej, sporządzonej w formie aktu notarialnego z dnia 27 kwietnia 2012 r. Rep. A nr 1502/2012, nabywając za niewielką kwotę, de facto m. in. roszczenie do przedmiotowej nieruchomości. Nie jest zatem osobą nieporadną, która nie potrafi zadbać o swoje interesy. Za chybiony należy zatem uznać zarzut Sądu naruszenia przez organ administracji publicznej art. 8 kpa. Ponadto, w obu decyzjach organy nadzoru szczegółowo ustaliły stan faktyczny w przedmiotowej sprawie i zastosowały do niego przepisy zarówno prawa procesowego, jak również prawa materialnego. Powołany przez Sąd wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1375/11, nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ został wydany w innym stanie faktycznym i prawnym, w którym w trakcie prowadzenia postępowania administracyjnego, trwało już postępowanie przed sądem powszechnym o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości z rzeczywistym stanem prawnym, co bez wątpienia stanowiło zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa. W niniejszej sprawie postępowanie takie nigdy nie zostało nawet zainicjowane. Organ administracji jest zobligowany do zawieszenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa tylko wtedy, gdy w sprawie wystąpi zagadnienie, którego brak rozstrzygnięcia wyklucza każde, zarówno pozytywne, jak i negatywne dla strony zakończenie postępowania administracyjnego. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie, ponieważ zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do dokonania rozstrzygnięcia. Sąd pierwszej instancji dokonał ponadto błędnej wykładni art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece i bezzasadnie nie uwzględnił domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 tej ustawy, w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie nie toczyło się postępowanie w trybie art. 10 powołanej ustawy o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Powództwo o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, oparte na art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, jest w zasadzie jedynym sposobem wzruszenia domniemania prawnego z art. 3 tej ustawy. Konsekwencją powyższych błędów Sądu było niezasadne uznanie, że przedmiotowa nieruchomość nie spełnia przesłanek przedmiotowych określonych w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Organ dokonał również prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w niniejszej sprawie, nie naruszając żadnych przepisów kpa. W judykaturze przedmiotu prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa przez Sąd może mieć miejsce zarówno wtedy, gdy Sąd uzna, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, jak i wówczas, gdy mimo prawidłowych ustaleń Sądu w tym zakresie błędnie zostanie oceniony wpływ stwierdzonych i niekwestionowanych uchybień na wynik sprawy administracyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną M.K. wniósł o jej oddalenie wskazując na argumentację mającą przemawiać za niezasadnością zarzutów kasacyjnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niewystarczające do uchylenia zaskarżonego wyroku.
Należy uznać zarzut kasacyjny naruszenia przez Sąd pierwszej instancji podanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa w takim zakresie, w jakim Sąd zarzucił organom niepodjęcie działań zmierzających do poddania ocenie legalności decyzję z dnia [...] 1973 r. o wywłaszczeniu nieruchomości. Prawidłowo bowiem skarżący kasacyjnie wskazał, że przedmiotem oceny organów w trybie nadzorczym w niniejszej sprawie była decyzja komunalizacyjna z dnia [...] 1996 r., w którym to postępowaniu dokonuje się tej oceny wyłącznie na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym zakończonym wydaniem ocenianej decyzji. Badany jest zatem stan faktyczny i prawny z daty wydania ocenianej decyzji dokonując ustalenia, czy decyzja ta jest zgodna z prawem i nie zawiera wad powodujących jej nieważność i czy przeprowadzone postępowanie i dowody w nim zgromadzone dawały podstawę do wydania rozstrzygnięcia zawartego w tej decyzji. Dopóki więc nie toczy się jakiekolwiek postępowanie służące podważeniu legalności decyzji wywłaszczeniowej z 1973 r., na mocy której Skarb Państwa stał się właścicielem nieruchomości, decyzja ta pozostaje w obiegu prawnym i dlatego nie ma podstaw do kwestionowania jej mocy wiążącej w postępowaniu nadzorczym służącym ocenie prawidłowości innej decyzji, w niniejszej sprawie decyzji komunalizacyjnej wydanej w 1996 r.
Organy nadzoru mogły więc w postępowaniu nadzorczym dotyczącym oceny legalności decyzji komunalizacyjnej z 1996 r. poprzestać na uznaniu pozostawania w obiegu prawnym decyzji wywłaszczeniowej z 1973 r., dopóki osoby tym zainteresowane nie podjęły działań zmierzających do podważenia tej decyzji. Zawieszenie postępowania na podstawie wskazanego przez Sąd pierwszej instancji art. 97 § 1 pkt 4 kpa następuje bowiem z urzędu tylko wtedy, jeżeli nie jest możliwe rozstrzygnięcie sprawy głównej bez uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego. Zagadnieniem wstępnym nie jest zaś każda wątpliwość pojawiająca się w toku postępowania wyjaśniającego, lecz tylko taka, bez wy jaśnienia której przez inny organ lub sąd nie jest możliwe zakończenie postępowania administracyjnego. Pozostawanie w obiegu prawnym decyzji wywłaszczeniowej z 1973 r. nie stanowi okoliczności, która wyklucza możliwość zakończenia postępowania nadzorczego wobec decyzji komunalizacyjnej z 1996 r. Okolicznością tą nie jest również konieczność przeprowadzenia postępowania służącego uzgodnieniu stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, jeżeli stan wpisów w księdze wieczystej nie jest dotychczas podważany.
Za uzasadniony należy jednak uznać zarzut Sądu pierwszej instancji braków w ustaleniach faktycznych. O ile bowiem skarżący kasacyjnie wskazał, że decyzja wywłaszczeniowa została ujawniona w księdze wieczystej, to ze znajdujących się w aktach sprawy wypisów z ksiąg wieczystych Lwh [...], [...], kw [...], [...] i [.] oraz z wykazu zmian gruntowych, sporządzonych na datę sprzed wydania decyzji komunalizacyjnej z 1996 r., nie wynika, aby Skarb Państwa był ujawniony w księdze wieczystej, jako właściciel, do całej nieruchomości objętej powołaną decyzją komunalizacyjną. Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji wskazał na konieczność jednoznacznego wyjaśnienia przez organ nadzoru, z jakich dokumentów wynikało, że na dzień [...] 1990 r. przedmiotowa nieruchomość stanowiła w całości własność Skarbu Państwa. Wyjaśnienie to jest o tyle istotne dla wyniku rozstrzygnięcia sprawy, że wnioskodawca w niniejszej sprawie powołuje się na wpisy prawa własności w księdze wieczystej w udziale [...], które w tej części wykluczałyby dopuszczalność objęcia ich decyzją komunalizacyjną.
Niezbędne jest zatem jednoznaczne wyjaśnienie, ze wskazaniem konkretnie oznaczonych dokumentów, czy w dniu [...] 1990 r. wszystkie udziały w prawie własności przedmiotowej nieruchomości, ujętej w decyzji komunalizacyjnej z dnia 1 lutego 1996 r., przysługiwały Skarbowi Państwa, czy też jakakolwiek część tych udziałów w dniu [...] 1990 r., nie należała do jednostek organizacyjnych wymienionych w art. 5 ust. 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło