I OSK 1433/16

8 lutego 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) Sędzia del. WSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2017 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 grudnia 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 823/15 w sprawie ze skargi M.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 10 grudnia 2015 r. sygn. akt III SA/Gd 823/15, oddalił skargę M.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] września 2015 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta Gdyni z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...]. Decyzjami tymi, działając na wniosek M.T. z [...] maja 2015 r., odmówiono jej zasiłku okresowego. Organy wskazały, że z wywiadów środowiskowych, przeprowadzanych w licznych sprawach o udzielenie pomocy społecznej, wynika, że M.T. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodziną składającą się z czterech osób, zamieszkuje w mieszkaniu stanowiącym własność rodziców, nie mieszka przy tym w osobnym pokoju, choć taki jest w mieszkaniu, jak również nie posiada własnego łóżka, opiekuje się niepełnosprawną matką, korzysta ze wspólnych środków pieniężnych posiadanych przez rodzinę, ściśle współpracuje w załatwianiu spraw życia codziennego, w tym w prowadzeniu gospodarstwa domowego. W postępowaniu organy ustaliły, że dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 2584,84 zł i przekracza kryterium dochodowe (1824 zł), uprawniające rodzinę do przyznania świadczeń z pomocy społecznej, a na dochód składa się renta socjalna A.T. (siostry wnioskodawczyni) w kwocie 643,02 zł, dwa zasiłki pielęgnacyjne po 153 zł, świadczenie pielęgnacyjne otrzymywane przez K.T. (ojciec) w kwocie 1200 zł miesięcznie oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 435,87 zł, ponadto rodzina w grudniu 2014 r. otrzymała wypłatę zaległego świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie ponad 32.000 zł, dysponuje zatem dochodem pozwalającym na zabezpieczenie niezbędnych wydatków życiowych. W skardze M.T. nie zgodziła się z twierdzeniem organu, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, podniosła, że wywiady środowiskowe były nieaktualne, gdyż odnosiły się do sytuacji na dzień wniesienia wniosku, kiedy pozostawała we wspólnym gospodarstwie z rodzicami, przyznała, iż mieszka pod tym samym adresem, ale prowadzi osobne gospodarstwo domowe, podała również, że nie została zmuszona przez ojca do złożenia wniosku o pomoc, co sugerowały organy w decyzjach. Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał: Zasiłek okresowy nie jest świadczeniem uznaniowym, bowiem spełnienie ustawowych warunków obliguje organ do jego przyznania, natomiast uznaniu administracyjnemu pozostawiona jest (w określonych ramach) jego wysokość i okres pobierania, poprzez ustawowo określoną możliwość miarkowania, co oznacza, że odmowa przyznania zasiłku okresowego jest możliwa, gdy nie zostało spełnione kryterium dochodowe osoby (rodziny) ubiegającej się o to świadczenie. W sprawie stanowisko organów nie nosi znamion dowolności w ocenie, iż skarżąca nie prowadzi odrębnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego. Z art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej wynika bowiem, że osoby spokrewnione ze sobą w myśl przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowią "rodzinę", o ile wspólnie zamieszkują i gospodarują, a także pozostają w związku faktycznym, a taka sytuacja występuje w rozpoznawanej sprawie, co wynika z jej akt. Dochód rodziny został prawidłowo ustalony i przekroczył kryterium dochodowe wynoszące 456 zł na osobę w rodzinie. W takim stanie odmowa przyznania zasiłku okresowego była uzasadniona. M.T., reprezentowana przez adwokata wniosła skargę kasacyjną od wyroku domagając się jego zmiany w całości i uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Jednocześnie zrzekła się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi M.T. zarzuciła: 1) naruszenie prawa materialnego, art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że rodzinę w rozumieniu tego przepisu stanowią "osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące" w tym znaczeniu, iż czynnik wspólnego gospodarowania nie obejmuje pozostawania na utrzymaniu osób, z którymi się wspólnie gospodaruje, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do stwierdzenia, że definicja wspólnego gospodarowania zawiera w sobie także i tę cechę, a w konsekwencji brak w tym przedmiocie ustaleń faktycznych Sądu oraz oceny zeznań skarżącej, członków jej rodziny i oświadczenia K.T. z dnia 23 lutego 2015 r., w którym stwierdza on, że odmawia finansowania skarżącej oraz opłacania jej składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, co spowodowało przyjęcie przez Sąd, iż skarżąca z pozostałymi zamieszkującymi ją osobami (posiadającymi dochody) stanowi rodzinę w rozumieniu u.p.s. i tym samym nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do korzystania ze świadczeń z systemu opieki społecznej. Ponadto z ostrożności procesowej zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: 1) naruszenie art. 145 § 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 81 k.p.a. mające wpływ na wynik sprawy poprzez oddalenie skargi, pomimo iż ta podlegała uchyleniu z uwagi na uchybienie przepisom postępowania, które mogło mieć istotny wpływy na wynik sprawy, a polegające na ustaleniu, iż zeznania skarżącej kasacyjnie są niewiarygodne na tej tylko podstawie, że "wyjaśnienia strony bezpośrednio zainteresowanej wynikiem sprawy mają nikłą wartość dowodową", a także że niewiarygodne są zeznania jej ojca K.T., ponieważ "Kolegium zna postawę K.T. z innych postępowań, w tym jego zdolność do zaprzeczania oczywistym okolicznościom", zatem z całkowitym pominięciem analizy dowodu z uwzględnieniem zasad logiki i doświadczenia życiowego oraz uznanie, iż nie stanowią wiarygodnego źródła dowodów, co spowodowało błąd w ustaleniach faktycznych polegających na stwierdzeniu, iż skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i siostrą oraz tworzy z nimi rodzinę w rozumieniu u.p.s., podczas gdy z zeznań skarżącej oraz jej rodziny wynika zgodny wniosek, iż osoby te rozdzieliły gospodarstwa domowe i obecnie prowadzą je oddzielnie; 2) naruszenie art. 145 § 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 81 k.p.a. mające wpływ na wynik sprawy poprzez oddalenie skargi, pomimo iż ta podlegała uchyleniu z uwagi na uchybienie przepisom postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na ustaleniu z naruszeniem zasad logiki i doświadczenia życiowego, że skarżąca i członkowie jej rodziny tworzą wspólne gospodarstwo domowe na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego wcześniej do innej sprawy prowadzonej przez SKO w Gdańsku, podczas gdy z zasady doświadczenia życiowego wynika, iż gospodarstwo domowe prowadzone wspólnie, może ulec rozdzieleniu pod wpływem nowych okoliczności, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, w konsekwencji błąd w ustaleniach faktycznych polegający na stwierdzeniu, iż skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i siostrą oraz tworzy z nimi rodzinę w rozumieniu u.p.s., podczas gdy z zeznań skarżącej oraz jej rodziny wynika zgodny wniosek, iż osoby te rozdzieliły gospodarstwa domowe i obecnie prowadzą je oddzielnie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje Artykuł 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718), dalej jako "p.p.s.a.", stanowi że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1–6 p.p.s.a., należało zatem odnieść się do zasadniczych zarzutów stanowiących istotę podstaw kasacji. Oceniając zarzuty zawarte we wniesionej skardze kasacyjnej, uznać należało je za nieusprawiedliwione. W niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie miało ustalenie, czy sytuację M.T. oceniać należy w oparciu o kryterium obowiązujące dla osoby samotnie gospodarującej, czy też przy uwzględnieniu kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie. Zarówno organy, jak i Sąd I instancji uznały, iż M.T. nie jest osobą samotnie gospodarującą, a ocena ta jest prawidłowa. Art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej stanowi, iż przez pojęcie "rodziny" należy rozumieć osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej. M.T. zamieszkuje bowiem we wspólnym mieszkaniu ze swoimi rodzicami, siostrą, sprawuje opiekę nad swoją matką, przygotowuje posiłki dla całej rodziny, w sposób aktywny bierze udział we wszystkich codziennych czynnościach, związanych z prowadzeniem domu, takich jak zakupy czy sprzątanie. Zarówno na niej, jak i jej rodzicach ciąży wzajemny obowiązek alimentacyjny, w rozumieniu art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Skarżąca i osoby razem z nią zamieszkujące są ze sobą zatem ściśle powiązane zarówno w sposób prawny, jak i faktyczny, a prowadzonego przez nich gospodarstwa domowego nie sposób uznać za "rozdzielone". Oświadczenie o odmowie "finansowania skarżącej oraz opłacania jej składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne", jakie miał złożyć ojciec skarżącej, pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny faktu, że strona jest osobą pozostającą w rodzinie. Okoliczności niniejszej sprawy bez najmniejszej wątpliwości wskazują na to, że skarżąca faktycznie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami i siostrą. Zasadnie zatem w sprawie przyjęto kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie, które wynosiło 456 zł. Skoro zatem dochód rodziny skarżącej, ustalony na podstawie art. 8 ust. 3 i 4 ustawy, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 2.584,89 zł, to dochód na jedną osobę w rodzinie wyniósł 646,22 zł i przekraczał obowiązujące kryterium dochodowe, co musiało skutkować odmową przyznania skarżącej zasiłku okresowego. O wynagrodzeniu adwokata udzielającego pomocy prawnej z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.