I OSK 1463/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Po 775/21 w sprawie ze skargi R.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 25 marca 2022 r. oddalił skargę R.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z [...] lipca 2021 r. w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący. Zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o jego uchylenie i stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji bądź przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie: 1) art. 145 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, w zw. z art. 19 w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, w zw. z art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2021 r. poz. 877, z późn. zm.), dalej: ustawa alimentacyjna, przez niestwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Prezydenta Miasta Leszna, w sytuacji, w której żaden z tych organów nie był organem miejscowo właściwym do rozpoznania sprawy; 2) art. 145 § 1 ppsa w zw. art. 10 w zw. z art. 64 § 1 kpa przez niezapewnienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, a w szczególności niezawiadomienie go o toczącym się postępowaniu w sytuacji, w której organ miał wiedzę na temat prawidłowego adresu skarżącego; 3) art. 145 § 1 ppsa w zw. art. 10 w zw. z art. 64 § 1 kpa przez niepodjęcie postępowania dowodowego: a) mającego na celu wyjaśnienie miejsca zamieszkania skarżącego w sytuacji, w której organ posiadał informację na temat tego, że ma on miejsce zamieszkania na terenie Niemiec; b) mającego na celu ustalenie, czy skarżący dokonał z góry płatności alimentów na rzecz beneficjenta alimentacyjnego w wysokości wymaganej przepisem art. 5 ust. 3a ustawy alimentacyjnej. Uzasadniając ostatni z wymienionych zarzutów, autor skargi kasacyjnej w treści uzasadnienia powiązał go z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 kpa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 ppsa w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego postanowienia determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej należy wyjaśnić, że wnioskiem z 19 listopada 2020 r. Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi zwróciło się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lesznie o podjęcie działań wobec skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego. W wyniku rozpatrzenia powyższego wniosku Prezydent Miasta Leszna decyzją z [...] czerwca 2021 r. uznał skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lesznie decyzją z [...] lipca 2021 r. utrzymało w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz nie złożył oświadczenia majątkowego, a z zestawienia wpłat dokonanych na rzecz Prezydenta Miasta Łodzi, wyegzekwowanych przez komornika wynika, że skarżący nie wywiązywał się ze zobowiązań alimentacyjnych w każdym z 6 miesięcy poprzedzających wydanie decyzji. Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę na powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że korespondencja w rozpoznawanej sprawie była kierowana na adres skarżącego w Lesznie i z niego wysyłana. Dodatkowo, w toczącym się postępowaniu skarżącego reprezentował ojciec będący jego pełnomocnikiem, a korespondencja była odbierana przez osoby fizyczne, a nie doręczana w trybie tzw. fikcji doręczenia. W ocenie Sądu skarżący był aktywnym uczestnikiem postępowania. Sąd uznał także, że w okresie 6 miesięcy poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji skarżący nie wywiązał się ze zobowiązań alimentacyjnych w niezbędnej wysokości i terminie. Mając powyższe na uwadze oraz uwzględniając zarzuty skargi kasacyjnej, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 19 kpa organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Jednocześnie w myśl art. 2 pkt 9 ustawy alimentacyjnej organem właściwym [do podjęcia działań wobec dłużnika alimentacyjnego] jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Rację w tym miejscu należy przyznać autorowi skargi kasacyjnej, który wskazał, że z uwagi na brak definicji miejsca zamieszkania w ustawie alimentacyjnej, należy posługiwać się tym wyrażeniem w rozumieniu wynikającym z art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, dalej: kc (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2013 r., sygn. akt I OW 214/13). Zgodnie z tym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W rozpoznawanej sprawie korespondencja w sprawie była kierowana na adres skarżącego w Lesznie i z tego adresu była nadawana. Również dowody wpłat należności alimentacyjnych uiszczane były z powołaniem się na adres zamieszkania skarżącego w Lesznie. Okoliczności te w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pozwalają na uznanie, że miejscem zamieszkania skarżącego było Leszno, a miejscowość w Niemczech należało uznać jedynie za miejsce zameldowania (tak zresztą wynika z treści pisma, k. 18 akt administracyjnych), które nie miało wpływu na określenie organu właściwego miejscowo. Tym samym w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji organów obu instancji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 kpa. W świetle powyższych wywodów za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 145 § 2 ppsa w zw. z art. 19 w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 2 pkt 9 ustawy alimentacyjnej. Odnosząc się z kolei do zarzutów naruszenia art. 145 § 1 ppsa w zw. art. 10 w zw. z art. 64 § 1 kpa, należy wskazać, że zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem w podstawach skargi kasacyjnej należy powołać wyraźnie normę prawa materialnego lub procesowego, tj. wskazać właściwy artykuł lub paragraf, a także konkretny ustęp czy punkt, jeżeli w danym przepisie one występują. Niezbędne jest ponadto określenie rodzaju zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, uzasadnienie zarzutu naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wskazanie dodatkowo, że wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana, aby nie stwarzała żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Sąd kasacyjny nie jest bowiem uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów lub stawiania hipotez co do tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie bada ponownie legalności zaskarżonej decyzji w takim zakresie, w jakim może i powinien to czynić sąd pierwszej instancji. Nawet wówczas, gdy wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego jest wadliwy, Naczelny Sąd Administracyjny nie może tej wadliwości usunąć, jeżeli w skardze kasacyjnej nie zostały postawione i uzasadnione zarzuty konkretnych norm prawa materialnego i procesowego, chyba że zachodzi nieważność postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 ppsa. Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że analizowane zarzuty nie spełniają powyższych wymogów. Autor skargi kasacyjnej nie wskazał bowiem konkretnych jednostek redakcyjnych art. 145 § 1 ppsa ani art. 10 kpa, których naruszenia upatruje w postępowaniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Wskazane powyżej przepisy dzielą się bowiem na mniejsze jednostki redakcyjne. Kierując się jednakże treścią uzasadnienia tych zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny w dalszych rozważaniach przyjmie, że intencją autora skargi kasacyjnej było uczynienie podstawą prawną tych zarzutów był art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 64 § 1 kpa. Jednocześnie powiązanie zarzutu wskazanego w pkt 3 z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 kpa wskazuje, że jest to odrębny zarzut skargi kasacyjnej, którego podstawą prawną jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 5 ust. 3a ustawy alimentacyjnej w zw. z art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 kpa, który powinien zostać zbadany odrębnie od zarzutów opartych na naruszeniu art. 10 § 1 i art. 64 § 1 kpa. Przechodząc do rozpoznania zarzutów związanych z naruszeniem art. 10 § 1 i art. 64 § 1 kpa, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 64 § 1 kpa, jeżeli w podaniu nie wskazano adresu wnoszącego i nie ma możności ustalenia tego adresu na podstawie posiadanych danych, podanie pozostawia się bez rozpoznania. Przepis ten, na co wskazuje jego treść, dotyczy zatem sytuacji, w której wnioskodawca, tj. podmiot inicjujący postępowanie administracyjne, w podaniu (wniosku o wszczęcie postępowania) nie zawrze informacji na temat swojego adresu. Należy wskazać, że autor skargi kasacyjnej wadliwości rozstrzygnięcia tak wydanego przez organy administracji publicznej, jak i Sąd pierwszej instancji upatruje w nieprawidłowym określeniu miejsca zamieszkania skarżącego. Zauważyć jednakże należy, że skarżący był wprawdzie stroną toczącego się postępowania, ale nie inicjował go. Tym samym art. 64 § 1 kpa nie miał zastosowania w przypadku skarżącego i jako taki nie mógł zostać naruszony ani przez organy prowadzące postępowanie administracyjne, ani Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy wezwanie do zgłoszenia się w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania celem wyznaczenia terminu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego zostało odebrane przez pełnomocnika skarżącego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza to, że skarżący miał świadomość prowadzenia wobec niego postępowania administracyjnego w przedmiocie uznania go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań. Ponadto Sąd pierwszej instancji prawidłowo odnotował, że pisma w postępowaniu kierowane na adres skarżącego w Lesznie były odbierane przez osoby fizyczne, a nie doręczane w trybie tzw. doręczenia zastępczego. Skarżący miał zatem wiedzę o przebiegu postępowania i mógł brać w nim czynny udział, co zresztą robił, kierując do organów pisma procesowe. Nie sposób zatem uznać, że skarżący pozbawiony został czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. Dodatkowo należy zgodzić się z Sądem I instancji, że skuteczne doręczanie pism organów na adres skarżącego w Lesznie oraz posługiwanie się przez skarżącego tym adresem do prowadzenia korespondencji z organami powodowało, że organy nie miały podstaw do prowadzenia jakichkolwiek czynności mających na celu weryfikację miejsca zamieszkania skarżącego czy też jego ustalenie. Mając na uwadze powyższe wywody, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 64 § 1 kpa należało uznać za niezasadne. Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 5 ust. 3a ustawy alimentacyjnej w zw. z art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 kpa, wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 5 ust. 3a ustawy alimentacyjnej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Analiza tego przepisu wskazuje, że wyjątek w nim przewidziany nie ma zastosowania w przypadku, gdy stwierdzony zostanie brak ciągłości wpłat należności alimentacyjnych lub dokonane wpłaty nie pokrywają połowy bieżąco ustalonych alimentów. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji, na podstawie przedstawionych wpłat i ich tytułów, prawidłowo ustalił, że nawet przy uwzględnieniu wpłat należności alimentacyjnych poprzedzających sześciomiesięczny okres, o którym mowa w art. 5 ust. 3a ustawy alimentacyjnej, traktowanych w tym przypadku jako przedpłacenie należności alimentacyjnych, występuje przerwa w spłacie należności alimentacyjnych obejmująca co najmniej za marzec 2021 r. W przypadku bowiem części kwot wskazanych w skardze kasacyjnej skarżący wyraźnie określił, za jakie miesiące są to należności, przy czym w przypadku wpłaty dokonanej 29 września 2020 r. wskazał, że pokrywa ona zaległe należności za okres czerwiec-wrzesień 2020 r. Kwota ta nie mogła zatem zostać zarachowana na poczet należności za kolejne miesiące, co skutkowało powstaniem przerwy w spłacie należności alimentacyjnych i w rezultacie wykluczeniem możliwości zastosowania instytucji uregulowanej w art. 5 ust. 3a ustawy alimentacyjnej. Tym samym w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny został ustalony prawidłowo a zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 5 ust. 3a ustawy alimentacyjnej w zw. z art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 kpa okazał się niezasadny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.