I OSK 1561/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie Janina Antosiewicz NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 czerwca 2007r. sygn. akt II SA/Wa 2255/06 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę kasacyjną, 2. przyznaje adw. A. K. ze Skarbu Państwa kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych wraz z należnym podatkiem od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 czerwca 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 2255/06 oddalił skargę A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...], nr [...] o odmowie przyznania A. K. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ podał m.in., iż wnioskowane świadczenie nie może zostać przyznane, gdyż ww. nie spełnia jednej z przesłanek art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] wnioskodawczyni nie została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. K. przedstawiła okoliczności związane z pogarszającym się stanem jej zdrowia, wyczerpaniem prawa do zasiłku chorobowego oraz ponoszeniem kosztów zakupu leków i wniosła o wnikliwe rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę podniósł, iż podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie stanowi przepis art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 118 ze zm.), w myśl którego "ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie". Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku warunki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Jednym z warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest niemożność podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy. Według art. 12 ust. 2 ustawy całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Oceny niezdolności do pracy, jej stopnia i przewidywanego okresu trwania dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Orzeczenie lekarza orzecznika jest dla organu rentowego podstawą wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie uzależnionych od stwierdzenia niezdolności do pracy (art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Decyzja w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy - w tym renty przyznawanej w drodze wyjątku - jest oparta wyłącznie na orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS. W postępowaniu administracyjnym w sprawie przyznania takiego świadczenia nie wchodzi w grę możliwość weryfikowania orzeczenia lekarza orzecznika za pomocą opinii biegłych sądowych. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia 28 lipca 2006 r. uznał skarżącą za zdolną do pracy. W tej sytuacji nie zostały spełnione wszystkie warunki, o których mowa w art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i organ zasadnie odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Z wyżej wymienionych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza i na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. K., reprezentowana przez adwokata z urzędu, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. przez błędne niezastosowanie tego przepisu, pomimo że w prowadzonym postępowaniu administracyjnym organ nie przeprowadził w ramach tego postępowania dowodu z orzeczenia lekarza orzecznika i komisji lekarskiej na potrzeby niniejszego postępowania, lecz posłużył się orzeczeniem wydanym w innej sprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono ponadto, że pomimo, iż dołączony do akt postępowania administracyjnego odpis orzeczenia komisji lekarskiej nie zawiera informacji pozwalających Sądowi zweryfikować prawidłowość składu komisji w świetle § 11 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy (Dz.U. Nr 273, poz. 2711), a okoliczność ta nie została w inny sposób sprawdzona, wobec wielości schorzeń i chorób skarżącej zachodzi wątpliwość co do prawidłowości przeprowadzenia przez organ administracji publicznej tego podstawowego w sprawie dowodu, który przyjęty został przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jako niebudzący wątpliwości. Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że z treści dołączonego do akt postępowania administracyjnego odpisu orzeczenia komisji lekarskiej nie wynika, jakiej specjalności lekarze brali udział w wydaniu tego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie mógł zatem skontrolować prawidłowości składu komisji w świetle stawianych § 11 powołanego rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2004 r. wymogów. Brak zweryfikowania tych okoliczności nie pozwalał na dokonanie prawidłowej oceny rzetelności postępowania dowodowego przed organem administracji publicznej. Kwestionowane przez skarżącą rozstrzygnięcie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oparte zostało na przedmiotowym orzeczeniu komisji lekarskiej, co wobec braku możliwości zweryfikowania na podstawie akt postępowania administracyjnego prawidłowości przeprowadzenia tego dowodu winno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem nie można było podzielić w świetle okoliczności sprawy stanowiska strony skarżącej, iż zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Nie stwierdzono również, by w sprawie występowały przesłanki nieważności postępowania wskazane w art. 183 § 2 tej ustawy. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. w przypadku, gdy Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzeże przesłanek by uznać, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania rozpoznaje sprawę w granicach wyznaczonych podstawami skargi kasacyjnej. Zawarty w tej skardze zarzut naruszenia art. 3 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. jest chybiony, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę A. K. nie naruszył powołanych przepisów. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej w sprawie niniejszej nie występowały przesłanki, by - ze wskazanych w tej skardze powodów - można było uznać, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia związanych z tym faktem okoliczności, wskazanych w powołanym przepisie dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik Zakładu. Od orzeczenia lekarza orzecznika przysługuje osobie zainteresowanej sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu (art. 14 ust. 2a), zaś Prezes Zakładu może zgłosić zarzut jego wadliwości (art. 14 ust. 2d). Komisja lekarska dokonuje rozstrzygnięcia w formie orzeczenia (art. 14 ust. 2f). Art. 14 ust. 3 ustawy stanowi, że orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Stąd też za nieuzasadniony uznać należało zarzut, że w sytuacji, gdy organ dysponował orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...], którym skarżąca nie została uznana za osobę niezdolną do pracy, nie przeprowadził kolejnego badania przez lekarza orzecznika lub komisję lekarską. Również za nieuzasadniony uznać należało zarzut dotyczący braku weryfikacji przez organ, a następnie Sąd I instancji składu komisji lekarskiej w świetle § 11 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy (Dz.U. Nr 273, poz. 2711). Wskazany przepis rozporządzenia przewiduje, że lekarzem orzecznikiem i członkiem komisji lekarskiej może być lekarz, który łącznie spełnia następujące warunki: 1) jest specjalistą, w szczególności w zakresie następujących dziedzin medycyny: chorób wewnętrznych, chirurgii, neurologii, psychiatrii, medycyny pracy, medycyny społecznej; 2) odbył przeszkolenie w zakresie ustalonym przez Prezesa Zakładu. Tak sformułowane wymagania, przy braku wcześniejszych, jakichkolwiek uwag w stosunku do składu komisji lekarskiej nie nakładały na Sąd obowiązku "weryfikacji" tej komisji. Skoro przytoczony przepis rozporządzenia nie określa, że w składzie komisji lekarskiej winni być lekarze różnych specjalności, co postulowano w skardze kasacyjnej, nawet jeśli w rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie miałaby miejsca, fakt ten nie mógłby rzutować na ocenę rzetelności postępowania dowodowego, co podnoszono w skardze. Z przedstawionych względów uznać należało, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i skargę tę oddalić na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie § 19 i § 18 ust. 2a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).