I OSK 1594/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rektora [...] w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 lutego 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 1395/16 w sprawie ze skargi S. O. na decyzję Rektora [...] w [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżony wyrok w pkt. I i III i w tym zakresie oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od S. O. na rzecz Akademii [...] w [...] zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.  Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 1395/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w pkt I. uchylił zaskarżoną decyzję Rektora [...] w [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] maja 2016 r., zaś w pkt III. orzekł o kosztach postępowania. W pkt II. wyroku Sąd I instancji oddalił skargę S. O. w zakresie obejmującym żądanie przeniesienia na wydział [...] Szkoły [...] w W., stwierdzenia prawa do stypendium socjalnego oraz zasądzenia zadośćuczynienia. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] maja 2016 r. wydaną przez Dziekana Wydziału [...] w [...] na podstawie art. 190 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572, z późn. zm.) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.) i § 37 ust. 2 lit. b Regulaminu Studiów [...] w [...] przyjętego uchwałą nr [...] Senatu tejże Uczelni z dnia [...] kwietnia 2015 r., skarżąca została skreślona z listy studentów z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru zimowego w roku akademickim 2015/2016. Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. Rektor [...] w [...], na podstawie art.138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 190 ust. 3 i art. 207 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym oraz w oparciu o art. 190 ust. 2 pkt 2 Prawa o szkolnictwie wyższym, utrzymał decyzję Dziekana Wydziału [...] w mocy. W uzasadnieniu swojej decyzji Rektor podniósł, że skarżąca jako studentka I roku w semestrze zimowym roku akademickiego 2015/2016 otrzymała oceny niedostateczne z egzaminu z przedmiotu "P.". Wskazano, że wymieniony przedmiot jest przedmiotem kierunkowym, a nie ogólnym. Studentka otrzymała dwukrotnie oceny niedostateczne z ww. przedmiotu, tj. zarówno na egzaminie pierwszym, jak i na egzaminie poprawkowym. W sprawie zaistniały wobec tego podstawy do wydania decyzji o skreśleniu studentki z listy studentów na podstawie art. 190 ust. 2 pkt 2 Prawa o szkolnictwie wyższym, zgodnie z którym kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Zgodnie z § 23 ust. 1 Regulaminu Studiów [...] warunkiem zaliczenia semestru jest uzyskanie zaliczeń i zdanie egzaminów ze wszystkich przedmiotów przewidzianych w planie studiów na dany semestr z przypisanymi im punktami ECTS. Zgodnie zaś z § 22 ust. 2 Regulaminu Studiów [...] - zaliczenie semestru zimowego winno nastąpić nie później niż do 15 lutego z zastrzeżeniem § 18. Zgodnie z § 18 ust. 1 Regulaminu Studiów [...] - egzaminy poprawkowe w zimowej sesji egzaminacyjnej studenci zdają w terminach określonych przez dziekana, nie później niż do 15 marca. W skardze do sądu administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie decyzji oraz o przeniesienie na Wydział [...] w W. z możliwością ponownego zdawania egzaminu z przedmiotu "P." oraz stwierdzenie, czy przysługuje jej stypendium socjalne za miesiące kwiecień, maj, czerwiec, a także zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie 13.000 zł. W uzasadnieniu zarzuciła, że od dnia 6 marca 2016 r. do dnia 25 kwietnia 2016 r. nie zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie jej skreślenia z listy studentów, w związku z czym Dziekan Wydziału [...] dopuścił się bezczynności. Podała, że nie wystąpiła o egzamin komisyjny z uwagi na fakt, że poinformowana została, iż jest "usunięta z listy studentów". Wskazała również, że wnosiła o udzielenie urlopu dziekańskiego, jednak nie otrzymała na to zgody. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Uzasadniając uwzględnienie skargi Sąd I instancji stwierdził, że skarga jest zasadna, aczkolwiek nie podzielił części jej argumentacji. Sąd I instancji wskazał, że przesłanki warunkujące skreślenie studenta z listy studentów określone zostały w art. 190 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 2012 r. poz. 572, z późn. zm.). Zgodnie z art. 190 ust. 1 ww. ustawy kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej skreśla studenta z listy studentów, w przypadku niepodjęcia studiów, rezygnacji ze studiów, niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego, ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni. Zgodnie zaś z art. 190 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów w przypadku: 1) stwierdzenia braku postępów w nauce, 2) nie uzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie, 3) nie wniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Zgodnie z § 37 ust. 2 pkt b Regulaminu Studiów [...], dziekan może skreślić studenta z listy studentów w przypadku niezaliczenia semestru w określonym terminie. Przepis § 33 ust. 1 Regulaminu [...] stanowi zaś, że student I roku studiów, który nie uzyskał zaliczenia semestru może być skreślony przez dziekana z listy studentów. W przypadku, gdy niezaliczenie semestru jest wynikiem wypadków losowych (np. przewlekłej choroby) dziekan może wyrazić zgodę na wpis warunkowy na następny rok studiów. Stosownie do wskazanego art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy, dziekan jako kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Użycie w cytowanym przepisie słowa "może" wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia zapadłego na tej podstawie. Stwierdzenie braku zaliczenia semestru I roku studiów niekoniecznie musi stanowić podstawę do skreślenia z listy studentów, lecz może być przesłanką innego rozstrzygnięcia wobec studenta (np. warunkowego wpisu na kolejny semestr) przewidzianego także w § 33 Regulaminu studiów [...]. Sąd I instancji stwierdził, że uzasadnienia zaskarżonych decyzji nie zawierają wystarczającej argumentacji uzasadniającej zastosowany sposób załatwienia sprawy, jakim było skreślenie skarżącej z listy studentów. Nie może stanowić uzasadnienia wyboru sposobu załatwienia sprawy samo wskazanie na zaistnienie okoliczności uzasadniającej w ogóle wydawanie decyzji. To właśnie fakt niezdania egzaminu był powodem braku zaliczenia semestru. Sam fakt niezaliczenia semestru stanowi dopiero podstawę do wydania decyzji, ale to, czy w takiej sytuacji będzie wydana decyzja o skreśleniu lub mimo braku zaliczenia semestru inna decyzja albo też w ogóle nie będzie wydawania decyzja o skreślaniu studenta z listy studentów, nie może opierać się na samym fakcie niezdania egzaminu. Zdaniem Sądu I instancji z decyzji nie wynika, co stanowiło dla organu podstawę do przyjęcia, że najwłaściwszym rozwiązaniem w tej sytuacji będzie wydanie decyzji o skreśleniu skarżącej z listy studentów. Sąd wskazał, że skarżąca już w toku I semestru informowała organ I instancji o szczególnej sytuacji osobistej. Była ona znana organowi I instancji i powinna być znany także organowi II instancji, a mimo to żaden z tych organów nawet jednym słowem nie ustosunkował się do niej. Natomiast wedle skarżącej sytuacja ta miała największy wpływ na przygotowywanie się do egzaminów. Skoro taka sytuacja zaistniała, to organy w tej sprawie powinny zdaniem Sądu I instancji w pierwszej kolejności ocenić, czy nie należałoby skorzystać z możliwości, jaką daje § 33 ust. 1 zdanie drugie Regulaminu [...], tzn. uznać wyjątkowość takiej sytuacji, a następnie zastanowić się nad skorzystaniem z możliwości wyrażenia zgody na wpis warunkowy na następny semestr studiów. W znanej organowi I instancji sytuacji osobistej i rodzinnej skarżącej, należało stosownie do art. 8 i 9 K.p.a. poinformować skarżącą co do takiej możliwości i podejmować tak działania, aby skarżąca nabrała zaufania do organów Uczelni. Sąd nadto wskazał, że w niniejszej sprawie organy obu instancji nie uwzględniły § 33 ust. 2 Regulaminu, który wskazuje na możliwości rozstrzygnięć w przypadku braku zaliczenia semestru przez studenta. Jak wynika z powołanego § 33 ust. 2 określono następującą kolejność rozstrzygnięć: 1) wydanie decyzji o wpisie warunkowym, 2) wydanie decyzji o zgodzie na powtarzanie semestru, 3) skreślenie z listy studentów. Jak wynika z tej kolejności, która nie powinna być traktowana jako nic nie znacząca i przypadkowa, w Regulaminie studiów [...] zastosowano rozwiązania od najłagodniejszego dla studenta, aż do najbardziej ingerującego w status studenta, tzn. wyłączającego go ze społeczności studenckiej poprzez usunięcie z listy studentów. Mimo to w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji w ogóle nie pojawiły się żadne rozważania na temat tego, dlaczego wybrano najdalej idące rozwiązania najmniej chroniące interes studenta, zamiast innych dopuszczalnych regulaminowo rozwiązań. Nic nie zawarto w uzasadnieniu decyzji co do tego, czy za takim rozwiązaniem jakie zawarto w zaskarżonych decyzjach przemawiał np. interes samej Uczelni i czy interes ten nie byłby uwzględniony (należycie chroniony) także w przypadku skorzystania z innych rozwiązań zawartych w § 33 ust. 1 zdanie 2 i ust. 2 Regulaminu. W skardze kasacyjnej Rektor [...] w [...] zaskarżył wyrok Sądu I instancji w części, tj. co do pkt I. oraz pkt III. wnosząc alternatywnie o uchylenie powyższych punktów wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w części, tj. co do pkt I. oraz pkt III. i orzeczenie co do istoty sprawy, a także o zasądzenie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie: 1) prawa materialnego: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. Dz.U. 2016, poz. 1842) w zw. z §37 ust. 2 lit. b, §33, §34 ust. 1 i §35 ust. 2 Regulaminu [...] w [...], poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a to poprzez uznanie, iż w przypadku niezaliczenia, przez studenta I roku studiów, semestru z uwagi na niezaliczenie przedmiotu kierunkowego kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może dokonać wpisu warunkowego na kolejny semestr studiów lub udzielić zgody na powtarzanie semestru, b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 2 pkt 2 Prawa o szkolnictwie wyższym w zw. z §37 ust. 2 lit. b, §33, §34 ust. 1, §35 ust. 2 Regulaminu Studiów [...], a to poprzez niezastosowanie §34 ust. 1 oraz §35 ust. 2 Regulaminu Studiów [...], a w konsekwencji nieuznanie, iż w przypadku niezaliczenia, przez studenta I roku studiów, semestru z uwagi na niezaliczenie przedmiotu kierunkowego, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może podjąć wyłącznie decyzję o skreśleniu studenta z listy studentów lub odstąpić od wydania takiej decyzji, 2) prawa procesowego: a) art.145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 i 107 § 3 K.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnym uznaniu przez sąd, że organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania administracyjnego poprzez brak wszechstronnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego oraz niewystarczające, wadliwe uzasadnienie decyzji, mimo, iż decyzje zostały uzasadnione w sposób wyczerpujący, a organy odniosły się do dowodów zgromadzonych w sprawie, b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 133, oraz art. 141 § 4 P.p.s.a., w zw. z art. 190 ust. 2 pkt 2 Prawa o szkolnictwie wyższym, w zw. z § 37 ust.2 lit. b, §33, §34 ust. 1 oraz §35 ust.2 Regulaminu Studiów [...], które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to poprzez uchybienie wymogom formalnym uzasadnienia wyroku, a to poprzez nie odniesienie się do wszystkich argumentów podniesionych przez organy obu instancji, w tym niewyjaśnienie pominięcia przez sąd postanowień §34 ust. 1 oraz §35 ust.2 Regulaminu Studiów [...] oraz wybiórczego zastosowania §33 ust. 1 zd.2 Regulaminu Studiów [...] poprzez pominięcie odwołania zawartego w tej regulacji do treści §34 Regulaminu, a w konsekwencji uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji dziekana, zamiast oddalenia skargi. W piśmie procesowym z dnia 31 maja 2017 r. S. O. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Rozpoznana w zakresie złożonych zarzutów skarga kasacyjna okazała się uzasadniona. Uzasadnione są zarzuty naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji ich niewłaściwe zastosowanie w ustalonym stanie faktycznym sprawy. Wadliwość wykładni dotyczy przepisów Regulaminu Studiów i polega na pominięciu przez Sąd I instancji kontekstu systemowego. Należy zgodzić się ze stanowiskiem przedstawionym w skardze kasacyjnej, że regulamin różnicuje sytuację prawną studentów I roku i studentów lat wyższych, istotną zmienną jest także rodzaj przedmiotu, z którego student nie uzyskał zaliczenia. Przepis § 16 różnicuje przedmioty programu studiów na przedmioty kształcenia kierunkowego i przedmioty kształcenia ogólnego, których wykaz corocznie podawany jest do wiadomości studentów. W sprawie nie było kwestionowane, że skarżąca w toku I roku studiów nie zaliczyła przedmiotu kierunkowego. Przepis § 33 ust. 2 regulaminu, przewidujący, że w przypadku niezaliczenia semestru dziekan podejmuje decyzję o wpisie warunkowym, zgodzie na powtarzanie semestru lub skreśleniu z listy studentów, odnosi się do studentów wyższych lat studiów. Do studenta I roku ma zastosowanie § 33 ust. 1 Regulaminu, zgodnie z którym w sytuacji niezliczenia semestru Dziekan może podjąć decyzję o skreśleniu z listy studentów, a w przypadkach losowych może wyrazić zgodę na wpis warunkowy na następny semestr zgodnie z § 34 regulaminu. W przypadku studenta I roku regulamin nie przewiduje zatem możliwości powtarzania semestru. Natomiast wpis warunkowy może nastąpić zgodnie z zasadami określonymi w § 34, co oznacza, że wpis taki może dotyczyć wyłącznie przypadku nieuzyskania zaliczenia z przedmiotu ogólnego. Przedstawiony stan prawny prowadzi do wniosku, że w przypadku studenta I roku, który nie uzyskał zaliczenia przedmiotu kierunkowego, nie jest możliwe ani wydanie decyzji o powtarzaniu semestru, ani decyzji o wpisie warunkowym. Rozważania przeprowadzone w tym zakresie przez Sąd I instancji są wadliwe, albowiem pomijają ograniczenia dotyczące studentów znajdujących się w takiej właśnie sytuacji. Skoro zaś nie jest możliwe stosowanie w stosunku do skarżącej przepisów § 33 ust. 2 i ust. 1 zdanie drugie w związku z § 34 ust. 1 i § 16 ust. 1 Regulaminu, to pozbawione podstaw są zarzuty Sądu I instancji, że organ nie odniósł się do takich możliwości i nie uzasadnił wyboru najdalej idącego skutku. Zasadne są także zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Istotnie uzasadnienie Sądu I instancji nie przedstawia w sposób adekwatny stanu prawnego odnoszącego się do ustalonych okoliczności faktycznych, co w konsekwencji mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i skutkuje naruszeniem art. 141 § 4 P.p.s.a. Chybiony jest także zarzut Sądu I instancji pod adresem organów, że nie wzięły pod uwagę wszystkich okoliczności sprawy i nie uzasadniły w konsekwencji swoich rozstrzygnięć. Obowiązek udowodnienia okoliczności sprawy i oceny materiału dowodowego może być odnoszony do takich okoliczności, które mają normatywne znaczenie i pozostają w związku z przesłankami przepisów. Wadliwie ustalony przez Sąd I instancji stan normatywny skutkował błędną oceną zakresu postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez organy, stąd za uzasadniony należy uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 7, 77 i 107 § 3 K.p.a. Stan faktyczny istniejący w sprawie nie był kwestionowany. Skoro Studentka I roku nie zaliczyła przedmiotu kierunkowego, co skutkuje brakiem zaliczenia semestru zimowego, Dziekan Wydziału prawidłowo podjął decyzję o skreśleniu jej z listy studentów. W tych okolicznościach skarga wniesiona do Sądu I instancji podlegała oddaleniu. Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji o uchyleniu wyroku Sądu I instancji w zaskarżonej części i oddaleniu skargi. Na podstawie art. 206 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił odstąpić od zasądzenia na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, mając na uwadze zarówno sytuację osobistą strony, jak też fakt, że Sąd I instancji uwzględnił skargę nie z uwagi na uznanie jej zarzutów za zasadne, lecz niezależnie od nich, biorąc pod uwagę błędnie zinterpretowane przepisy prawa materialnego.