I OSK 1651/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Banasiewicz, Sędzia NSA Anna Lech (spr.), Sędzia del. WSA Marian Wolanin, Protokolant starszy asystent sędziego Kamil Buliński, po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Bk 1000/12 w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 1000/12, oddalił skargę D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] października 2012 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia w całości kwoty należności dłużnika alimentacyjnego i odmowy umorzenia odsetek z tytułu wypłaconych K. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu Sąd podał następujący stan sprawy: Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Białymstoku działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Białegostoku decyzją z dnia [...] września 2012 r., nr [...], odmówił umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu – D. K. w całości kwoty należności dłużnika alimentacyjnego w wysokości 3.033,40 zł i odmówił umorzenia odsetek w kwocie 639,98 zł z tytułu wypłaconych K. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2010 r. do dnia 31 maja 2011 r. Organ stwierdził, że trudna sytuacja materialna nie uzasadnia konieczności umorzenia kwoty zaległych zobowiązań, przy czym przy ustalaniu możliwości zarobkowych i majątkowych należy brać pod uwagę nie tylko zarobki i dochody rzeczywiście uzyskiwane lecz i te, które osoba zobowiązana do alimentacji może i powinna uzyskiwać przy dołożeniu należytej staranności oraz stosownie do swoich sił umysłowych i fizycznych. W ocenie organu sytuacja dochodowa, a przy tym brak wystarczających zasobów materialnych i pieniężnych, nie wypełniają dyspozycji art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ podkreślił, że obowiązek alimentacyjny obciąża rodziców nie tylko wówczas, gdy ich sytuacja materialna jest dobra, ale także gdy są oni niezamożni lub wręcz ubodzy. Od powyższej decyzji D. K. złożył odwołanie podnosząc kwestię bezprawności egzekucji i obarczył winą byłą żonę za swoją obecną sytuację. Decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku, utrzymało w mocy powyższą decyzję. Na tę decyzję D. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Białymstoku opisując swoją sytuację oraz różne postępowania przed sądami powszechnymi i komornikiem. Do skargi dołączono 42 kserokopie różnych dokumentów. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 1000/12, oddalając skargę zgodził się z organami administracyjnymi orzekającymi w sprawie, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja dochodowa i rodzinna nie uzasadniała umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami. Sąd pierwszej instancji przyznał, że niewątpliwie sytuacja skarżącego jest trudna, jednakże konieczność ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem i fakt posiadania zadłużenia, nie czyni sytuacji D. K. wyjątkowej, nadzwyczajnej na tle innych dłużników alimentacyjnych. W ocenie Sądu z uwagi na posiadany zawód – ślusarz, wiek 46 lat oraz nieposiadanie żadnych osób na utrzymaniu ma on szansę na poprawę swojej sytuacji dochodowej. Sąd podkreślił, że umarzanie zaległych należności każdemu dłużnikowi z powodu bezrobocia prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych przez wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 kwietnia 2013 r. skargę kasacyjną złożył D. K., wnosząc o jego uchylenie w całości i o przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, które to koszty nie zostały opłacane w całości, ani w części. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 3 § 1, art. 141 § 4 w związku art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 w związku z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a., poprzez niewykonanie przez Sąd prawidłowo obowiązku kontroli legalności decyzji administracyjnych, zaakceptowanie stanowiska organów administracji i oddalenie skargi w sytuacji, gdy organy nie przeprowadziły wyczerpującej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz nie ustaliły rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. W jego ocenie organy nie wykazały, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania skarżącego w sposób szczególny. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że organ w ogóle nie wyjaśnił, czy skarżący jest w stanie regulować swe zaległości, a przy tym utrzymać się samodzielnie. Podniósł, że nie jest do przyjęcia założenie, iż interes społeczny przewyższa swą rangą interes prywatny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 3 § 1, art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 w związku z art. 134 § 1 i ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku a art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Wskazać należy, że zarówno w orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie przyjmuje się, że skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia przepisów postępowania wymaga wykazania istnienia związku przyczynowego między wspomnianym naruszeniem, a treścią rozstrzygnięcia polegającego na tym, że gdyby do tego uchybienia nie doszło, to treść rozstrzygnięcia byłaby inna. W rezultacie użyte w treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy pojęcie "mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy", należy wiązać tylko z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania, co oznacza, że skarżący powinien uzasadnić, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia. W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie można uznać, aby taki związek przyczynowy został przez skarżącego kasacyjnie wykazany. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd przekonywująco uzasadnił bowiem, że w postępowaniu przed organem administracyjnym prawidłowo zastosowano przepisy art. 7, art. 77, 80 i art. 107 K.p.a. Zatem wyjaśniono podstawę prawną rozstrzygnięcia. Wobec tego zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy ocenić należy jako niezasadny. W związku z tym nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 151 tej ustawy. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 134 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy zauważyć, że sąd pierwszej instancji rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji zastosował się do tego przepisu i wnikliwie zbadał sprawę, po czym wydał wyrok, zatem nie można mu zarzucić naruszenia tego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny pragnie w tym miejscu przypomnieć, że art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi, iż organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Decyzja podejmowana na gruncie tego przepisu ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ administracyjny ma swobodę decyzyjną, co oczywiście nie oznacza dowolności. Zgodnie z treścią art. 30 ust 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ administracyjny powinien uwzględnić sytuację dochodową wnioskującego. Na tę sytuację bez wątpienia składa się stan zdrowotny danej osoby, bo tylko po jego uwzględnieniu można mówić o możliwościach zarobkowych wnioskodawcy. Podkreślić przy tym należy, że przy ustalaniu możliwości zarobkowych i majątkowych bierze się pod uwagę nie tylko zarobki i dochody rzeczywiście uzyskiwane, lecz i te, które osoba zobowiązana do alimentacji mogłaby uzyskać przy dołożeniu należytej staranności oraz stosownie do swoich sił umysłowych i fizycznych. Powyższe oznacza, że umorzenie w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami może być dokonane jedynie wówczas, gdy ocena całokształtu okoliczności dotyczących sytuacji finansowej i rodzinnej dłużnika pozwoli uznać, że wystąpiła szczególna sytuacja uprawniająca do wnioskowania o takie rozstrzygnięcia W niniejszej sprawie organ administracji – a zanim Sąd pierwszej instancji – zasadnie zauważył, że skarżący jest w wieku aktywności zawodowej, ma możliwość zaktywizowania swojej sytuacji na rynku pracy, a stan zdrowia nie kwalifikuje go do uzyskania renty. Posiada staż pracy i doświadczenie zawodowe, zatem nie występują żadne obiektywne powody, które eliminowałyby go z rynku pracy. Istotna jest przy tym okoliczność że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie ma na utrzymaniu innych osób oraz nie ponosi żadnych wydatków związanych z użytkowaniem mieszkania. Przyznać należy, że sytuacja spowodowana bezrobociem, na którą powołuje się skarżący, na pewno utrudnia mu wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego, jednakże nie jest to szczególna sytuacja – na tle innych osób zobowiązanych do alimentacji. Natomiast subiektywne negatywne odczucia skarżącego odnośnie relacji z byłą żoną nie stanowią przesłanki do zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Skarżący winien uwzględnić, że zobowiązania alimentacyjne rodziców wobec dzieci w myśl art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mają charakter obligatoryjny. Natomiast wszelkie zwolnienia mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły. W niniejszej sprawie jej okoliczności, stan faktyczny i prawny nie pozwoliły na uznanie, że takie szczególne okoliczności zachodzą. Wobec tego stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.