I OSK 1665/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak, Sędziowie NSA Małgorzata Pocztarek (spr.), Tomasz Zbrojewski, Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 czerwca 2006r. sygn. akt VI SA/Wa 733/06 w sprawie ze skargi T. O. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od T. O. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego kwotę 450 (czterysta piędziesiat) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 czerwca 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 733/06 oddalił skargę T. O. wniesioną na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że decyzją z dnia [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego – po rozpoznaniu odwołania T. O. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "[...]" od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...], nr [...] o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 2000 zł za wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wskazał, że podstawę faktyczną decyzji stanowiły wyniki kontroli przeprowadzonej w dniu [...] października 2005 r. na drodze krajowej nr [...] w miejscowości T.. Podczas tej kontroli kierowca Z. P. prowadzący pojazd marki [...] o nr rej. [...], okazał m.in. wypis z zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne wystawiony na przedsiębiorcę A. O. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "[...]". Ponadto okazał kopię zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej przedsiębiorcy T. O. "[...]" oraz kopię postanowienia Sądu Rejonowego w C. o stwierdzeniu nabycia spadku po A. O. w całości przez brata T. O.. Kierowca zeznał ponadto, że przedsiębiorca A. O. zmarł [...] stycznia 2005 r., zaś przewóz wykonywany jest przez przedsiębiorcę T. O., który rozpoczął działalność gospodarczą z dniem [...] stycznia 2005 r. Organ odwoławczy podzielił argumentację organu pierwszej instancji i wskazał, że tylko posiadanie zaświadczenia na przewozy na potrzeby własne uprawnia do ich wykonywania, przy czym brak takiego zaświadczenia bez względu na jego przyczynę powoduje stan faktyczny sprzeczny z ustawą i sankcję karną. Odnosząc się do podniesionej przez stronę kwestii naruszenia przepisów Kodeksu cywilnego w zakresie zanegowania przejścia, z chwilą śmierci przedsiębiorcy na jego spadkobierców praw wynikających z zaświadczenia, organ odwoławczy przywołał art. 922 § 2 K.c., zgodnie z którym nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą a taki charakter, zdaniem organu, posiada zaświadczenie na przewozy na potrzeby własne. Zaświadczenie to bowiem jest zindywidualizowane i dotyczy konkretnego podmiotu. Organ wskazał ponadto, że przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2088 ze zm.) przewidują wprost w art. 16 ust. 4 możliwość sukcesji praw w przypadku śmierci przedsiębiorcy w odniesieniu do licencji na transport drogowy a nie zaświadczenia. Tym samym przedsiębiorca mógł odpowiednio wcześnie wystąpić o uzyskanie zaświadczenia na przewozy na potrzeby własne, co pozwoliłoby mu na wykonywanie przewozów bez łamania przepisów ustawy o transporcie drogowym. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi T. O. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W powołanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego w kwestii sukcesji praw wynikających z zaświadczenia na przewozy na potrzeby własne na spadkobierców przedsiębiorcy, na rzecz którego zaświadczenie zostało wystawione i wskazał, że zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym przewozy drogowe na potrzeby własne mogą być wykonywane po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, przy czym zgodnie z ust. 3 zaświadczenie powinno zawierać: oznaczenie przedsiębiorcy, jego siedzibę (miejsce zamieszkania) i adres, numer w rejestrze przedsiębiorców albo w ewidencji działalności gospodarczej, rodzaj i zakres wykonywania przewozów drogowych na potrzeby własne oraz rodzaj i liczbę pojazdów samochodowych. Istnieje zatem wymóg zgłoszenia przez każdego przedsiębiorcę, zamierzającego wykonywać przewóz na potrzeby własne, zgłoszenia powyższego faktu i uzyskania odpowiedniego zaświadczenia. W sytuacji, w której prowadzenie przewozów na potrzeby własne zgłasza konkretny przedsiębiorca, zaświadczenie potwierdzające wykonywanie przewozów drogowych na potrzeby własne związane z tym skonkretyzowanym podmiotem nie może zaświadczać o wykonywaniu tego rodzaju przewozu przez inny podmiot. Sąd wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 21 czerwca 2005 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1981/04, niepubl.) stwierdził, że przeczy temu istota i charakter zaświadczenia a odmienna interpretacja byłaby sprzeczna z treścią art. 33 ustawy o transporcie drogowym. Zaświadczenie potwierdza tylko zgłoszenie, nie jest więc żadnym uprawnieniem powstałym w wyniku decyzji organu i nie może być przedmiotem jakiejkolwiek czynności prawnej, albowiem jest konsekwencją dokonanego zgłoszenia przez konkretnego przedsiębiorcę. W konsekwencji Sąd mając na uwadze, że zaświadczenie związane było z osobą przedsiębiorcy A. O., wynikające z niego prawa nie mogły przejść na jego spadkobierców. Zgodnie bowiem z art. 922 § 2 K.c., nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą. Ponadto Sąd pierwszej instancji podkreślił, że dziedziczeniu podlegają prawa i obowiązki wynikające ze stosunków cywilnoprawnych, a więc mające charakter cywilnoprawny. W skład spadku nie wchodzą zaś prawa i obowiązki wynikające z innych stosunków prawnych. Do spadku nie należą prawa i obowiązki wynikające ze stosunków karnoprawnych, administracyjnoprawnych, finansowoprawnych (p. Elżbieta Skowrońska-Bocian, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki, Wyd. LexisNexis). Sąd powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2004 r. (sygn. IV CK 215/03, PiP 2005/6/111), zgodnie z którym do spadku nie należą majątkowe prawa i obowiązki wynikające z przepisów należących do innych działów prawa (prawa administracyjnego, prawa finansowego). Takie prawa i obowiązki, mimo że nie należą do spadku, mogą jednakże z chwilą śmierci ich podmiotów przejść na spadkobierców, lecz może to nastąpić wyłącznie na podstawie przepisów tych działów. W konsekwencji dopuszczalność sukcesji w drodze dziedziczenia praw wynikających z zaświadczenia na przewozy na potrzeby własne musiałaby wprost wynikać z przepisów ustawy o transporcie drogowym, na gruncie której nie przewidziano takiej możliwości, przy czym w art. 16 ust. 4 powołanej ustawy uregulowano kwestię wykonywania w przypadku śmierci osoby fizycznej uprawnień wynikających z udzielonej jej licencji na wykonywanie transportu przez osobę, która złożyła wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł T. O., zaskarżając go w całości. Skarżący na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.: 1) art. 551 pkt 5 K.c. przez przyjęcie, że prawa wynikające z zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne nie stanowią składnika przedsiębiorstwa; 2) art. 922 § 1 K.c. przez przyjęcie, że prawa wynikające z zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne z chwilą śmierci osoby przedsiębiorcy nie przechodzą na jego spadkobierców; 3) art. 16 ust. 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym przez jego zastosowanie, pomimo że przepis ten dotyczy licencji a nie zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, iż prawa wynikające z zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne są prawami ściśle związanymi z osobą zmarłego a nie z jego przedsiębiorstwem, nie mają charakteru cywilnoprawnego i nie podlegają dziedziczeniu. Stanowisko to narusza art. 551 pkt 5 K.c. oraz art. 922 § 1 K.c. Skarżący podkreślił, że po śmierci brata A. O. – dotychczasowego właściciela przedsiębiorstwa "[...]" nabył je na zasadzie dziedziczenia ustawowego. W związku z tym wstąpił on we wszystkie prawa i obowiązki o charakterze majątkowym zarówno jako spadkobierca jak i nabywca przedsiębiorstwa. Skarżący odwołał się do treści art. 33 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym i wskazał, że przewozy drogowe na potrzeby własne mogą być wykonywane po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej. W ocenie skarżącego podkreślenie, że zaświadczenie może uzyskać jedynie przedsiębiorca, stanowi o związaniu uprawnień wynikających z posiadania zaświadczenia z przedsiębiorstwem, nie zaś z osobą. Gdyby podzielić stanowisko prezentowane przez Sąd jak i organ to należałoby stwierdzić, że od dnia [...] stycznia 2005 r. przedsiębiorstwo "[...]" nie mogło działać z powodu braku zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne wydanego na spadkobiercę, co wypacza przewidzianą w art. 551 pkt 5 K.c. i art. 922 § 1 K.c. zasadę dziedziczenia przedsiębiorstwa wraz z zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej obejmującym w szczególności: koncesje, licencje i zezwolenia. Skarżący zaznaczył, że koncesje, licencje i zezwolenia również nie mają charakteru cywilnoprawnego, co nie przeszkadza nabywcy przedsiębiorstwa w nabyciu praw wynikających z koncesji, licencji lub zezwolenia. Skarżący podkreślił, że jeśli konsekwentnie bronić stanowiska, że prawa wynikające z zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne nie podlegają dziedziczeniu, to znaczy, że powinien był złożyć stosowny wniosek jeszcze przed śmiercią brata, aby móc bezpośrednio po nabyciu przedsiębiorstwa w drodze spadkobrania kontynuować jego działalność. Zgodnie z art. 551 pkt 5 K.c. zawierającym definicję przedsiębiorstwa, przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej, a obejmuje ono w szczególności: koncesje, licencje i zezwolenia. Jako osoba dziedzicząca przedsiębiorstwo skarżący dziedziczy również wszelkie koncesje, licencje, zezwolenia i inne prawa, w tym wynikające z ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Ustawa ta nie przewiduje wygaśnięcia praw wynikających z zaświadczenia z chwilą śmierci osoby przedsiębiorcy (co przewiduje np. w przypadku licencji w art. 16 ust. 1 pkt 3). Zdaniem skarżącego uznać więc należy, że zastosowanie art. 16 ust. 4 ustawy o transporcie drogowym jest naruszeniem prawa materialnego, ponieważ przepis ten dotyczy licencji a nie zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne. Błędem jest stwierdzenie organu, że przepisy ustawy o transporcie drogowym nie przewidują dziedziczenia, ponieważ to nie w tych przepisach polski ustawodawca reguluje kwestie dziedziczenia, które uregulowano wyczerpująco w zakresie istotnym dla niniejszej sprawy w art. 551 pkt 5 K.c. i art. 922 § 1 K.c. Aby zasada dziedziczenia przedsiębiorstwa doznała wyjątku w zakresie składających się na przedsiębiorstwo praw wynikających z zaświadczenia konieczny byłby wyraźny zapis ustawowy, a takiego nie ma. Skarżący stwierdził, że uprawnienia wynikające z zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne są podobne do uprawnień wynikających z koncesji, licencji lub zezwolenia, które w art. 551 pkt 5 K.c. zostały wymienione jedynie przykładowo, na co wskazuje użycie przez ustawodawcę sformułowania "w szczególności". Prawa podmiotowe wynikające z zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne powinny być zatem chronione na równi z prawami podmiotowymi wynikającymi z koncesji, licencji lub zezwolenia. W konkluzji skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi w trybie art. 188 P.p.s.a. oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Podstawy skargi kasacyjnej określają zakres kontroli sprawowanej przez Sąd II instancji. Określa je art. 174 ustawy P.p.s.a. stanowiąc, że skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie oparta została wyłącznie na podstawie przewidzianej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., tj. zarzucie naruszenia prawa materialnego, przy czym zdaniem jej autora ta postać naruszenia polega na błędnej wykładni oraz niewłaściwym zastosowaniu przepisów przywołanych w skardze kasacyjnej. Takie skonstruowanie podstawy skargi kasacyjnej nie do końca odpowiada stawianym jej wymaganiom, skoro ustawodawca sposobu naruszenia prawa materialnego upatruje w dwóch różnych procesach stosowania prawa, tj. błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu prawa materialnego. Błędna wykładnia polega na mylnym rozumieniu określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie polega na błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uważa się za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, względnie, że do ustalonego stanu faktycznego błędnie nie zastosowano konkretnej normy prawnej. Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że jej autorowi w zakresie zarzutu naruszenia art. 551 pkt 5 i art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego chodzi w istocie o błędną wykładnię tych przepisów, zaś w zakresie zarzutu naruszenia art. 16 ust. 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym o niewłaściwe zastosowanie. Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona, nie można bowiem podzielić stanowiska skarżącego w kwestii sukcesji praw wynikających z zaświadczenia na przewozy na potrzeby własne na rzecz spadkobiercy zmarłego przedsiębiorcy, posiadającego takie zaświadczenie. Stosownie do art. 33 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym przewozy na potrzeby własne mogą być wykonywane po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej. Zgodnie z ust. 3 art. 33 ustawy zaświadczenie powinno zawierać: oznaczenie przedsiębiorcy, jego siedzibę (miejsce zamieszkania) i adres, numer w rejestrze przedsiębiorców albo w ewidencji działalności gospodarczej, rodzaj i zakres wykonywanych przewozów drogowych na potrzeby własne oraz rodzaj i liczbę pojazdów samochodowych. Z brzmienia powołanych przepisów wynika, że zaświadczenie, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej dotyczy ściśle określonego w nim przedsiębiorcy. Na każdym przedsiębiorcy, chcącym wykonywać przewóz na potrzeby własne, ciąży obowiązek zgłoszenia jego wykonywania i uzyskanie zaświadczenia potwierdzającego ten fakt. To zaświadczenie nie może być przedmiotem jakiejkolwiek czynności prawnej, albowiem jest konsekwencją zgłoszenia dokonanego przez konkretnego przedsiębiorcę (por. wyrok WSA w Warszawie sygn. VI SA/Wa 1981/04, Lex nr 167130). Oznacza to, że prawa i obowiązki wynikające z przepisów ustawy o transporcie drogowym nie należą do spadku, chyba że w ustawie tej wyraźnie postanowiono odmiennie. Spadek stanowi bowiem ogół cywilnych majątkowych praw i obowiązków zmarłego (art. 922 § 1 K.c.). Prawa i obowiązki wynikające z posiadania przez zmarłego przedsiębiorcę zezwolenia na wykonywanie przewozów na potrzeby własne nie mają takiego charakteru. Z tych przyczyn zarzuty naruszenia przepisów Kodeksu cywilnego wymienione w pkt 1 i 2 skargi kasacyjnej są nietrafne. Podobnie Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zarzut zawarty w pkt 3 skargi kasacyjnej. Przepis art. 16 ust. 4, mimo iż przytoczony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia. Powołany został przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przykładowo w celu wykazania, iż wolą ustawodawcy dopuszczono jedynie możliwość wykonywania uprawnień wynikających z licencji zmarłego przedsiębiorcy przez osobę, która złożyła wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Analogicznej regulacji nie zawierają jednak przepisy rozdziału 5 ustawy o transporcie drogowym zatytułowanego "Przewozy na potrzeby własne", co jak słusznie przyjął Sąd I instancji stanowiło dodatkowy argument uzasadniający zaskarżony wyrok. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 14 ust. 2 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) orzekł jak w sentencji.