I OSK 1791/10

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2011-10-21

Skład orzekający: NSA Joanna Runge – Lissowska, NSA Anna Łukaszewska - Macioch, WSA Marian Wolanin

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy termin do złożenia wniosku o odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, określony w art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, jest zgodny z Konstytucją, nawet jeśli decyzja wojewody potwierdzająca nabycie nieruchomości przez jednostkę samorządu terytorialnego została wydana po upływie tego terminu?
Ratio decidendi
Skarga kasacyjna nie została uwzględniona, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wykładnia art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, jest prawidłowa i znajduje oparcie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie potwierdził zgodność tego przepisu z Konstytucją, w tym z zasadą demokratycznego państwa prawnego i równości wobec prawa, uznając termin zawity do składania wniosków o odszkodowanie za uzasadniony celem uporządkowania stanów prawnych gruntów zajętych pod drogi publiczne i zapewnienia pewności obrotu. Decyzja wojewody ma charakter deklaratoryjny i nie jest warunkiem koniecznym do zgłoszenia roszczenia o odszkodowanie.
Stan faktyczny
Skarżący S. P. nabył w grudniu 2005 r. nieruchomość, która została zajęta pod drogę wojewódzką. Wojewoda Śląski decyzją z czerwca 2008 r. stwierdził nabycie tej nieruchomości z mocy prawa przez Województwo Śląskie z dniem 1 stycznia 1999 r. Skarżący złożył wniosek o odszkodowanie w lipcu 2008 r., jednak Prezydent Miasta odmówił jego wypłaty, wskazując na upływ terminu do składania wniosków (do 31 grudnia 2005 r.). Wojewoda utrzymał tę decyzję w mocy, powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną skarżącego.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska Sędziowie: Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch (spr.) Sędzia del. WSA Marian Wolanin Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 21 października 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 lipca 2010 r. sygn. akt II SA/Gl 365/10 w sprawie ze skargi S. P. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia (...) lutego 2010 r. nr (...) w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 15 lipca 2010 r. sygn. akt II SA/Gl 365/10 oddalił skargę S. P. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 11 lutego 2010 r. nr NW/II/77241/52/09 w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną. Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych: Decyzją z dnia 26 czerwca 2008 r. nr IF/VII/77234/647/08 Wojewoda Śląski stwierdził nabycie przez Województwo Śląskie z dniem 1 stycznia 1999 r., z mocy prawa, na podstawie art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. nr 133, poz. 872 ze zm.), własności nieruchomości położonej w Jastrzębiu Zdroju, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki: nr 1198/345 o pow. 502 m² nr 1199/345 o pow. 800 m² i nr 1260/345 o pow. 2402 m², zajętej pod drogę wojewódzką nr 937 – ulicę Cieszyńską. Organ podał w uzasadnieniu decyzji, że zgodnie z wpisem w księdze wieczystej KW nr 22239 prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Jastrzębiu Zdroju, prawo własności tych działek przysługiwało w dniu 31 grudnia 1998 r. E. W., po którym spadek nabyła E. W.. Na podstawie warunkowej umowy sprzedaży z 25 listopada 2005 r. oraz umowy przeniesienia własności z dnia 28 grudnia 2005 r., sprostowanej aktem notarialnym z dnia 19 stycznia 2006 r., prawo własności zostało ujawnione na rzecz S.P. S. P. wnioskiem z dnia 28 lipca 2008 r. zwrócił się o wypłatę odszkodowania za grunt zajęty pod pas drogowy ul. Cieszyńskiej w Jastrzębiu Zdroju, powołując się na decyzję Wojewody z 26 czerwca 2008 r. Decyzją z dnia 10 czerwca 2009 r. nr M.MKo.72211-71/08 Prezydent Miasta Jastrzębie Zdrój wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej odmówił wnioskodawcy wypłaty odszkodowania za działki zajęte pod drogę publiczną. W uzasadnieniu organ podał, że wniosek o odszkodowanie, zgodnie z art. 73 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r., powinien być złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. przez osobę będącą właścicielem działek w dniu 31 grudnia 1998 r. S. P. nie spełnia żadnej ze wskazanych przesłanek, wniosek złożył po terminie i nie był właścicielem działek w dniu 31 grudnia 1998 r. W odwołaniu od decyzji S. P. podniósł, że wystąpienie z wnioskiem o odszkodowanie wymagało uprzedniego ustalenia adresata wniosku, co zajęło właściwym organom osiem lat. Jako wadliwe ocenił prawo, które na wywłaszczanego obywatela nakłada rygory związane z dochodzeniem odszkodowania. Wojewoda Śląski w dniu 5 sierpnia 2009 r. wydał postanowienie na podstawie art. 36 § 1 w związku z art. 35 § 3 K.p.a., którym zawiadomił stronę, że sprawa zostanie rozpoznana w terminie 4 miesięcy po udzieleniu przez Trybunał Konstytucyjny odpowiedzi na pytanie zadane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie o sygn. P 33/07. Wyjaśniono, że w pytaniu tym Sąd zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie, czy art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie, jest zgodny z Konstytucją w sytuacji, gdy nie została wydana decyzja wojewody w sprawie stwierdzenia nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego. W dniu 11 lutego 2010 r. nr NW/II/77241/52/09 Wojewoda Śląski wydał decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt P 33/07 uznał rozwiązanie prawne przyjęte w art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, wprowadzające ograniczenie czasowe do składania wniosków o odszkodowanie, za zgodne z Konstytucją. Trybunał wyjaśnił, że wszystkie osoby, które utraciły własność, miały możliwość składania w wyznaczonym terminie wniosków o odszkodowanie niezależnie od tego, czy została w tym czasie wydana decyzja Wojewody. Jest to termin zawity i nie podlega przywróceniu; jego upływ powoduje skutek w postaci wygaśnięcia roszczenia. Skoro strona złożyła wniosek po upływie terminu, a więc po wygaśnięciu roszczenia o odszkodowanie, to wszczęte postępowanie jest bezprzedmiotowe. W tej sytuacji organ prawidłowo winien był wydać decyzję umarzającą postępowanie, nie zaś decyzję odmowną. Uchybienie to organ odwoławczy ocenił jednak jako nie mające istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i nie wpływające na sytuację prawną wnioskodawcy. Organ ponadto zauważył, że z przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. nie wynika obowiązek organów informowania osób uprawnionych o terminie składania wniosków. W skardze do sądu administracyjnego S. P. podniósł, że przepis art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną jest dla niego zrozumiały, jednak - jak stwierdził - ustawa ta stwarza możliwość działania niezgodnego z prawem. W jego przypadku doszło do sprzedaży działek przez osobę, która już nie była w dacie transakcji ich właścicielką. Ta okoliczność w sytuacji decyzji odmownej zmusi go do wystąpienia z roszczeniami do sprzedawcy. Za zdumiewającą uznał regulację, która prowadzi do utraty własności przez osoby tego skutku nieświadome. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Śląski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Oddalając skargę powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 marca 2009 r. (powinno być "2000 r.") w sprawie o sygn. P 5/99, w którym Trybunał orzekł, że przepis 73 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1995 r., nr 36, poz. 175 ze zm.) oraz nie jest niezgodny z art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 3 Konstytucji. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał wyjaśnił, że skutek odjęcia własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną nastąpił z mocy samego prawa w drodze aktu rangi ustawowej, na cel publiczny i za odszkodowaniem. Deklaratoryjna decyzja wojewody jedynie potwierdza zaistniały skutek i jest podstawą wpisu prawa własności w księdze wieczystej. Jeśli chodzi o odszkodowanie, to ustawodawca wprawdzie odroczył termin początkowy otwierający poprzednim właścicielom możliwość składania wniosków o odszkodowanie i ustalił go na dzień 1 stycznia 2001 r., nie nałożył jednak na organy administracji obowiązku wydania do tego czasu decyzji, o jakich mowa w art. 73 ust. 3. W art. 73 § 4 omawianej ustawa stanowi, że odszkodowanie za działki zajęte pod drogi będzie wypłacane na wniosek właściciela, złożony w terminie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. a po tym okresie roszczenie to wygasa. Na skutek pytania zadanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Trybunał Konstytucyjny dokonał kolejnej kontroli konstytucyjności tego rozwiązania ustawowego i w wyroku z dnia 15 września 2009 r. sygn. P 33/07 ocenił je jako zgodne ze standardami konstytucyjnymi. Wyrok Trybunału, zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji, ma moc powszechnie obowiązującą i jest ostateczny. Zasadnie wobec powyższego Wojewoda wyjaśnił stronie, że wniosek złożony po terminie wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie nie podlegał rozpoznaniu. Sąd zwrócił uwagę, że Wojewoda Śląski uznając, iż jedyną okolicznością uniemożliwiającą rozpoznanie wniosku strony jest jego złożenie po terminie, winien zastosować rozstrzygnięcie, o jakim mowa w art. 138 § 2 K.p.a., tj. uchylić decyzję organu pierwszej instancji i umorzyć postępowanie przed tym organem. Uchybienie w tym zakresie nie uzasadnia jednak uchylenia przez Sąd decyzji organu odwoławczego, gdyż nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy. Oba rodzaje rozstrzygnięć prowadzą do takiego samego skutku dla strony, nie zmieniają jej sytuacji prawnej. Jest bezsporne, że wniosek skarżącego o odszkodowanie został złożony po 31 grudnia 2005 r., w sytuacji gdy roszczenie o odszkodowanie już wygasło. Jeśli chodzi o legitymację skarżącego do złożenia wniosku o odszkodowanie, Sąd zauważył, że biorąc pod uwagę wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt I OPS 3/09, należy przyjąć, że uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy, zawarła umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r., a następnie została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej. Sąd stwierdził, że podstawą negatywnej dla skarżącego decyzji Wojewody nie jest jednak kwestia uprawnienia do złożenia wniosku, lecz skutki wynikające z upływu terminu końcowego do zgłoszenia żądania wypłaty odszkodowania. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach S. P., reprezentowany przez adwokata, wniósł skargę kasacyjną. Wyrok Sądu pierwszej instancji zaskarżył w całości zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną poprzez wadliwą jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że termin wydania przez Wojewodę decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 nie ma znaczenia dla możliwości dochodzenia odszkodowania. Wskazując na ten zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozstrzygnięcie merytoryczne skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zaniechanie przez Wojewodę Śląskiego wydania decyzji stwierdzającej nabycie nieruchomości opisanych w KW nr 22239 doprowadziło do rażącego pokrzywdzenia skarżącego, który kierując się wpisami w księdze wieczystej nabył tę nieruchomość w grudniu 2005 r. nie mając wiedzy o jej wywłaszczeniu. Wydanie przez wojewodę decyzji przed końcem 2005 r. miałoby bezpośredni wpływ na podjęcie przez skarżącego decyzji o nabyciu ww. nieruchomości oraz umożliwiłoby mu złożenie wniosku o odszkodowanie we właściwym terminie. W związku z powyższym nasuwa się pytanie o odpowiedzialność organu administracji rządowej za kilkunastoletnią opieszałość w wydaniu decyzji oraz o to, w jakiej relacji pozostaje art. 73 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną do art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. 2001 r. Nr 24 poz. 1361 ze zm.). Niemożliwość dochodzenia odszkodowania przez skarżącego z uwagi na upływ terminu określonego w art. 73 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną tworzy stan faktyczny niemożliwy do pogodzenia z Konstytucją, a w szczególności z jej art. 21 w zakresie, w jakim wyłącza on prawo do odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości na cele publiczne tylko z powodu niezgłoszenia roszczenia w terminie zakreślonym w art. 73 ust. 4, bez względu na to, że przyczyną uchybienia terminowi był brak decyzji wojewody, z wydaniem której skarżący wiązał podstawę dochodzenia odszkodowania. Skarżący dochodzi ustalenia odszkodowania w związku z pozbawieniem go własności nieruchomości, a więc faktycznym wywłaszczeniem. Opóźnienie w wydaniu decyzji przez wojewodę oraz pozyskanie wprowadzających w błąd informacji ze strony Urzędu Miasta doprowadziło do sytuacji, w której skarżący został pozbawiony własności nieruchomości bez odszkodowania. Przekroczenie terminu do złożenia wniosku nie nastąpiło z winy skarżącego, a poprzez zaniechanie regulacji prawnej jego nieruchomości. W związku z tym nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji. Zgodnie z art. 21 ust. 2 Konstytucji z wywłaszczeniem nierozerwalnie związane jest słuszne odszkodowanie. Ograniczenie w czasie do dnia 31 grudnia 2005 r. terminu do ubiegania się o odszkodowanie w żadnym stopniu nie spełnia kryteriów, jakie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego jak również Trybunału Praw Człowieka formułowane są pod adresem "słusznego" i "ekwiwalentnego" odszkodowania, należnego w przypadku pozbawienia własności. Prowadzi to w konsekwencji do naruszenia przez ustawodawcę proporcji między obciążeniami wynikającymi z zakwestionowanej regulacji, a celem, który legł u podstaw jej wprowadzenia. Nadto skarżący podniósł, że art. 73 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną zróżnicował w sposób zasadniczy pozycje skarżącego, który otrzymał decyzję potwierdzającą wywłaszczenie nieruchomości przeznaczonej pod drogę publiczną po dniu 31 grudnia 2005 r., w stosunku do osób, które otrzymały taką decyzję do końca 2005 r., dzięki czemu miały możliwość zgłoszenia w terminie roszczenia o odszkodowanie. Zdaniem skarżącego, art. 73 ustawy jest w tym zakresie niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, ponieważ brak jest podstaw do różnicowania byłych właścicieli nieruchomości na dwie kategorie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, ponieważ nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Podstawa skargi kasacyjnej oparta została na zarzucie naruszenia art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną poprzez wadliwą jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że termin wydania przez wojewodę decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3, nie ma znaczenia dla możliwości dochodzenia odszkodowania. Oceniając zasadność tego zarzutu należy podkreślić, iż w rozważaniach dotyczących wykładni uregulowań zawartych w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. nie sposób nie dostrzec, że odnoszą się one do praw podmiotowych objętych ochroną konstytucyjną, a mianowicie prawa własności oraz prawa do słusznego odszkodowania za odjęcie własności, dokonane przez organ władzy państwowej na cele publiczne. Przyjęty przez ustawodawcę w art. 73 ust. 1 mechanizm przewłaszczenia z mocy prawa gruntów zajętych pod drogi publiczne oraz sposób uregulowania w ustawie realizacji prawa do odszkodowania z tego tytułu, był kilkakrotnie przedmiotem kontroli przez Trybunał Konstytucyjny w aspekcie zgodności tych uregulowań z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Ze względu na moc powszechnie obowiązującą orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, przy badaniu zasadności wniesionej skargi kasacyjnej, należy wziąć pod uwagę, że orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego wprowadziło do praktyki stosowania tego przepisu istotne wskazania, które w niniejszej sprawie nie mogą być pominięte. W wyroku z dnia 15 września 2009 r. o sygn. P 33/07 wydanym na skutek pytania prawnego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Trybunał Konstytucyjny poddał kontroli konstytucyjność rozwiązania przyjętego w art. 73 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. pod kątem zasad i wartości wpisanych w treść art. 2 Konstytucji R.P. (zasada demokratycznego państwa prawnego) oraz konstytucyjnych gwarancji wolności i praw obywatelskich zawartych w art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i art. 64 Konstytucji. Wątpliwości co do zgodności z Konstytucją budziło w tym przypadku dochowanie przez ustawodawcę zasad i gwarancji konstytucyjnych wobec braku powiązania pomiędzy przewidzianym w art. 73 ust. 4 pięcioletnim terminem dochodzenia roszczenia o odszkodowanie z datą wydania przez wojewodę decyzji stwierdzającej przejście własności gruntów zajętych pod drogi (ust. 3). Odwołując się do swoich wcześniejszych orzeczeń, których przedmiotem był art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r., Trybunał Konstytucyjny uznał, że uregulowanie dotyczące sposobu dochodzenia odszkodowania zawarte art. 73 ust. 4 odpowiada ww. kryteriom zgodności z Konstytucją. Trybunał dostrzegł wprawdzie znaczny rygoryzm prawny przyjęty przez ustawodawcę w art. 73 ust. 4, a przejawiający się w zastosowaniu dla dochodzenia roszczeń odszkodowawczych terminu zawitego, który charakteryzuje się tym, że po upływie terminu określonego w ustawie (w tym przypadku 31 grudnia 2005 r.) roszczenie wygasa. Jednak ogólną zasadą prawa cywilnego jest to, że roszczenia majątkowe po pewnym czasie ulegają przedawnieniu lub wygasają. W tym przypadku, ze względu na cel, dla którego dokonane zostało wywłaszczenie z mocy prawa gruntów zajętych pod drogi publiczne, a mianowicie z uwagi potrzebę uporządkowania stanów prawnych tych gruntów z zapewnieniem rekompensaty ich dotychczasowym właścicielom, a także związany z tym wymóg pewności obrotu, uzasadnione było, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, wprowadzenie terminu zawitego wyłączającego możliwość realizacji roszczenia po 31 grudnia 2005 r. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, rozwiązanie przyjęte w art. 73 ust. 4 nie narusza zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny nie dopatrzył się także naruszenia zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji) w tym, że na skutek niewydania przez wojewodę decyzji potwierdzającej przejście prawa własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, część właścicieli nie złożyła wniosków o odszkodowanie w terminie określonym w ustawie. Trybunał zwrócił uwagę, że decyzja wojewody, o której mowa w art. 73 ust. 3 ustawy, jest rozstrzygnięciem wydawanym w ramach procedury administracyjnej; mają zatem do niej zastosowanie ogólne terminy załatwienia indywidualnych spraw określone w K.p.a. (a więc - co należy podkreślić - również instytucje procesowe służące zwalczaniu bezczynności organów administracji publicznej). Poza tym, jak zaznaczył Trybunał Konstytucyjny, decyzja wojewody nie tworzy nowego stanu prawnego, lecz jedynie potwierdza, że doszło w konkretnej sytuacji do wywłaszczenia z mocy prawa. Jest to więc deklaratoryjny akt, w którym w sposób wiążący organ potwierdza, że dokonana ex lege zmiana sytuacji prawnej oznaczonych podmiotów wywołuje skutek ex tunc (od dnia 1 stycznia 1999 r.). Skoro zatem samo wywłaszczenie nastąpiło z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r., a decyzja wojewody ma charakter jedynie dowodowy, to nie jest ona konieczna dla samego zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego. Decyzja wojewody niewątpliwie stanowi element konieczny dla ustalenia wysokości odszkodowania i jego wypłaty, natomiast dla realizacji przez osobę uprawnioną prawa do odszkodowania, brak decyzji wojewody nie miał znaczenia. Wszyscy zainteresowani uzyskaniem odszkodowania mieli bowiem prawo do złożenia wniosku w takim samym okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. W omawianych uregulowaniach nie można się zatem dopatrywać zróżnicowania pozycji prawnej właścicieli. W konsekwencji powyższych rozważań Trybunał Konstytucyjny uznał, że uregulowanie zawarte w art. 73 ust. 4 w związku z ust. 3 nie narusza standardów demokratycznego państwa prawnego i wynikających z nich zasad; jest zgodny z zasadą dopuszczalnych i proporcjonalnych ograniczeń konstytucyjnego prawa do słusznego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. Należy dodać, że zgodność z Konstytucją art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. w zakresie, w jakim zezwala on na wygaśnięcie roszczenia o odszkodowanie przed wydaniem decyzji potwierdzającej nabycie prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, była ponadto przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 19 maja 2011 r. sygn. K 20/09 (OTK-A, 2011/4/35), w którym Trybunał potwierdził, że art. 73 ust. 4 ustawy jest zgodny z art. 21 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz z art. 2 Konstytucji R.P. Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że wykładnia art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w całości znajduje umocowanie w przytoczonych wyżej orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie zaś z art. 190 ust. 1 Konstytucji R.P. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co tym samym wyklucza przyjęcie jakiejkolwiek odmiennej wykładni od ustalonej przez Trybunał Konstytucyjny. Oznacza to, że podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut błędnej wykładni art. 73 ust. 4 w związku z ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przez Sąd pierwszej instancji, jest nieuzasadniony. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło