I OSK 1792/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch Sędzia del. WSA Marian Wolanin Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 21 października 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 czerwca 2010 r. sygn. akt II SA/Gl 12/10 w sprawie ze skargi S.M. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] października 2009 r. nr [...] i decyzję Prezydenta Miasta Dąbrowa Górnicza z dnia [...] listopada 2008 nr [...]; 2. zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz S.M. kwotę 400 (czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Wyrokiem z dnia 2 czerwca 2010 r. sygn. akt II SA/Gl 12/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę S. M. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] października 2009 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Dąbrowa Górnicza z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...]. Decyzjami tymi umorzone zostało, wszczęte wnioskiem z dnia 6 sierpnia 2007 r. S. M., postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości nr [...] o pow. 5825 m2 w Z., przejętej na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Miasta Ząbkowice z dnia [...] września 1976 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Organy stwierdziły, że decyzja o przejęciu nieruchomości nie miała charakteru wywłaszczeniowego i dlatego nie mają w sprawie zastosowania przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami i o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości. Takie stanowisko, zdaniem organów, potwierdza art. 216 tej ustawy, zgodnie z którym przepisy o zwrocie stosuje się do nieruchomości przejętych lub nabytych na podstawie przepisów w nim wskazanych, a który nie wymienia ww. ustawy z 1974 r., zaś katalog przepisów w nim wymienionych jest zamknięty. W odwołaniu od decyzji i skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. M. podniósł, że nieruchomość w istocie została wywłaszczona, bowiem decyzja z dnia [...] września 1976 r. była poprzedzona decyzją o przymusowym wykupie, a w związku z tym, że przepisy ustawy z dnia 29 maja 1974 r. gwarantowały wyższe odszkodowanie jego poprzednicy prawni, wyrażając zgodę, działali w sytuacji przymusowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił pogląd organów obu instancji, podkreślając, że art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami zawiera zamknięty katalog przepisów, a żaden z nich nie wymienia ustawy z 1974 r., zatem umorzenie postępowania o zwrot było zgodne z prawem. S. M. wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż uwadze Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uniknął istotny fragment art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stanowiący o odpowiednim stosowaniu przepisów o zwrocie do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, a w postępowaniu skarżący wskazywał na taką okoliczność, przedstawiając dowody, że decyzję o przejęciu nieruchomości wydano po wszczęciu postępowania o przymusowy wykup gruntów na rzecz Spółdzielni Produkcyjnej w Wojkowicach Kościelnych, zgoda na wykup była zatem wymuszona, toteż w sprawie należy mówić o wywłaszczeniu nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W podstawach skargi kasacyjnej postawiony został zarzut naruszenia art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, dalej "ustawa", a uzasadnienie odnosi się do ust. 1 tego artykułu. Uznać należy, że to niezastosowanie tego przepisu, tj. art. 216 ust. 1 ustawy zarzuca się Wojewódzkiemu Sądowi i do niego się odnieść, jak to nakazuje art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpni 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.". Artykuł 216 ust. 1 ustawy stanowi, że przepisy rozdziału 6 działu III, tj. dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów wymienionych oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na potrzeby Tatrzańskiego Parku Narodowego. Skarga kasacyjna zarzuca, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odniósł się tylko do tej części art. 216 ust. 1 ustawy, która wymienia przepisy, pominął natomiast jego część końcową, po wyrazie "oraz". Z zarzutem tym należy się zgodzić. Zarówno organy obu instancji, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdziły, że art. 216 ust. 1 zawiera zamknięty katalog przepisów, wymienia je bowiem enumeratywnie. Istotnie, jednak w końcowej części mówi ogólnie o wywłaszczeniach na rzecz przedsiębiorstw gospodarki rolnej i Tatrzańskiego Parku Narodowego. W sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie przepisów innych aniżeli ustawa badaniu podlegają więc nie tylko przepisy które stanowiły podstawę wywłaszczenia, ale także jaki był w istocie cel pozbawiania właściciela prawa do jego nieruchomości. Z akt sprawy wynika, co też skarżący podkreślał w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, załączając stosowne dokumenty, że co do działki nr [...] w Z. wydano najpierw decyzje nr [...] Naczelnika Miasta Ząbkowice o przymusowym jej wykupie ze względu na niską produkcję towarową gospodarstwa, przy czym wykupowi temu miała podlegać tylko część tej działki z uwagi na przejmowanie całego kompleksu gruntów w tym rejonie, następnie właściciele działki otrzymali pismo z Urzędu Miejskiego w Z. z dnia 6 września 1976 r. informujące, iż Spółdzielnia Produkcyjna w Wojkowicach Kościelnych zagospodaruje cały kompleks gruntów od nr działki 1286 do nr 1411 i nakazujące niedokonywanie prac po zbiorze 1976 r., a także stwierdzające, iż formalności prawne i zapłata za zajęty grunt nastąpi wrzesień – październik 1976 r., właściciele wyrazili zgodę na wykup i dopiero została wydana decyzja z dnia [...] września 1976 r. nr [...] Naczelnika Miasta Ząbkowice o przejęciu na własność Państwa tej nieruchomości na podstawie art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Takie postępowanie Naczelnika Miasta Ząbkowice i kolejność dokonywanych przez niego czynności może świadczyć o tym, że skarżący S. M. ma rację, powołując się na cel przejęcia nieruchomości i wskazując, iż było to wywłaszczenie na rzecz Spółdzielni Produkcyjnej. Zgodzić należy się z organami i Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, iż art. 216 ustawy ani w ust. 1, ani w ust. 2 nie wymienia ustawy z dnia 29 maja 1974 r., jednak przyznać też rację należy skarżącemu, iż ust. 1 mówi także o wywłaszczeniach na rzecz przedsiębiorstw gospodarki rolnej tak państwowych, jak i spółdzielczych. Słusznie zatem powołuje się skarżący na cel przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa. Pominięcie zupełnie tych okoliczności, mimo podnoszenia tej kwestii w postępowaniu przez skarżącego powoduje, że sprawa zwrotu nieruchomości nie została wyjaśniona w sposób, jak to nakazuje art. 7 k.p.a. Dokonanie bowiem ustaleń w kwestii faktycznego powodu przejęcia, części działki nr [...] w Z. na rzecz Skarbu Państwa pozwoli uzyskać odpowiedź na pytanie czy w sprawie ma mieć zastosowanie tylko ta część art. 216, która wymienia przepisy na podstawie których nieruchomość przeszła na rzecz Skarbu Państwa, czy też może mieć zastosowanie druga część tego przepisu, po wyrazie "oraz", a odnosząca się do wywłaszczenia nieruchomości na rzecz przedsiębiorstw gospodarki rolnej, a która już przepisów, na podstawie których dokonano przejęcie nie wymienia w ogóle. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 188 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a.