I OSK 1828/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Czapska – Górnikiewicz Sędziowie sędzia NSA Jerzy Bujko sędzia del. WSA Arkadiusz Despot – Mładanowicz /spr./ Protokolant Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej L. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 maja 2006 r. sygn. akt IV SA/Wr 104/05 w sprawie ze skargi L. G. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zwrotu poniesionych kosztów szkolenia z Funduszu Pracy uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 10 maja 2006 r. sygn. akt IV SA/Wr 104/05 oddalił skargę L. G. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zwrotu poniesionych kosztów szkolenia z Funduszu Pracy oraz przyznał ustanowionemu z urzędu adwokatowi 240 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej. Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że L. G. w dniu [...] został zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jednocześnie wyraził on zgodę na uczestnictwo w kursie "[...]", organizowanym w dniach od [...] do [...]. Decyzją z dnia [...] Starosta Powiatu W. orzekł o obowiązku zwrotu przez wymienionego kosztów szkolenia i badań lekarskich w łącznej wysokości [...] zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że L. G. nie ukończył praktycznej części kursu mimo, iż był kierowany do dwóch placówek, a osoba, która z własnej winy nie ukończyła szkolenia, obowiązana jest do zwrotu kosztów poniesionych z Funduszu Pracy, chyba że powodem nieukończenia szkolenia było podjęcie zatrudnienia. W dniu [...] strona wniosła o umorzenie w całości kosztów kursu wskazując, że z uwagi na opłaty związane ze szkoleniem, tj. przejazdy i wyżywienie, nie mogła kontynuować kursu. Strona podkreśliła, że jest osobą bezrobotną, bez dochodów i sprawuje opiekę nad gospodarstwem domowym rodziców, za co ma zagwarantowane utrzymanie. Związane z uczestnictwem w kursie oddalenie się strony na osiem godzin, spowodowałoby zaniedbanie obowiązków wobec rodziny i pozbawienie jedynych środków utrzymania. Starosta Powiatu W. decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 104 k.p.a., art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. d oraz art. 76 ust. 1 i 2 w związku z art. 41 ust. 6 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.) orzekł o odmowie umorzenia zwrotu poniesionych z Funduszu Pracy kosztów szkolenia, o które wnioskował L. G.. Organ podniósł, że skierowanie na szkolenie miało na celu pomoc w podniesieniu kwalifikacji zawodowych i umożliwienie znalezienia pracy. Zdaniem organu argument o niemożności oddalania się z miejsca zamieszkania podważa gotowość strony do podjęcia pracy, a tym samym poddaje w wątpliwość rejestrację, jako osoby bezrobotnej. W odwołaniu L. G. zarzucił organowi, że nie odniósł się do wszystkich zgłaszanych zastrzeżeń dotyczących organizacji praktyki oraz zakwestionował twierdzenia, że nie korzysta regularnie z ofert pracy. Zaznaczył, że praca w ramach praktyk była nieodpłatna, a następnie powtórzył, iż nie był w stanie pokryć dodatkowych kosztów związanych z praktykami. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda D. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu niższej instancji powołując się na art. 138 § 1 pkt 1, 2 k.p.a. i art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zdaniem organu odwoławczego argument, że skarżący aktualnie nie ma możliwości spłaty nienależnie pobranego świadczenia ze względu na trudną sytuację materialną rodziny nie został uwzględniony przez organ. Również kwestia nieodpłatności praktyk nie może mieć wpływu na zmianę bądź uchylenie decyzji. Organ wskazał, że lekkomyślne potraktowanie zobowiązań przez stronę nie może skutkować umorzeniem poniesionych przez Urząd Pracy kosztów szkolenia, tym bardziej, że ukończenie kursu umożliwiało jej późniejsze podjęcie pracy. W skardze do sądu administracyjnego L. G. podtrzymał zarzuty i argumentację zawartą w odwołaniu oraz podniósł, że w momencie zaciągania zobowiązania ukończenia szkolenia nie zadawał sobie sprawy z kosztów, jakie będą z nim związane. Przechodząc do rozważań Sąd pierwszej instancji zaznaczył, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego ani przepisów procedury administracyjnej. Do instytucji umorzenia nienależnie pobranego świadczenia ma zastosowanie art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy. Oceniając sprawę Sąd uznał, że organy administracyjne nie przekroczyły granic swobodnego uznania administracyjnego ani też nie pominęły, oceniając sytuację życiową skarżącego, takich okoliczności, które mogłyby wpłynąć na rozstrzygnięcie. Mimo podniesionych argumentów w sytuacji skarżącego nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, który stanowiłby podstawę do umorzenia zadłużenia. Na zakończenie Sąd podniósł, że organ odwoławczy prawidłowo pouczył skarżącego o możliwości wystąpienia do Starosty Powiatu W. z wnioskiem o odroczenie terminu spłaty poniesionych kosztów szkolenia bądź rozłożenia ich na raty. L. G., reprezentowany przez adwokata E. S., wniósł skargę kasacyjną od wyżej opisanego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Powołując się na art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w skrócie p.p.s.a.- skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, polegającą na przyjęciu, że w sprawie nie zaistniały szczególne okoliczności, które mogłyby wpłynąć na uwzględnienie skargi w przedmiocie umorzenia zadłużenia. Wskazując na powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zdaniem skarżącego Sąd pierwszej instancji nie zbadał należycie sprawy, ponieważ organ odwoławczy przekroczył granice swobodnego uznania administracyjnego, pomijając sytuację życiową skarżącego, która nie pozwala mu na spłatę należności za szkolenie. Mając to na względzie należy uznać, że zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem prawa materialnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Skarżący zarzuca zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, polegającej na przyjęciu, że nie zaistniały szczególne okoliczności, które mogłyby wpłynąć na uwzględnienie skargi w przedmiocie umorzenia zadłużenia. Odnosząc się do postawionego zarzutu skargi kasacyjnej należy stwierdzić, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji przepis art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy stanowił, że starosta może w szczególnie uzasadnionych przypadkach odroczyć, rozłożyć na raty, umorzyć całość lub część nienależnie pobranego świadczenia, na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Jak wyraźnie wynika z treści cytowanego przepisu nie stanowił on samodzielnej podstawy prawnej umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, gdyż odsyłał do zasad określonych w odrębnych przepisach. W związku z tym, że środki na finansowanie kosztów szkolenia bezrobotnych pochodziły z Funduszu Pracy (art. 108 ust. 1 pkt 9 cytowanej wyżej ustawy), który jest państwowym funduszem celowym (art. 103 ust. 1 cyt. ustawy), w ówczesnym stanie prawnym odrębne przepisy zawierała ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 155, poz. 1014 ze zm.) oraz wydane z jej delegacji rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 6, poz. 54). Stosownie do art. 34 ust. 2 pkt 1 ustawy o finansach publicznych Rada Ministrów otrzymała delegację do określenia między innymi przesłanek uzasadniających umorzenie należności. Przesłanki te zostały określone w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa. Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji uznając, że decyzja wydana w oparciu o art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy ma charakter uznaniowy, pominął istotną treść zawartą w tym przepisie, dokonując tym samym jego błędnej wykładni. Norma prawna regulująca przesłanki uzasadniające umorzenie należności pieniężnych zbudowana była wówczas w oparciu o art. 76 ust. 7 cytowanej ustawy oraz § 3 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 2001r. Dopiero prawidłowe odczytanie tej normy stanowić mogło podstawę do oceny zgodności z prawem decyzji, poddanej kontroli Sądu pierwszej instancji. Pominięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny istotnej części normatywnej materialnoprawnej podstawy wydania decyzji w przedmiocie umorzenia należności pieniężnych nie uprawniało do uznania, iż nie zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie zadłużenia. Zatem zarzut skargi kasacyjnej należało uznać za zasadny. Sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznając sprawę zobligowany będzie do ustalenia treści normatywnej stanowiącej podstawę prawną umorzenia należności, co dopiero pozwoli na dokonanie oceny zgodności z prawem decyzji Wojewody D. z dnia [...]. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu przez obu pełnomocników orzeknie Sąd pierwszej instancji.