I OSK 1886/22
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2024-01-05
Skład orzekający: Mariola Kowalska, Elżbieta Kremer, Maria Grzymisławska-Cybulska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy gmina, która wiąże swoje prawa do nieruchomości z datą późniejszą niż 5 grudnia 1990 r., posiada interes prawny do bycia stroną w postępowaniu o stwierdzenie nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa przez inne podmioty?Ratio decidendi
Gmina nie posiada interesu prawnego do bycia stroną w postępowaniu o stwierdzenie nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, jeśli swoje prawa do nieruchomości wiąże z datą późniejszą niż 5 grudnia 1990 r., która jest kluczowa dla oceny sytuacji prawnej podmiotów w kontekście art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Interes prawny musi wynikać z prawa rzeczowego do nieruchomości istniejącego na dzień 5 grudnia 1990 r.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii o umorzeniu postępowania odwoławczego Gminy od decyzji Wojewody Śląskiego stwierdzającej nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa przez Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Katowicach z dniem 5 grudnia 1990 r. Gmina twierdziła, że posiada interes prawny do bycia stroną w tym postępowaniu, opierając swoje prawa na przepisach ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, zgodnie z którymi nieruchomości rolne mogły przejść na własność gminy z dniem 1 lipca 2000 r. Zarówno Minister, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznały, że gmina nie ma interesu prawnego, ponieważ jej prawa do nieruchomości wiążą się z datą późniejszą niż kluczowa data 5 grudnia 1990 r.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną Gminy I.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 454/21 w sprawie ze skargi Gminy I. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 15 stycznia 2021 r., nr DO-II.7610.336.2019.MT w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego oddala skargę kasacyjną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 454/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Gminy [...] na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 15 stycznia 2021 r. nr DO- II.7610.336.2019.MT w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego oddalił skargę.
Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Wojewoda Śląski decyzją z dnia 26 października 2018 r., działając na podstawie art. 200, art. 67 i art. 72 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (wówczas Dz.U. z 2018 r. poz. 121 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.g.n.", § 3 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. Nr 23, poz. 120 ze zm.) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Katowicach prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w [...], obręb [...], km. [...], obejmującego dz. nr A o pow. [...] m2 i nr B o pow. [...] m2.
Minister Rozwoju, Pracy i Technologii (dalej jako "organ" lub "Minister") decyzją z 15 stycznia 2021 r. nr DO-II.7610.336.2019.MT umorzył postępowanie z odwołania Gminy [...] (dalej jako "skarżąca" lub "gmina") od decyzji ww. Wojewody Śląskiego z braku interesu prawnego odwołującej się Gminy.
W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie art. 127 § 1 K.p.a. prawo do wniesienia odwołania przysługuje wyłącznie stronie. Minister zauważył, że decyzja Wojewody Śląskiego wydana została m.in. na podstawie art. 200 ust. 1 u.g.n., zgodnie z którym grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy, będące w dniu 5 grudnia 1990r. w zarządzie państwowych i komunalnych osób prawnych oraz Banku Gospodarki Żywnościowej stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, a budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na tych gruntach stają się własnością tych osób. Decyzja uwłaszczeniowa ma więc charakter decyzji deklaratoryjnej i odnosi się do stanu istniejącego w dniu 5 grudnia 1990 r. W myśl art. 200 ust. 4 u.g.n., uwłaszczenie nie może naruszać praw osób trzecich. Oznacza to, że stroną postępowania uwłaszczeniowego jest podmiot, który reprezentuje Skarb Państwa - właściciela gruntu, uwłaszczane przedsiębiorstwo państwowe i osoba trzecia jeśli wykazała, że przysługują jej prawa do nieruchomości, które mogły zostać naruszone przez uwłaszczenie. Decyzją Wojewody stwierdzono nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Katowicach prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że na mocy zarządzenia Nr [...] Wojewody Katowickiego z 4 lipca 1991 r. dokonano podziału przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą A, m.in. na B (utworzone na mocy zarządzenia Nr 125/91 Wojewody Katowickiego z 11 lipca 1991 r., zmienionego zarządzeniem Nr 189/92 z 30 października 1992 r.). Natomiast na podstawie aktu notarialnego z [...] października 2005 r. Rep. A Nr [...], skomercjalizowano przedsiębiorstwo państwowe B, przekształcając je w spółkę akcyjną. W aktach znajduje się ponadto oświadczenie osoby upoważnionej do reprezentowania C S.A. w Katowicach z 28 listopada 2017 r., z którego wynika, że nieruchomość położona w Imielinie obejmująca przedmiotowe działki, po podziale A przeszła na rzecz B. Zgodnie przy tym z wpisem w dziale II księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości, właścicielem dz. nr A i nr B jest Skarb Państwa, natomiast użytkownikiem wieczystym Wojewódzkie B. W tej sytuacji, w ocenie Ministra, należy uznać, że stronami postępowania uwłaszczeniowego, zakończonego decyzją Wojewody byli: C (jako następca prawny podmiotu uwłaszczonego) oraz Starosta Powiatu [...] wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. Analiza ww. przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz treści księgi wieczystej nie pozwala na stwierdzenie, że gminie przysługiwał status strony postępowania zakończonego decyzją Wojewody, wiążący się z możliwością skutecznego zaskarżenia tej decyzji.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję, gmina wniosła o jej uchylenie, zarzucając organowi naruszenie art. 28 K.p.a. w zakresie, w jakim Minister uznał, że na gruncie przedmiotowej sprawy nie zostały spełnione przesłanki do uznania gminy jako strony w postępowaniu prowadzonym przez Wojewodę w sprawie nabycia przez A z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu położonego w Imielinie obejmującego przedmiotowe działki. W uzasadnieniu skargi wskazano, że normą prawną, która stanowi podstawę do sformułowania interesu prawnego gminy do wystąpienia w charakterze strony w postępowaniu odwoławczym, stanowi art. 13 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (wówczas Dz.U. z 2020 r. poz. 2243). Zgodnie z jego brzmieniem nieruchomości rolne nieprzekazane do Zasobu ostatecznymi decyzjami, o których mowa w art. 16 ust. 3, lub nieprzekazane Krajowemu Ośrodkowi ostatecznymi decyzjami, o których mowa w art. 17 ust. 1 w terminie określonym w ust. 1, stają się z mocy prawa własnością gmin, na terenie których są położone. Zgodnie z miejscowym planem ogólnym zagospodarowania przestrzennego miasta (zatwierdzonym uchwałą Rady Miejskiej w [...] nr XXXIV/224/93 z 11 lutego 1993 r. ogłoszonym w Dz. Urz. Woj. katowickiego nr 5/93 z 5 kwietnia 1993 r.) obowiązującym w dniu 30 czerwca 2000 r. dz. nr A i B stanowiły strefę produkcji rolnej z dopuszczeniem zabudowy związanej z produkcją rolną wzdłuż istniejących dróg dojazdowych (...) - symbol planu - RP - tereny rolne, a więc przedmiotowa nieruchomość z dniem 1 lipca 2000 r. przeszła na własność gminy. W tej sytuacji, w przypadku stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego przedmiotowych działek przez ww. przedsiębiorstwo gmina utraci możliwość ich nabycia z mocy prawa na podstawie art. 13 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Wniesienie odwołania od decyzji Wojewody było natomiast o tyle istotne, że zgodnie z art. 200 w zw. z art. 2 u.g.n., nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego przez przedsiębiorstwo wymagało, by w dniu 5 grudnia 1990 r. grunt znajdował się w jego zarządzie. Tymczasem w uzasadnieniu decyzji Wojewody podano, że aktem notarialnym Rep. A nr [...] z [...] marca 1986 r., dz. nr [...] (która uległa podziałowi) została nabyta na rzecz Państwa, w imieniu którego występowali przedstawiciele A, w celu budowy drogi [...], która była również drogą dojazdową do Z. Działki nr A i nr B, które powstały z podziału dz. C, stanowią pozostałą część niewykorzystaną pod budowę ww. drogi i nigdy nie były przeznaczone na cele statutowe A. Tym samym w żaden sposób pod względem dowodzenia na podstawie ww. aktu notarialnego nie można wykazać, że zostało ustanowione prawo zarządu na rzecz A w stosunku do przedmiotowych działek.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Wyjaśnił, że artykuł 200 ust. 1 u.g.n., normujący zasady stwierdzania nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, odnosi te zasady do podmiotów, które posiadały te grunty w zarządzie w dniu 5 grudnia 1990 r. Odsyła w ten sposób do istnienia zarządu, co do sprawowania którego w tym dniu przez A przedstawiono dokumenty, takie jak: umowa sprzedaży z [...] marca 1986r. Rep. Nr [...] zawarta w imieniu Państwa z osobą fizyczną, której przedmiotem była dz. nr C o pow. [...] m2 położona w [...], k.m. [...] z przeznaczeniem do zajęcia przez A, czy wykaz zmian gruntowych z czerwca 1985 r. dla miejscowości [...], z którego wynika, że dz. nr C uległa podziałowi na m.in. działki: nr A i nr B, co potwierdził również Starosta [...] w piśmie z 13 lutego 2018 r. nr G-GN.6841.7.2017. Także z pisma z 11 stycznia 2018r. C wynika, że działki wymienione w decyzji Wojewody zostały wydzielone z dz. nr C o pow. [...] m2, która została nabyta ww. aktem notarialnym przez A w celu budowy drogi [...], będącej drogą dojazdową do Z. Na podstawie powyższych dokumentów Wojewoda uznał, że prawo zarządu po stronie ww. przedsiębiorstwa faktycznie istniało.
Przywoływany natomiast w skardze przez skarżącą art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa przewidywał możliwość nabycia z dniem 1 lipca 2000 r. nieruchomości rolnych nieprzekazanych do Zasobu ostatecznymi decyzjami, o których mowa w art. 16 ust. 3, lub nieprzekazanych Krajowemu Ośrodkowi ostatecznymi decyzjami, o których mowa w art. 17 ust. 1, w terminie określonym w ust. 1 (tj. do 30 czerwca 2000r.), z mocy prawa przez gminy, na terenie których są położone. Przy czym zgodnie z art. 13 ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, nabycie nieruchomości, o których mowa w ust. 2, stwierdza wojewoda w drodze decyzji. Taka zaś decyzja w odniesieniu do skarżącej gminy i przedmiotowego mienia nie została wydana, co podkreśliła sama skarżąca wskazując, że stwierdzenie nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego przedmiotowych działek przez ww. przedsiębiorstwo, spowoduje utratę przez gminę możliwości ich nabycia z mocy prawa na podstawie art. 13 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa.
Sąd I instancji zauważył, że decydujące znaczenie dla oceny prawnej zaskarżonej decyzji umarzającej postępowanie zainicjowane odwołaniem gminy, ma określenie istoty interesu prawnego. Na gruncie art. 127 § 1 K.p.a., odwołanie od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie. Przymiot strony badany winien być na gruncie art. 28 i nast. K.p.a., określających legitymację do wniesienia tego środka zaskarżenia. Pojęcie interesu prawnego, od którego uzależnione jest pojęcie strony postępowania, wskazanej w art. 28 K.p.a., mimo braku określenia jego istoty w samym przepisie, kojarzone jest jednoznacznie z wyraźnym przepisem prawa, który może stanowić jego podstawę. Co do zasady jest to przepis prawa materialnego, głównie (ale nie wyłącznie) prawa administracyjnego, chociaż nie jest wykluczone oparcie interesu prawnego także na przepisie proceduralnym, powiązanym wyraźnie z przedmiotem postępowania. Sama kategoria interesu prawnego natomiast winna się cechować jego indywidualnością, konkretnością, aktualnością oraz bezpośredniością. Brak podstaw do wiązania interesu danego podmiotu z przepisem prawa materialnego oznacza możliwość przypisania temu podmiotowi jedynie interesu faktycznego, co z kolei nie czyni tego podmiotu stroną postępowania, a tym samym stroną uprawnioną do wniesienia środka odwoławczego.
Analiza sytuacji prawnej gminy, na którą to sytuację zwrócono uwagę powyżej, prowadzi do przyjęcia tezy, że nie da się stwierdzić podstaw prawnych dla tego podmiotu do przypisania mu statusu strony. Brak jest bowiem w obrocie prawnym decyzji, która kreowałaby prawo własności skarżącej do przedmiotowych działek (jak sama stwierdziła skarżąca, ma ona jedynie roszczenie o wystąpienie o nabycie tego prawa). Inaczej mówiąc, skoro gmina nie legitymowała się tytułem prawnym do przedmiotowego gruntu, to nie można jej przypisać przymiotu strony w postępowaniu, w którym gruntem tym uwłaszczono A z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r.
W konsekwencji Minister prawidłowo uznał, że skarżąca nie posiada przymiotu osoby trzeciej, o której mowa w art. 200 ust. 4 u.g.n., której prawa mogą być przez decyzję uwłaszczeniową naruszone, bowiem taką osobą może być jedynie podmiot, który posiada uprawnienie do gruntu i którego uprawnienie to zbiega się z uprawnieniem państwowej osoby prawnej (por. G. Bieniek, S. Kalus, Z. Marmaj, E. Mzyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Warszawa 2005, s.580).
Wychodząc z założenia, że na gruncie art. 200 ust. 1 u.g.n. decydującym momentem, w stosunku do którego należy odnosić sytuację prawną podmiotów, będących państwowymi i komunalnymi osobami prawnymi, jest dzień 5 grudnia 1990r., Wojewoda ustalił, że w dniu tym przedmiotowy grunt stanowił własność Skarbu Państwa i znajdował się w zarządzie A. Data 5 grudnia 1990 r. ma decydujące znaczenie także dla przypisania określonemu podmiotowi interesu prawnego oraz spełnienia warunków wskazanych w art. 200 ust. 1 u.g.n., podczas gdy gmina swoje prawa do tego gruntu wiąże z datą 1 lipca 2000 r. (tj. datą wynikającą z art. 13 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa).
Podsumowując Sąd I instancji stwierdził, że skoro gmina nie wykazała swoich praw rzeczowych do przedmiotowej nieruchomości, to brak jest podstaw prawnych do uznania jej za stronę postępowania uwłaszczeniowego. Oznacza to, że Minister prawidłowo uznał, że skarżącej nie przysługiwał przymiot strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. w postępowaniu uwłaszczeniowym. Zasadnie zatem, na podstawie art. art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. organ ten umorzył postępowanie zainicjowane odwołaniem gminy od decyzji Wojewody z 26 października 2018 r.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Gmina [...], skarżąc powyższy wyrok w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie art. 28 kpa w zakresie w jakim Sąd uznał, że nie zostały spełnione przesłanki do uznania Gminy [...] jako strony w postępowaniu prowadzonym przez Wojewodę Śląskiego w sprawie nabycia przez A z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990r. użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu położonego w Imielinie obejmującego działki nr A i B.
W oparciu o powyższy zarzut wniosła o uchylenie w/w wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Na podstawie art. 176 § 2 zrzeczono się rozpoznania niniejszej sprawy na rozprawie.
W uzasadnieniu skarżąca kasacyjnie wyjaśniła, że w jej ocenie normą prawną, która stanowi podstawę do sformułowania interesu prawnego Gminy [...] do wystąpienia w charakterze strony w postępowaniu odwoławczym stanowi art. 13 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Zgodnie z brzmieniem przepisu nieruchomości rolne nieprzekazane do Zasobu ostatecznymi decyzjami, o których mowa w art, 16 ust. 3, lub nieprzekazane Krajowemu Ośrodkowi ostatecznymi decyzjami, o których mowa w art. 17 ust. 1 w terminie określonym w ust. 1, stają się z mocy prawa własnością gmin, na terenie których są położone. Zgodnie z Miejscowym planem ogólnym zagospodarowania przestrzennego miasta (zatwierdzonym Uchwałą Rady Miejskiej w [...] nr XXXIV/224/93 z dnia 11 H lutego 1993 r. ogłoszonym w Dzienniku Urzędowym woj. katowickiego nr 5/93 z dnia 5 kwietnia 1993 r.) obowiązującym w dniu 30 czerwca 2000r. działki nr A i B stanowiły strefę produkcji rolnej z dopuszczeniem zabudowy związanej z produkcją rolną wzdłuż istniejących dróg dojazdowych (...)- symbol planu -RP - są to tereny rolne, a więc przedmiotowa nieruchomość z dniem 1 lipca 2000 r. przeszła na własność Gminy [...]. Skarżąca kasacyjnie wskazała też, że decyzje administracyjne wydawane na podstawie art. 13 ust. 4 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (analogicznie jak decyzje wydawane na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 1990r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych) mają charakter deklaratoryjny i potwierdzają jedynie zaistniały ex lege skutek prawny w postaci przejścia z dniem 30 czerwca 2000r. własności nieruchomości rolnych nie przekazanych do Zasobu na właściwą jednostkę samorządu terytorialnego. Zatem w dniu złożenia przez A wniosku o uwłaszczenie przedmiotowych działek stanowiły one własność Gminy [...]. W świetle powyższego wskazała, że Gmina [...] ma interes prawny w toczącym się postępowaniu z wniosku A w sprawie nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego działek nr A i B przez A.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Przedmiotową skargę kasacyjną oparto wyłącznie na zarzucie naruszenia art. 28 k.p.a. Uzasadnienie skargi wskazuje ponadto, że skarżąca kasacyjnie prawo do uznania gminy za stronę postępowania wywodzi z art. 13 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa.
Odnosząc się do tak postawionego zarzutu, w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że decyzja organu pierwszej instancji od której skarżąca kasacyjnie wywiodła odwołanie została wydana w oparciu o art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Zgodnie z powyższym przepisem w sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nabycie prawa użytkowania wieczystego oraz własności stwierdza w drodze decyzji wojewoda - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub wójt, burmistrz albo prezydent miasta - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy.
Analiza sytuacji prawnej Gminy [...] wskazuje na brak podstaw prawnych dla tego podmiotu do przypisania mu statusu strony. Na dzień 5 grudnia 1990 r. skarżąca kasacyjnie nie posiadała jakiegokolwiek prawa do nieruchomości objętej decyzją Wojewody Śląskiego z 26 października 2018 r. Nie przedstawiła żadnych dowodów z których można byłoby wywieść wnioski przeciwne. Brak jest również decyzji czy też innych orzeczeń, na podstawie których można byłoby uznać jej prawa rzeczowe do nieruchomości, które uzasadniałyby powstanie interesu prawnego po jej stronie. Nie zmienia tego stanu faktyczne zarządzanie nieruchomością przez gminę.
Tym samym Gmina [...] nie posiada przymiotu osoby trzeciej, o której mowa w art. 200 ust. 4 u.g.n. i jej prawa nie mogły być przez decyzję uwłaszczeniową naruszone, bowiem taką osobą może być jedynie podmiot, który posiada uprawnienie do gruntu i którego uprawnienie to zbiega się z uprawnieniem państwowej osoby prawnej (por. G.Bieniek, S.Kalus, Z.Marmaj, E.Mzyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Warszawa 2005, s. 580).
Z uwagi na to, że data 5 grudnia 1990 r. w ocenie Składu Orzekającego NSA ma decydujące znaczenie dla przypisania określonemu podmiotowi interesu prawnego oraz spełnienia warunków wskazanych w art. 200 ust. 1 u.g.n., nie sposób uznać, jak chciałby to skarżący podmiot, iż interes prawny może wynikać z ustawy, która w dacie 5 grudnia 1990 r. jeszcze nie obowiązywała. Skarżąca kasacyjnie, poza wskazaniem, że w jej ocenie, grunt objęty decyzją Wojewody Śląskiego z 26 października 2018 r. spełnia przesłanki określone w art. 13 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, nie poparła swoich twierdzeń stosowną decyzją administracyjną. Z ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie wynika ponadto, aby odnosiła się ona w jakikolwiek sposób do nieruchomości objętych dyspozycją art. 200 u.g.n., modyfikowała odpowiednio treść tego przepisu bądź ograniczała jego stosowanie.
Z zestawienia powołanych przepisów wynika, że stroną postępowania w sprawie wydania decyzji uwłaszczeniowej przez wojewodę jest Skarb Państwa oraz podmiot na rzecz którego ma nastąpić potwierdzenie nabycia prawa użytkowania nieruchomości Skarbu Państwa oraz każda inna osoba lub podmiot, którym przysługuje interes prawny - w rozumieniu art. 28 k.p.a. - w tym postępowaniu. Interes prawny musi przy tym wynikać z przysługującego prawa rzeczowego do danej nieruchomości na dzień 5 grudnia 1990 r., jako prawa skutecznego erga omnes. Przysługiwanie zaś takiego prawa musi być wykazane (udokumentowane) w sposób lub w formie przewidzianej przepisami obowiązującego prawa dla danego prawa rzeczowego, nawet gdy sposób lub forma ta zmaterializowały się dopiero po dniu 5 grudnia 1990 r., ale potwierdzają przysługiwanie takiego prawa na ten dzień. W konsekwencji, także podmiot trzeci, który chciałby zakwestionować taką decyzję w toku postępowania odwoławczego - tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - winien wykazać, że na dzień 5 grudnia 1990 r. legitymował się interesem prawnym, a zatem przysługuje mu prawo kwestionowania decyzji w tym postępowaniu.
Niezasadna jest zatem podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia art. 28 k.p.a. w zw. z art. 13 ustawy z dnia 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, bowiem Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że skarżąca nie ma przymiotu strony w postępowaniu zakończonym decyzją w przedmiocie nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego przez A.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło