I OSK 1986/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 14 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1625/23 w sprawie ze skargi A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 21 sierpnia 2023 r. znak: SKO.ŚR/4111/741/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wójta Gminy T. z dnia 17 maja 2023 r. nr RŚR.5211.38.2023; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz A. O. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrokiem z dnia 7 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1625/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "Sąd I instancji") oddalił skargę A. O. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") z 21 sierpnia 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/741/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Kolegium decyzją z 21 sierpnia 2023 r., działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej od decyzji Wójta Gminy T. (dalej: "Wójt", "organ I instancji") z 17 maja 2023 r. znak RŚR.5211.38.2023, odmawiającej przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją z 17 maja 2023 r. znak RŚR.5211.38.2023, Wójt odmówił przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, wskazując przy tym, że (i) niepełnosprawność matki wnioskodawczyni powstała później niż wymaga tego art. 17 ust. 1b u.ś.r., (ii) wnioskodawczyni ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego od 2021-09-03 do 2023-10-31, (iii) obowiązek alimentacyjny obciąża jeszcze czworo rodzeństwa wnioskodawczyni, w tym J. (pracuje w N. i ma na utrzymaniu żonę i trójkę dzieci), T. (nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, pracuje zawodowo i ma na utrzymaniu żonę i piątkę dzieci), S. (na nic przewlekle nie choruje, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, pracuje zawodowo i ma na utrzymaniu żonę i dziecko) i M. (ubezpieczona w KRUS, nie ma własnej rodziny i nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności). Na skutek odwołania Skarżącej, Kolegium wydało opisaną na wstępie decyzję z 21 sierpnia 2023 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wytknął organowi pierwszej instancji pominięcie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), lecz niezależnie od tego uznał kierunek rozstrzygnięcia za prawidłowy. Organ odwoławczy podkreślił, że obowiązek alimentacyjny, którymi obciążone są wszystkie dzieci osoby wymagającej opieki może być realizowany nie tylko przez osobistą opiekę, ale również przez pomoc finansową. Po stronie rodzeństwa, które oświadczyło, że pracuje i ma na utrzymaniu własną rodzinę, organ odwoławczy nie dopatrzył się istnienia obiektywnych okoliczności, które rzeczywiście przeszkadzałyby w wywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego względem matki. Skargę na powyższą decyzję do Sądu I instancji wniosła Skarżąca. Opisanym na wstępie wyrokiem z dnia 7 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1625/23 – Sąd I instancji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), oddalił wniesioną skargę. Na wstępie Sąd I instancji podał, że zgodnie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przechodząc dalej Sąd I instancji podał, że nie została spełniona przesłanka pozytywna przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w postaci bezpośredniego związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia Skarżącej a pomocą świadczoną matce, przy czym do takiego wniosku zdaniem Sądu I instancji, prowadzi całościowa ocena ogółu istotnych w tej mierze elementów stanu faktycznego, do których należą zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą w ramach pomocy matce, możliwość uzyskania wsparcia w postaci usług opiekuńczych, a także powinność współdziałania w opiece nad matką wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji względem niej w takim samym stopniu. Sąd I instancji podał bowiem, że w ramach pomocy matce Skarżąca wykonuje takie czynności jak: robienie zakupów, przygotowywanie i podawanie posiłków, pranie, sprzątanie, prasowanie. Skarżąca pomaga też matce w czynnościach higienicznych oraz w takich czynnościach jak mycie, czesanie, ubieranie się, korzystanie z toalety. Skarżąca robi też zakupy, podaje matce lekarstwa, pomaga w rehabilitacji domowej, uczestniczy w wizytach lekarskich. Zdaniem Sądu I instancji, taki zakres czynności nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Pomoc świadczoną matce, w wykazanym zakresie, Skarżąca może łączyć z pracą. Poza tym, w ocenie Sądu I instancji, zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą trzeba oceniać z uwzględnieniem okoliczności, że możliwe jest uzyskanie wsparcia w postaci usług opiekuńczych, a także z uwzględnieniem okoliczności, że w opiece nad matką powinny uczestniczyć wszystkie osoby zobowiązane do alimentacji względem niej w takim samym stopniu, a więc nie tylko Skarżąca, ale także jej rodzeństwo (J. P., T. P., S. K., M. P.), które nie ma ku temu obiektywnych przeszkód. Sąd I instancji w tym kontekście podał, że w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby wymagającej opieki w takim samym stopniu jak wnioskodawca – ma znaczenie przy ocenie związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia a sprawowaną opieką (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2322/22; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 128/23, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 158/23, orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Mając na uwadze powyższe, jedynie na marginesie Sąd I instancji podał, że – jak stanowią powołane przepisy – świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r.). Jak wynika z ustaleń organu pierwszej instancji oraz ze znajdujących się w aktach decyzji, Skarżąca posiadała to prawo i pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy, który został jej przyznany na okres do dnia 31 października 2023 r. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji złożyła Skarżąca. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie: 1. prawa materialnego, tj.: a) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że Skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu; b) błędną wykładnię tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez Skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku Skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; c) poprzez niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. i przez to, nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, jak wynika z treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. Wobec powyższego Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto, wniosła o zasądzenie kosztów postępowania oraz zrzekła się przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a, ponieważ Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Skarga kasacyjna jest zasadna. Trafnie autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu rozumienia przesłanki istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które zakłada konieczność badania możliwości udziału innych osób w sprawowaniu opieki z racji ich obowiązku alimentacyjnego, a także sposobu rozumienia określenia "stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy". Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sąd I instancji wskazując jakie okoliczności stanu faktycznego w odniesieniu do Skarżącej zostały ustalone przez organy administracyjne i jak w ocenie Sądu I instancji należałoby je ocenić w kontekście przesłanki niepodejmowania przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad matką, za relewantne uznał okoliczności dotyczące obowiązku alimentacyjnego względem matki istniejącego nie tylko po stronie Skarżącej, ale także jej rodzeństwa. Należy wskazać, że bezsprzecznie zarówno Skarżąca, jak i jej rodzeństwo, należą do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie względem matki i jednocześnie uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowało się stanowisko, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy wnioskodawca, czy może ktoś z rodzeństwa, powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, że rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem, gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1596/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt 1626/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1554/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1521/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1627/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1397/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21, źródło CBOSA). Stwierdzić trzeba zatem, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika, aby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz Skarżącej, rodzeństwa należącego do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie i uprawnionych do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powołany przepis, wśród wyraźnie określonych negatywnych i pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewiduje takiej negatywnej przesłanki. Niedopuszczalne jest natomiast wprowadzanie przez organy administracyjne, czy sąd administracyjny, dodatkowych, nieprzewidzianych w u.ś.r., negatywnych przesłanek jego przyznania. Tym samym skuteczny okazał się zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 przez błędną wykładnię. Analiza argumentacji podanej w zaskarżonym wyroku wskazuje, że Sąd I instancji oparł swoje stanowisko o nieuprawdopodobnieniu przez Skarżącą istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, wyłącznie na konstrukcji obowiązku alimentacyjnego, określonego w art. 129 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.), który obciąża krewnych w tym samym stopniu w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. W konsekwencji, Sąd I instancji wywiódł, że brak było związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a faktem sprawowania przez nią opieki nad matką, skoro do alimentacji względem matki Skarżącej zobowiązanych było pięcioro jej dzieci (w tym Skarżąca), wobec których nie zachodziły obiektywne przesłanki zwalniające z obowiązku alimentacyjnego. Pogląd ten, jak wskazano powyżej, okazał się błędny, tymczasem okoliczności relewantne dla ustalenia związku przyczynowego między niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez Skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką, zostały ocenione w kontekście tej właśnie okoliczności. Ponadto, należy zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że przyjęte przez Sąd I instancji i organy administracyjne rozumienie określenia "stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy", o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jest zbyt wąskie. Zakres opieki lub pomocy uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zależny jest od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. Jeśli nawet, opieka ta nie ma charakteru stricte leczniczego, to obejmuje szereg czynności, które mieszczą się w zakresie pielęgnacji osoby niepełnosprawnej. Ich zakres wyznacza stan zdrowia i potrzeby chorego. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że oceniając związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaną opieką, odnieść go należy do zakresu opieki, który obejmuje tak czynności wykonywane w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jak i działania stricte obsługowe. Organy i Sąd I instancji zdają się nie zauważać, że opieka nad osobą niepełnosprawną to nie tylko działania o charakterze obsługi, ale i równie istotne, wymagające zaangażowania i czasu obowiązki związane z prowadzeniem domu, których osoba wymagająca pomocy nie jest w stanie zrealizować samodzielnie. Sytuacja opiekunów osób niepełnosprawnych obejmuje więc tak działania czysto pomocowe (typu podawanie leków, mycie, karmienie, czynności higieniczne, itp.), jak i czynności uznawane za "codzienne", powszechnie wykonywane w każdej rodzinie, jak przygotowanie posiłku, sprzątanie, pranie. Istotne jest, że nawet podczas tych "codziennych" zadań, opiekun niepełnosprawnego, musi być jednocześnie gotowy do świadczenia pomocy. Nierzadko jest zmuszony do ciągłego czuwania nad podopiecznym, co czyni codzienne, typowe obowiązki dużo bardziej absorbującymi i czasochłonnymi. Należy tu mieć na uwadze, że wpisują się one w codzienność opiekunów osób niezdolnych do samodzielnego wykonania nawet jak wydawałoby się prostych zadań. To właśnie czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym, w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi i opiekuńczymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi nawet cały dzień. W takiej sytuacji dostrzegalny jest związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z podjęcia pracy a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 28 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2016/22, 2 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2455/23 i I OSK 2242/23, 11 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 1733/23, 12 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 451/23, 27 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 3096/23, I OSK 3100/23 i I OSK 3132/23, 10 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2937/23, źródło CBOSA). Ograniczenie form opieki do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia opieki i naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Przejawem opieki będzie również wyręczanie osoby z niepełnosprawnością w jej normalnych, codziennych czynnościach życiowych, którym z uwagi na swój stan zdrowia nie może sprostać. Badając związek między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki, ocenie musi więc podlegać, czy ubiegający się o świadczenie jest osobą sprawującą opiekę. Przepis ten nie zakłada jednak, że do oceny organu należy zakres potrzeb osoby niepełnosprawnej. To wyspecjalizowany organ orzeka o stopniu niepełnosprawności, a w konsekwencji o potrzebie uzyskiwania stałego bądź długookresowego wsparcia ze strony opiekuna. W przypadku matki Skarżącej organ ten orzekł o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. W takim przypadku osoba z kręgu zobowiązanych do alimentacji może podjąć decyzję o podjęciu się osobistej opieki i rezygnacji z zatrudnienia. Wskazywany przez organy i Sąd I instancji zakres samodzielności osoby niepełnosprawnej nie może zniweczyć ustaleń wynikających z wydanego orzeczenia o niepełnosprawności. To ono rozstrzyga, że osoba niepełnosprawna wymaga stałej opieki lub pomocy ze strony innych osób. Podjęcie się takiej opieki, w przypadku rezygnacji z zatrudnienia, skutkuje po stronie osoby zobowiązanej do alimentacji, uprawnieniem do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Nieprawidłowe jest zatem twierdzenie, że orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wystarcza do określenia zakresu potrzeb osób niepełnosprawnych (opieki, pielęgnacji, wsparcia), a temu celowi ma służyć badanie, czy zakres potrzeb osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji uniemożliwia aktywność zawodową jej opiekuna. Badanie okoliczności sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. odbywa się w trybie określonym przez przepisy art. 23 ust. 4aa, ust. 4b u.ś.r. Przy czym przepisy te znajdują zastosowanie w razie wystąpienia wątpliwości dotyczących sprawowania opieki. Mogą zatem być podstawą przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na okoliczność zarówno sprawowania opieki właśnie przez wnioskodawczynię, jak i sprawowania jej w sposób prawidłowy i zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności oraz adekwatnie do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Nie oznacza to jednak, że wynik wywiadu może być interpretowany z pominięciem wskazań opiekuńczych wynikających z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 6 listopada 2024 r., sygn. akt I OSK 2816/23, źródło CBOSA). W tym miejscu wyjaśnić należy, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Po myśli natomiast art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Treść powyższych przepisów nie budzi wątpliwości, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, a co wyklucza możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania. Niewątpliwie warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest również brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest bowiem możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia. Przy czym wola zrzeczenia się prawa do konkurencyjnego świadczenia musi być wyrażona w sposób jednoznaczny i wyraźny a nie tylko hipotetyczny, czy warunkowy. Oświadczenie strony w tym zakresie musi bowiem doprowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie. Przedstawiony wyżej sposób wykładni ma istotne znaczenie dla oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji w zakresie podzielenia przezeń stanowiska Kolegium, że Skarżąca nie spełniła przesłanek od których uzależnione jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie występuje związek przyczynowy pomiędzy sprawowaną przezeń opieką a koniecznością rezygnacji z zatrudnienia. U podstaw dokonanej przez organy oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcia, że zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą nad rodzicem nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia legła wadliwa wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w pkt 1 sentencji wyroku. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni przedstawioną w wyroku wykładnię jak również treść przepisów prawa materialnego obowiązujących w dacie ponownego rozpoznawania wniosku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.