I OSK 2116/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.), Sędzia NSA Irena Kamińska, Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant sekretarz sądowy Julia Chudzyńska, po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2015r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 marca 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 767/12 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 26 marca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 767/12, oddalił skargę A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Jeleniej Góry Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jeleniej Górze odmówił przyznania A. A. jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka – T. A. Organ wskazał, że wnioskodawczyni nie przysługuje prawo do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, ponieważ pozostawała pod opieką medyczną od 16 tygodnia ciąży, gdy przepis ustawy uzależnia prawo do tego świadczenia od pozostawania kobiety pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży. Decyzja została doręczona wnioskodawczyni w dniu 22 października 2012 r. Od powyższej decyzji A. A. złożyła odwołanie wskazując, że o tym, iż jest w ciąży dowiedziała się dopiero w 16 tygodniu ciąży. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...], na podstawie art. 15b ust. 1, 2, 3, 5 i 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 14 września 2010 r. w sprawie formy opieki medycznej nad kobietą w ciąży, uprawniającej do dodatku z tytułu urodzenia dziecka oraz wzoru zaświadczenia potwierdzającego pozostawanie pod tą opieką (Dz.U. Nr 183, poz. 1234), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie organu odwoławczego nie ma znaczenia dla rozpoznania sprawy okoliczność przedstawiana przez odwołującą się, że o ciąży dowiedziała się dopiero w jej 16 tygodniu. Ustawodawca nie uregulował takiej sytuacji i tym samym brak jest podstaw do przyznania jednorazowej zapomogi wbrew jednoznacznemu brzemieniu przepisu ustawy. A. A. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W skardze podniosła, że decyzja jest wadliwa, ponieważ u lekarza pojawiła się bezzwłocznie po podejrzeniu, że coś dziwnego dzieje się z jej stanem zdrowia i że od chwili stwierdzenia ciąży była pod stałą opieką lekarską. Wniosła o uchylenie decyzji w całości. W odpowiedzi na skargę Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację. Wyrokiem z dnia 26 marca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 767/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") oddalił skargę A. A. Sąd wskazał, że ww. przepisy dotyczące przyznania wnioskowanego świadczenia zostały zmienione na podstawie ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 50, poz. 301). Na podstawie art. 3 tej ustawy odroczono obowiązek stosowania przepisu art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do art. 3 dodatek z tytułu urodzenia dziecka lub jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, o których mowa w art. 9 ust. 1 i art. 15b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do dnia 31 grudnia 2011 r. przysługują po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Ponadto art. 15b ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych w nowym brzmieniu określał, że pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Przepisy wydane na podstawie art. 9 ust. 8 stosuje się odpowiednio. Sąd zwrócił uwagę, że z akt sprawy wynika, i nie jest to przez stronę skarżącą kwestionowane, że jej syn T. A. urodził się w dniu 20 sierpnia 2012 r. Zaświadczeniem lekarskim z dnia 13 września 2012 r. potwierdzono, że skarżąca przebywała pod opieką medyczną od 16 tygodnia ciąży do porodu i że świadczenia zdrowotne były jej udzielane: w pierwszym trymestrze ciąży – 8 marca 2012 r. oraz 5 kwietnia 2012 r., w drugim trymestrze ciąży – 31 maja 2012 r., w trzecim trymestrze ciąży – nie były udzielane. W ocenie Sądu prawidłowo zatem organ skonstatował, że skoro pierwsze świadczenie zdrowotne w związku z ciążą zostało udzielone skarżącej w dniu 8 marca 2012 r. i był to 16 tydzień ciąży, to w dniu 1 stycznia 2012 r. była ona w 6 tygodniu ciąży. Sąd I instancji podniósł, że skoro stosowanie przepisu art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zostało zawieszone do dnia 31 grudnia 2011 r., to z dniem 1 stycznia 2012 r. powstała konieczność jego zastosowania. W tej dacie, w odniesieniu do skarżącej nie upłynął jeszcze ostatni dzień 10 tygodnia ciąży. Dziesiąty tydzień ciąży upłynął w czwartym tygodniu stycznia 2012 r., co oznacza, że obowiązek wykazania stosownym zaświadczeniem lekarskim pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu dotyczył także skarżącej. Zdaniem Sądu, przepis regulujący tę sytuację ma jednoznaczną i kategoryczną treść, nie zawierającą jakiegokolwiek sformułowania pozwalającego zaniechać jego stosowania od wskazanej wyżej daty, jak i zezwalającego stosować w postępowaniu administracyjnym w przedmiotowej sprawie reguły i normy pozaprawne lub oceniać zawartą w nim normę przy uwzględnieniu innych okoliczności niż te, które zostały w nim wskazane. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 marca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 767/12, skargę kasacyjną złożyła A. A., reprezentowana przez adwokata ustanowionego z urzędu, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wraz ze skargą kasacyjną złożony został wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono w skardze kasacyjnej naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. art. 15b ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – przez przyjęcie, iż dla skarżącej, jako kobiety, która zaszła w ciążę w okresie, w którym zastosowanie znajdował art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r., jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia żywego dziecka przysługuje jedynie w przypadku, jeżeli pozostawała pod opieką medyczną przynajmniej od 10 tygodnia ciąży, podczas gdy przy prawidłowej wykładni art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uwzględniającej wynikające z klauzuli demokratycznego państwa prawnego zasady zaufania obywateli do państwa i zasadę niedziałania prawa wstecz, wynika, iż termin 10 tygodni do objęcia kobiety-matki opieką medyczną, zaczyna biec dopiero od dnia 1 stycznia 2012 r., tj. dnia od którego art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych znajdował ponowne zastosowanie po ustaniu czasokresu obowiązywania art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r., na mocy którego prawo do jednorazowego zasiłku w związku z urodzeniem żywego dziecka przysługiwało matce, jeżeli przedstawiła zaświadczenie o przynajmniej jednorazowym badaniu w okresie ciąży przez położną lub lekarza ginekologa – co oznacza, iż dziesięciotygodniowy termin do objęcia opieką medyczną w okresie ciąży dla tych kobiet, w tym także dla skarżącej, upływał z dniem 11 marca 2012 r., a więc po objęciu skarżącej opieką medyczną. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że stanowisko przyjęte przez organy i Sąd w niniejszej sprawie oznacza, że kobiety, które w dniu 31 grudnia 2011 r. znajdowały się w 9 tygodniu ciąży, po przywróceniu stosowania art. 15b art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 stycznia 2012 r. miałyby zaledwie kilka dni na przeprowadzenie pierwszego badania ginekologicznego w okresie ciąży, co w realiach państwowej służby zdrowia jest praktycznie nie do zrealizowania, w szczególności jeżeli uwzględni się, iż pierwsze dniu roku są okresem poświątecznym, a wizyty na ten okres umawiane są przynajmniej w pierwszej dekadzie grudnia roku poprzedniego, w okresie w którym kobiety mogły jeszcze nie posiadać wiedzy o swojej ciąży. Wskazano ponadto, że przy prawidłowej wykładni art. 15 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. należało przyjąć, iż 10 tygodniowy okres do objęcia opieką lekarską lub położniczą zaczął biec dla skarżącej w dniu 1 stycznia 2012 r. Okres ten upływał najwcześniej z dniem 11 marca 2012 r. Jako że zgodnie z zaświadczeniem lekarza ginekologa z dnia 13 września 2012 r. skarżąca została objęta opieką ginekologiczną w dniu 8 marca 2012 r. spełniony został wymóg wynikający z art. 15b ust. 5 i 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych do uzyskania jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia żywego dziecka. W ocenie skarżącej kasacyjnie, skoro spełnia ona bezsprzecznie także pozostałe przesłanki do uzyskania tego świadczenia, to świadczenie to powinno zostać jej przyznane, zaś wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2013 r. uchylony. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 5 lipca 2013 r. przywrócił skarżącej termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 15b ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nie mógł być uznany za usprawiedliwiony. W tej sytuacji, wobec tego, że w sprawie nie stwierdzono wystąpienia przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga kasacyjna podlegać musiała oddaleniu. Okoliczności faktyczne sprawy są niesporne. A. A. wystąpiła o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia w dniu 20 sierpnia 2012 r. syna T. A. Wnioskodawczyni złożyła zaświadczenie lekarskie wystawione w dniu 13 września 2012 r. przez lekarza D. G., w którym zaświadczono, że A. A. przebywała pod opieką medyczną od 16 tygodnia ciąży do porodu, świadczenia zdrowotne były jej udzielane – 8 marca 2012 r., 5 kwietnia 2012 r. i 31 maja 2012 r. W oparciu o tę dokumentację ustalono w postępowaniu administracyjnym, że skoro pierwsze świadczenie zdrowotne w związku z ciążą było udzielone A. A. w dniu 8 marca 2012 r. i był to 16 tydzień ciąży, to w dniu 1 stycznia 2012 r. była ona w 6 tygodniu ciąży. Powyższe ustalenia przyjęte zostały za podstawę wyrokowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przy rozpoznaniu skargi od decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia. W skardze kasacyjnej powyższych ustaleń faktycznych nie kwestionowano. Zgodnie z art. 15b ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych zapomoga, o której mowa w ust. 1 (jednorazowa zapomoga wysokości 1000 zł na jedno dziecko z tytułu urodzenia się żywego dziecka) przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Stosownie do ust. 6 powołanego artykułu pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Stosownie natomiast do art. 3 powołanej wyżej ustawy zmieniającej z dnia 5 marca 2010 r. jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, o której mowa w art. 15b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do dnia 31 grudnia 2011 r. przysługuje po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wykładnia powyższych przepisów jest prawidłowa. Sąd właściwie zinterpretował te normy stwierdzając, że skoro stosowanie przepisu art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zostało zawieszone do dnia 31 grudnia 2011 r. – to z dniem 1 stycznia 2012 r. wobec ciężarnych, którym nie upłynął jeszcze 10 tydzień ciąży powstała konieczność jego stosowania. W tej dacie w odniesieniu do skarżącej nie upłynął jeszcze ostatni dzień 10 tygodnia ciąży, gdyż dziesiąty tydzień upłynął w czwartym tygodniu stycznia 2012 r., co oznacza, że obowiązek wykazania stosownym zaświadczeniem lekarskim pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu dotyczył także skarżącej. Zarówno wykładnia norm materialnoprawnych, jak i ich zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie budzą żadnej wątpliwości co do prawidłowości. Skoro na mocy art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. stosowanie art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych było zawieszone do dnia 31 grudnia 2011 r., to obowiązek, o którym mowa w art. 15b ust. 5 ustawy, warunkujący przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się żywego dziecka, dotyczy kobiet znajdujących się od 1 stycznia 2012 r. w dziesiątym tygodniu ciąży. Prawidłowo interpretując art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. należy przyjąć, że przedstawienia zaświadczenia określonego w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można wymagać od kobiet, które nie mogły ubiegać się o założenie medycznej dokumentacji ciążowej od 10 tygodnia ciąży z tego względu, że w dniu 1 stycznia 2012 r. upłynął już względem nich ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 2354/12). W skardze kasacyjnej nie wykazano, by powyższa wykładnia przepisów ustawowych naruszała art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O przyznaniu wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w postępowaniu określonym w przepisach art. 258–261 p.p.s.a.