I OSK 2196/15
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2017-02-02
Skład orzekający: Joanna Runge-Lissowska, Jolanta Sikorska, Dorota Jadwiszczok
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może ustalić świadczenie jako nienależnie pobrane na podstawie uchylenia wcześniejszej decyzji przyznającej to świadczenie w wyniku wznowienia postępowania, nawet jeśli skarżący kwestionuje podstawy uchylenia tej decyzji?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że organ administracji prawidłowo ustalił świadczenie jako nienależnie pobrane na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd podkreślił, że postępowanie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia jest odrębne od postępowania wznowieniowego, a ostateczne rozstrzygnięcie w postępowaniu wznowieniowym, które uchyliło decyzję przyznającą świadczenie i odmówiło jego przyznania, stanowi podstawę do uznania świadczenia za nienależnie pobrane, nawet jeśli skarżący kwestionuje samo uchylenie decyzji.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła ustalenia przez organ administracji nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 9.360 zł. Wcześniej przyznane świadczenie zostało uchylone w wyniku wznowienia postępowania, a skarżącej odmówiono jego przyznania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji ustalającą świadczenie jako nienależnie pobrane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił poprzednią decyzję SKO z powodu braku szczegółowego uzasadnienia wyliczenia kwoty, a po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez SKO, które przedstawiło wyliczenie, WSA oddalił skargę. Skarżąca wniosła skargę kasacyjną, kwestionując m.in. brak pouczeń o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia oraz sposób prowadzenia postępowania.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną. Odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) sędzia del. WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant sekretarz sądowy Justyna Stępień po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Sz 1188/14 w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] października 2014 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 1188/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia.
Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Burmistrz Miasta Szczecinek decyzją z dnia [...] przyznał K.K. świadczenie pielęgnacyjne na córkę N.K. w wysokości 520 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 stycznia 2014 r. Decyzja ta, zgodnie z art. 11 art. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wygasła z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r. Następnie Burmistrz, po wznowieniu postępowania, decyzją z dnia [...] uchylił ww. decyzję, jednocześnie odmawiając K.K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 stycznia 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. Powyższe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, decyzją z dnia [...].
Następnie decyzją z dnia [...] Burmistrz Miasta Szczecinek, w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 61 § 4 i art. 104 k.p.a. ustalił K. K. świadczenie nienależnie pobrane, wypłacone za okres od 1 stycznia 2012 r. do dnia 30 czerwca 2013 r., w kwocie 9.360 zł z tytułu pobrania nienależnie świadczenia pielęgnacyjnego na córkę N. K.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazał, że K. K. pobierała w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad córką N. K., do którego pobierania nie była uprawniona albowiem od dnia 1 marca 2011 r. faktycznie tej opieki nie sprawowała.
W odwołaniu od powyższej decyzji K. K. podniosła, że decyzja ta jest dla niej krzywdząca, zaś stosowna argumentacja znajduje się w odwołaniu złożonym od decyzji z dnia 7 sierpnia 2013 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 20 sierpnia 2013 r. W uzasadnieniu wyjaśniło, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi samodzielną podstawę do uznania świadczenia za nienależnie pobrane w sytuacji, gdy w sprawie wydano już decyzję stwierdzającą nieważność lub decyzję uchylającą wcześniej wydaną decyzję o przyznaniu świadczeń i orzeczono o odmowie ich udzielenia. W niniejszej sprawie organ I instancji po wznowieniu postępowania, uchylił decyzję przyznającą świadczenie pielęgnacyjne i odmówił przyznania tego świadczenia z uwagi na to, że N. K. od 2011 r. nie mieszkała razem z matką, jako jej opiekunką w Szczecinku pod adresem wskazanym we wniosku, lecz przebywała w Wałbrzychu. Decyzja ta nie była ostateczna w dniu orzekania przez organ I instancji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, jednakże ten fakt – w ocenie organu - nie ma żadnego znaczenia dla sprawy, skoro na dzień orzekania w niniejszej sprawie decyzja była już ostateczna. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych Kolegium uznało, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącej w okresie od dnia 1 stycznia 2012 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. w wysokości 9.360 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym.
K. K. zaskarżyła powyższą decyzję z dnia [...] października 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W skardze zarzuciła naruszenie art. 9 k.p.a. wobec niepouczenia skarżącej o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie okoliczności, że organ I instancji nie zamieścił żadnego wyliczenia żądanej kwoty, a w aktach brak jest dowodów wskazujących na jej prawidłowe wyliczenie oraz art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, pomimo spełnienia przesłanek opisanych w tym przepisie.
Po rozpatrzeniu powyższej skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 3 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 1506/13 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że w przypadku decyzji rozstrzygającej o nienależnie pobranym świadczeniu uzasadnienia wymaga nie tylko spełnienie przesłanki warunkującej wydanie rozstrzygnięcia w sprawie, ale uzasadnienia wymaga również sama wysokość ustalonej tym rozstrzygnięciem kwoty. Zdaniem Sądu, poprzestanie tylko na określeniu samej kwoty, bez jej szerszego wyjaśnienia, nie można uznać w świetle przepisów k.p.a. za wystarczające. Określając zalecenia co do dalszego toku postępowania, Sąd nakazał organowi odwoławczemu rozważyć, czy wysokość ustalonej przez organ I instancji kwoty nienależnie pobranego świadczenia jest prawidłowa, przedstawiając stosowny wywód w tym względzie w uzasadnieniu decyzji, stosownie do art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, po ponownym rozpatrzeniu odwołania K. K., decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 20 sierpnia 2013 r. Organ odwoławczy, uwzględniając zalecenia i wskazówki zawarte w ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 3 lipca 2014 r., wskazał że skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne na córkę w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. (przez 18 miesięcy) w wysokości 520 zł miesięcznie. Zaświadczenie z dnia 6 sierpnia 2013 r., wystawione przez MOPS w Szczecinku potwierdza wypłatę tego świadczenia w kwocie 9.360 zł. Z matematycznego wyliczenia wynika, że wysokość świadczenia nienależnie pobranego wynosi 9.360 zł (520 zł - wysokość miesięczna świadczenia x 18 - ilość miesięcy pobierania świadczenia).
Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] K. K. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta Szczecinek z dnia [...].
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 9 k.p.a. poprzez utrzymanie decyzji organu I instancji w mocy, mimo, że organ ten nie pouczył skarżącej, że pobieranie przez jej dziecko nauki skutkuje ustaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co uniemożliwiło złożenie takiego oświadczenia; art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędne jego zastosowanie i uznanie, że zachodziły przesłanki do wydania przez organ I instancji decyzji uchylającej poprzednio wydaną decyzję jako niezgodną z prawem, podczas gdy organ ten miał możliwość zapoznania się ze stanem faktycznym w sprawie, jednak nie przeprowadził postępowania administracyjnego w sposób wyczerpujący; art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, pomimo spełnienia się przesłanek opisanych w tym przepisie.
W uzasadnieniu skargi skarżąca opisała przebieg postępowania w sprawie, podnosząc argumenty tożsame z argumentami przedstawionymi wcześniej w skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...].
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, że strona informowana była o okolicznościach uprawniających do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, jak również o sytuacjach pozbawiających takiego prawa, a w tym o obowiązku zgłaszania organowi wszelkich zmian mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium podkreśliło, że K. K. składając wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego oraz otrzymując decyzję o przyznaniu świadczenia wiedziała, że wnioskowane świadczenie przysługuje w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem po rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jeśli więc rodzic nie sprawuje takiej opieki, to świadczenie pielęgnacyjne się nie należy, a ta kwestia rozstrzygnięta została w wyroku Sądu z dnia 3 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 1506/13.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, że skarga jest niezasadna. Sąd I instancji w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę miał na uwadze, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie prawomocnym wyrokiem z dnia 3 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 1506/13 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...]. Tym samym, zarówno organy rozpoznając ponownie niniejszą sprawę, jak i Sąd w tym postępowaniu, na podstawie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a., pozostawały związane oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w wyżej wymienionym wyroku.
Sąd I instancji podał, że w wyroku z dnia 3 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny nakazał organowi odwoławczemu rozważyć, czy wysokość ustalonej przez organ I instancji kwoty nienależnie pobranego świadczenia jest prawidłowa i przedstawić stosowny wywód w tym względzie w uzasadnieniu decyzji, stosownie do art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. W ocenie tego Sądu, poprzestanie na wskazaniu w decyzji jedynie wysokości kwoty, bez jej szerszego wyjaśnienia, nie mogło być uznane za wystarczające.
Rozpatrując ponownie przedmiotową sprawę Sąd I instancji stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, wykonało zalecenia zawarte w wyroku z dnia 3 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 1506/13. Kolegium przedstawiło sposób wyliczenia kwoty świadczeń nienależnie pobranych, wyjaśniając, że K. K. pobierała świadczenie pielęgnacyjne na córkę N. K. w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 30 czerwca 2013 r., tj. przez 18 miesięcy, w wysokości 520 zł miesięcznie. Tym samym okres 18 miesięcy x 520 zł daje kwotę 9.360 zł.
Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd I instancji wskazał, że jej argumentacja skierowana jest w istocie do ostatecznej decyzji organu I instancji uchylającej decyzję tego organu w sprawie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 stycznia 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. i odmawiającej przyznania tego świadczenia na córkę na ww. okres, tj. decyzji z dnia 7 sierpnia 2013 r.
Sąd I instancji podkreślił, że już w wyroku z dnia 3 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 1506/13 Sąd wyjaśnił skarżącej, że rozważanie, czy należało uznać te świadczenia za nienależnie pobrane ograniczają się do stwierdzenia, że w sprawie została spełniona jedna z hipotez określonych w art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz.1456), w którym to przepisie określone zostały przypadki, których wystąpienie uzasadnia uznanie świadczeń za nienależnie pobrane. Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 1 ww. ustawy osoba, która pobierała nienależnie świadczenia rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu. Aby skutecznie można było orzec o nakazaniu zwrotu pobranych świadczeń rodzinnych, muszą być one uznane za "nienależnie pobrane świadczenia rodzinne". Stosownie do art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono praw do świadczenia rodzinnego.
Taka też sytuacja wystąpiła w rozpatrywanej sprawie bowiem decyzją Burmistrza Miasta Szczecinek z dnia [...]. uchylona została w wyniku wznowienia postępowania decyzja, mocą którą przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne i jednocześnie odmówiono skarżącej prawa do tego świadczenia.
Tym samym, zdaniem Sądu I instancji, zarzuty naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz braku udzielenia skarżącej należytych pouczeń przez organy, są zarzutami spóźnionymi, które nie mogły przynieść oczekiwanego skutku w przedmiotowej sprawie. Można je bowiem było podnosić na etapie postępowania odwoławczego, kwestionując decyzję Burmistrza Miasta Szczecinek z dnia [...]. Skoro jednak ww. decyzja stała się decyzją ostateczną, to organy będąc związane jej treścią, orzekając w sprawie musiały fakt ten uwzględnić, podejmując prawidłowe działania w ramach postępowania zmierzającego do uznania pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane.
W skardze kasacyjnej, K. K. zaskarżyła powyższy wyrok w całości.
Wyrokowi zarzucono naruszenie przepisu:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej P.p.s.a., w związku z art. 9 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie faktu, iż skarżąca, wbrew nieprawdziwym twierdzeniom skarżonego organu, nie była pouczana o okolicznościach mających wpływ na jej prawa i obowiązki, w tym o zgłaszaniu faktu zmiany miejsca zamieszkania jej córki N.;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 8 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie faktu, iż postępowanie przed organem skarżonym, w tym przed organem I instancji, było prowadzone w sposób wykluczający istnienie zaufania jego uczestnika do organów państwa, tj. w sposób niepraworządny i niesprawiedliwy, skarżone organy nie rozważyły skutków wydanej decyzji, a przez to nieuchylenie zaskarżonej decyzji;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieuwzględnienie faktu, iż skarżąca spełniła warunki opisane w tym przepisie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zrezygnowała z zatrudnienia w związku z opiekowaniem się swoim niepełnosprawnym dzieckiem - córką N.;
4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 153 P.p.s.a. poprzez uznanie, iż organ II instancji ponownie badając sprawę nie może ponownie jej rozpoznać w całej rozciągłości i dojść do odmiennych wniosków, zgodnie z zasadą legalizmu.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji i uchylenie wydanych decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] oraz decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wniosło o jej oddalenie i obciążenie skarżącej kasacyjnie kosztami postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.
Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej nie mają usprawiedliwionych podstaw.
Za nietrafny uznać należało podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 153 P.p.s.a.
Zgodnie z art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ustanowiona w art. 153 P.p.s.a. zasada związania powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak również wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. W pojęciu "ocena prawna" mieści się, przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego, a także sposób ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Może ona dotyczyć ujawnionych w postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego, w szczególności kwestii zastosowania do nich określonych regulacji prawnych. Wskazania co do dalszego postępowania zasadniczo stanowią konsekwencję oceny prawnej, określając sposób i kierunek działania przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Związanie oceną prawną, jak i zawartymi w orzeczeniu wskazaniami, co do dalszego postępowania, powoduje, że determinują one działania każdego organu w postępowaniu administracyjnym, podejmowane w sprawie, której dotyczy postępowanie sądowoadministracyjne, aż do czasu jej rozstrzygnięcia. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi natomiast prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem Sądu.
Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że w wyroku z dnia 3 lipa 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 1506/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, uchylając decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] dotyczącą nienależnie pobranego świadczenia wyjaśnił, że postępowanie w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego należy odróżnić od postępowania prowadzonego w trybie wznowienia, już chociażby z tego względu, że postępowanie o nienależnie pobrane świadczenie jest następczym postępowaniem względem wcześniejszego postępowania wznowieniowego. Obydwa te postępowania są od siebie odrębne, na co wskazuje zarówno tryb rozpoznania (zwyczajny i nadzwyczajny), treść podejmowanych rozstrzygnięć oraz odmienność przewidzianych przez ustawodawcę przesłanek. Dlatego też w sprawie o zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie można skutecznie kwestionować podstaw prawnych decyzji ostatecznie wydanej po przeprowadzeniu postępowania nadzwyczajnego.
Sąd I instancji w omawianym wyroku w sprawie sygn. akt II SA/Sz 1506/13 wskazał, że niewątpliwie okoliczność sprawowania opieki została ostatecznie rozstrzygnięta w decyzji wydanej po wznowieniu postępowania, którą to, uchylając decyzję o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, jednocześnie orzeczono o odmowie jego przyznania. Z kolei wynik tego postępowania, a nie ustalenia faktyczne, stanowiły podstawę zaskarżonej decyzji. Przy tym zauważyć należy, że Sąd wyrokiem z dnia 3 lipca 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 1505/13 oddalił skargę K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego oraz odmowy przyznania tego świadczenia, uznając tym samym ww. decyzję, którą dokonano oceny przesłanki sprawowania opieki, za zgodną z prawem. W tej sytuacji, na tym etapie postępowania zarzut błędnej oceny przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia, nie może odnieść zamierzonego skutku. W wyroku wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Sz 1506/13 Sąd I instancji podzielił słuszność stanowiska organu odwoławczego, że w realiach rozstrzyganej sprawy ostateczne zakończenie postępowania wznowieniowego wyczerpuje przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uznał jednak, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] nie odpowiada prawu z tego względu, że nie zawiera mechanizmu wyliczenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Sąd rozpoznający ww. sprawę uznał, że powyższe uchybienie daje podstawę do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając ponownie sprawę organ II instancji prawidłowo, mając na względzie art. 153 P.p.s.a., rozpoznał ją w granicach zakreślonych ww. wyrokiem. Podnoszone obecnie przez skarżącą zarzuty w ramach podstawy skargi kasacyjnej dotyczącej naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm.), dalej: u.ś.r., oraz naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej P.p.s.a., w związku z art. 9 k.p.a., uznać należy za niedopuszczalne. Argumentacja podniesiona w ramach powyższych zarzutów skierowana jest w istocie przeciwko decyzji ostatecznej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] wydanej w trybie wznowienia postępowania, którą to decyzją organ ten utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta Szczecinek z dnia [...] uchylającą decyzję tego organu z dnia [...] o przyznaniu skarżącej kasacyjnie świadczenia pielęgnacyjnego na córkę N. K. w wysokości 520 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 stycznia 2014 r. i odmawiającą skarżącej kasacyjnie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 stycznia 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. Decyzje te były przedmiotem kontroli Sądu w sprawie sygn. akt II SA/Sz 1505/13.
Wskazać należy, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowi przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Zgodnie natomiast z art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.
W niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka określona w art. 30 ust. 2 pkt 4 in fine u.ś.r., dająca podstawę do wydania na podstawie art. 30 ust. 1 u.ś.r. decyzji o ustaleniu nienależnie pobranego przez skarżącą kasacyjnie świadczenia pielęgnacyjnego na córkę N. K. za okres od 1 stycznia 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. w kwocie 9 360 zł.
Podnosząc zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 8 k.p.a., skarżąca kasacyjnie nie wykazała w czym przejawiało się prowadzenie postępowania przez organy orzekające w sprawie w sposób wykluczający istnienie zaufania jego uczestnika do organów państwa, tj. w sposób niepraworządny i niesprawiedliwy. Nie wykazała też, że powyższe uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W świetle treści art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 u.ś.r., bez wpływu na wynik sprawy pozostają skutki decyzji wydanych na podstawie ww. przepisów prawa. Podnoszone zaś przez skarżącą kasacyjnie zarzuty dotyczące jej trudnej sytuacji finansowej i wynikająca stąd niemożność spłaty nienależnie pobranego świadczenia może być ewentualnie podstawą do ubiegania się przez skarżącą kasacyjnie do wydania decyzji w trybie art. 30 ust. 9 u.ś.r.
Skoro zatem zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione, skarga kasacyjna podlegał a oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 184 P.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło