I OSK 237/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1975/21 w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1975/21 oddalił skargę H. K. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii (dalej "Minister") z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Śląskiego (dalej "Wojewoda") z dnia 15 kwietnia 2021 r. w części dotyczącej stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej, położonego w Katowicach, obręb [...], oznaczonego w projekcie podziału [...] jako działki nr [...] o pow. [...] m² (wydzielona z działki nr [...] o pow. [...] m², dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]) oraz nr [...] o pow. [...] m² (wydzielona z działki nr [...] o pow. [...] m2, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]) oraz prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu wraz z prawem własności fragmentu linii kolejowej nr [...] relacji [...] – [...] oraz urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Skargę kasacyjną od opisanego wyroku wywiódł H. K. , zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2021 poz. 146 z późn. zm., dalej "ustawa o PKP") przez nieuzasadnione i błędne przyjęcie, że w stanie faktycznym jaki istniał w dniu 28 lutego 2003 r., stanowiące własność skarżącego kasacyjnie działki oznaczone w projekcie podziału jako nr [...] oraz [...] przeszły z mocy prawa w całości na własność Skarbu Państwa, podczas gdy przedmiotowe działki jedynie w niewielkiej części stanowiły linię kolejową; 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej "p.p.s.a.") poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący kasacyjnie wykazał, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było istotnymi brakami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie. W szczególności nie przeprowadzono wizji w terenie celem stwierdzenia jaka część przedmiotowych działek Skarżącego jest aktualnie we władaniu PKP i jak ten stan mógł przedstawiać się w roku 2003, 3. naruszenie art. 21 ust.2 w zw. z art.64 ust.2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez pozbawienie prawa własności nieruchomości Skarżącego na podstawie i w trybie przepisów, które w aktualnym stanie sprawy wykluczają możliwość dochodzenia odszkodowania. Podkreślono, że art. 37a ust. 7 ustawy PKP stanowi, że wniosek o odszkodowanie można zgłaszać w nieprzekraczalnym terminie do [...] grudnia 2007 roku, co pozbawia skarżącego kasacyjnie prawa do odszkodowania w okolicznościach, gdy decyzja Wojewody wydana została [...] kwietnia 2021 roku. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od Ministra na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania według norm przepisanych. Złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. W niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie, na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie wniosła o jej przeprowadzenie. W tej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Przepis art. 193 zd. drugie p.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji - w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. W skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty oparte na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wskazać należy, że w jego ramach zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący kasacyjnie wykazał, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było istotnymi brakami. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jest przepisem wynikowym. Zastosowanie przez Sąd I instancji przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie zaistniało tego rodzaju naruszenie przepisów postępowania, które uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego przejawu działania administracji publicznej. Do naruszenia tego przepisu mogłoby więc dojść wówczas, gdyby Sąd I instancji uznał skargę za zasadną, a pomimo to skargę oddalił albo skargi nie uwzględnił, a mimo to uchylił zaskarżoną decyzję (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2016 r. sygn. I OSK 1162/15, wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2018 r. sygn. II FSK 113/16). Taka sytuacja jednak nie miała miejsca w niniejszej sprawie. W badanej sprawie Sąd Wojewódzki stwierdził, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy i konsekwentnie nie znalazł podstaw do zastosowania tego przepisu. Odrębną kwestią pozostaje natomiast odmienna od przyjętej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ocena materiału dowodowego przez skarżącego kasacyjnie. Z samej jednak tylko odmiennej, od przyjętej przez Sąd Wojewódzki, oceny materiału dowodowego, nie sposób skutecznie wywodzić naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Jakkolwiek, skarżący kasacyjnie zarzuca naruszenie prawa materialnego, tj. art. 37a ustawy PKP, to jego zasadności upatruje w nieuzasadnionym i - jak wskazano - błędnym przyjęciu, że w stanie faktycznym jaki istniał w dniu [...] lutego 2003 r., stanowiące własność Skarżącego działki oznaczone w projekcie podziału jako nr [...] oraz [...], przeszły z mocy prawa w całości na rzecz Skarbu Państwa. Na poparcie tego stanowiska, w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że przebieg linii kolejowej istniejący aktualnie nie odbiega w istotny sposób od jej przebiegu w lutym 2003 roku. Wskazano, że przeprowadzona na wniosek skarżącego w roku 2021 klasyfikacja gruntów ustaliła, że z działek [...] i [...] jedynie [...] m.kw. to użytek oznaczony jako BI, który zajmowany jest przez linię kolejową. Pozostały obszar tych działek sklasyfikowany został jako grunty rolne zabudowane i rola kat. IV. Jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej, jej zasadności w zakresie zarzutu naruszenia art. 37a ustawy PKP skarżący kasacyjnie upatruje de facto w odmiennym, od przyjętego przez Sąd Wojewódzki stanie fatycznym. Co więcej, swoje ustalenia skarżący kasacyjnie wywodzi z załączonej do skargi kasacyjnej decyzji Prezydenta Miasta Katowice z [...] listopada 2021 r. zatwierdzającej gleboznawczą klasyfikację gruntów, wydanej po zakończeniu postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, na wniosek H. K. z [...] czerwca 2021 r., a więc również złożony po jego zakończeniu. Skarżący kasacyjnie usiłuje zatem sferę ustaleń faktycznych zwalczać poprzez zarzut naruszenia prawa materialnego. Tymczasem, naruszenie prawa materialnego nie może zostać skutecznie wykazane na podstawie stanu faktycznego, który sama strona skarżąca uznaje za prawidłowy. Niezależnie od powyższego zauważyć trzeba, że przepis art. 37a ustawy PKP składa się 9 ustępów. W skardze kasacyjnej nie wskazano jednoznacznie jakie jednostki redakcyjne art. 37a ustawy PKP miałyby zostać naruszone w niniejszej sprawie. Jest to tymczasem wymóg istotny, gdyż zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekając w granicach skargi kasacyjnej, granice te musi wywieść właśnie ze złożonego środka zaskarżenia. Naczelny Sąd Administracyjny nie może wyjść poza granice (zarzuty) skargi kasacyjnej i nie może zarzutów skargi kasacyjnej domniemywać. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że niezrozumiałe przez skarżącego kasacyjnie i w istocie sprzeczne z poczuciem praworządności jest wydanie w roku 2021 przez Wojewodę Śląskiego decyzji na podstawie art. 37a ustawy o PKP, gdy ustęp 7 tego samego artykułu warunkuje prawo do otrzymania odszkodowania za przejęte przez Skarb Państwa mienie od złożenia przez obywatela stosownego wniosku przez upływem 31 grudnia 2007 roku. W cenie skarżącego kasacyjnie prowadzi to do naruszenia konstytucyjnego prawa obywatela do otrzymania słusznego odszkodowania za zabierane mu przez Państwo z mocy ustawy mienie. W kontekście naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów Konstytucji RP, należy wskazać, że przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie była decyzja potwierdzająca przejście z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa gruntów wchodzących skład linii kolejowej. Pozbawienie prawa własności nastąpiło z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa, a ustawodawca nie pozbawił dotychczasowych właścicieli prawa własności bez odszkodowania, lecz obwarował tryb dochodzenia tych roszczeń wymogiem złożenia wniosku w określonym terminie. Co ma fundamentalne znaczenie w tej sprawie, to fakt, że skarżący kasacyjnie nie kwestionuje samego faktu przebiegu linii kolejowej przez jego nieruchomość w 2003 r. Skarżący miał zatem prawo złożyć wniosek odszkodowawczy w okresie od dnia [...] czerwca 2003 r. do dnia [...] grudnia 2007 r. (art. 37a ust. 7 ustawy o PKP). W okolicznościach badanej sprawy niesłusznie więc skarżący kasacyjnie ochrony poszukuje w art. 21 ust.2 w zw. z art.64 ust.2 i 3 Konstytucji RP. Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.