I OSK 2528/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) sędzia del. NSA Jacek Hyla Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Po 319/13 w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności i odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia: odrzucić skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 5 czerwca 2013 r., II SA/Po 319/13 oddalił skargę P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] listopada 2012r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu należności i odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy: Prezydent Miasta Poznania decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. zobowiązał P. K. do zwrotu łącznej kwoty 1.165,20 zł (należność główna to kwota 1.050 zł) tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na mocy decyzji tegoż organu z dnia [...] sierpnia 2011 r. dla uprawnionego S. K. w okresie od [...] listopada 2010 r. do [...] stycznia 2011 r. SKO zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję SKO wniósł P. K., zarzucając rażące naruszenie przy jej wydaniu przepisów k.p.a. oraz prawa materialnego, w tym szczególnie przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (dalej: u.p.o.u.a.). W odpowiedzi SKO w Poznaniu wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę. Od tego wyroku skarżący złożył skargę kasacyjną. Wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie wyroku oraz decyzji organów obu instancji. SKO w Poznaniu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosło o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega odrzuceniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że zakres jego kontroli ograniczony jest wyłącznie do oceny zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.), której przesłanki określa przepis art. 183 § 2 p.p.s.a., a która w niniejszej sprawie nie zachodzi. Zanim jednak sąd przejdzie do oceny merytorycznej zarzutów skargi kasacyjnej, zobowiązany jest zweryfikować dochowanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną wszelkich wymagań formalnych przewidzianych dla wnoszenia tego środka prawnego. Wymagania te określa m.in. art. 175 i 176 p.p.s.a. Skarga kasacyjna jest szczególnym środkiem prawnym, dla którego zastrzeżono dodatkowe wymogi formalne. Należy do nich zwłaszcza określony w art. 175 p.p.s.a. obowiązek sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego (ewentualnie innego prawnika wymienionego w art. 175 par. 2 i 3 p.p.s.a.). Skarga kasacyjna wniesiona przez P. K. nie odpowiada natomiast przewidzianym wymogom formalnym – nie jest bowiem sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika, o którym mowa w art. 175 p.p.s.a. Wskazuje na to kilka elementów skargi kasacyjnej. Przede wszystkim, skarga kasacyjna podpisana jest w następujący sposób: "popieram i uznaję za swoją [podpis osoby wskazanej jako profesjonalny pełnomocnik skarżącego]". Sformułowanie to wskazuje zatem jednoznacznie, że skarga kasacyjna nie została sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika, a jedynie jest przez niego sygnowana i aprobowana. Zwłaszcza fragment "uznaje za swoją" dowodzi, że autorem skargi kasacyjnej nie jest podpisany pod nią i wymieniony w nagłówku pisma, a także na dokumencie pełnomocnictwa profesjonalny pełnomocnik. Sformułowanie to oznacza, że osoba podpisana pod skargą kasacyjną uznaje wcześniej wytworzony (przez inną osobę) dokument jako sporządzony przez siebie. Ocenę taką dodatkowo potwierdza również brak podpisu adwokata na dokumencie pełnomocnictwa (co rzecz jasna nie jest obligatoryjne, lecz budzi dodatkowe zastrzeżenia co do umocowania) oraz brak jakiejkolwiek pieczątki identyfikującej profesjonalnego pełnomocnika na skardze kasacyjnej. Dodatkowo, osoba pełnomocnika skarżącego kasacyjnie dopisana jest na pierwszej stronie odręcznie z dopiskiem "pro publico bono". Autor skargi kasacyjnej miałby natomiast możliwość zaznaczenia swojego autorstwa w skardze kasacyjnej w sposób, w jaki sporządzona jest jej treść (komputerowo), nie musiałby natomiast dopisywać swoich danych odręcznie. Wszystkie te okoliczności prowadzą do wniosku, że autorem skargi kasacyjnej nie jest profesjonalny pełnomocnik, a sam skarżący. Fakt ten oznacza niespełnienie przez stronę podstawowego wymogu przewidzianego dla składania skarg kasacyjnych, jakim jest ich sporządzenie przez profesjonalnego prawnika, co skutkuje koniecznością odrzucenia skargi kasacyjnej. Wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez zawodowego prawnika (o jakim mowa w art. 175 p.p.s.a.) nie może być rozumiany tylko jako podpisanie skargi kasacyjnej. Przede wszystkim przepis art. 175 p.p.s.a. wyraźnie wskazuje, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego (...). W przepisie tym nie ma zatem mowy tylko o podpisaniu skargi kasacyjnej (która mogłaby być sporządzona przez kogokolwiek innego), lecz o jej faktycznym wytworzeniu przez ww. podmioty (a także podpisaniu się pod tym dokumentem na potwierdzenie swojego autorstwa). Stanowisko takie potwierdza analogiczna sytuacja występująca na gruncie postępowania cywilnego. W postanowieniu SN z 19 marca 1998 r., sygn. akt I CZ 18/98 (zapadłym w poprzednim stanie prawnym, w którym przepis mówił o wniesieniu kasacji) sąd stwierdził zawarte w art. 393 z indeksem 2 par. 1 k.p.c. określenie "wniesienie kasacji" oznacza, że kasacja powinna być sporządzona i podpisana przez adwokata oraz powinna zawierać wymienienie wnoszącego ją pełnomocnika. Prawidłowość szerszej interpretacji tego przepisu, zgodnej z jego ideą i celem, potwierdziła wprowadzona następnie zmiana legislacyjna odnosząca się do tego przepisu. Sformułowanie "kasacja powinna być wniesiona" zastąpiono sformułowaniem "kasacja powinna być sporządzona" (nowelizacja z 1 lipca 2000 r., Dz.U. 2000 Nr 48, poz. 554). W literaturze zauważono brak tożsamości pomiędzy czynnością sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Do czynności sporządzenia skargi kasacyjnej należy jej faktyczne wytworzenie oraz odpisanie przez zawodowego prawnika (o jakim mowa w art. 175 p.p.s.a.) – por. B. Dauter, Komentarz do art. 175 p.p.s.a., LEX. Nie jest zatem sporządzeniem skargi kasacyjnej tylko jej podpisanie. Pogląd taki znajduje również potwierdzenie w postanowieniu NSA z 1 marca 2005 r., sygn. akt OSK 1246/04, w którym sąd stwierdził, że sporządzenie skargi kasacyjnej odręcznie przez adwokata, a następnie jej przepisanie na komputerze przez inny podmiot nie pozwala na przyjęcie, że autorem skargi kasacyjnej jest adwokat, gdyż jest on autorem jedynie projektu skargi kasacyjnej i dlatego skarga kasacyjna powinna zostać odrzucona. Ostatecznym potwierdzeniem poglądu, że sporządzenie skargi kasacyjnej oznacza jej wytworzenie oraz podpisanie jest teza zawarta w artykule M. Piłaszewicza ("Braki skargi kasacyjnej – zagadnienia wybrane", Glosa 2004.6.12, LEX), zgodnie z którą skarga sporządzona przez skarżącego osobiście nie stanie się przecież skargą sporządzoną przez jego pełnomocnika jedynie przez fakt jej późniejszego podpisania przez adwokata lub racę prawnego. Wymóg formalny odnoszący się do konieczności sporządzenia skargi kasacyjnej przez zawodowego pełnomocnika nie powinien być przy tym rozumiany jedynie jako obostrzenie utrudniające stronie dostęp do sądu. Wymóg ten ma bowiem także wymiar korzystny dla strony wnoszącej skargę kasacyjną. Postępowanie zainicjowane wniesieniem skargi kasacyjnej do NSA jest ostatnią szansą strony na rozpoznanie sprawy przez sąd. NSA jest przy tym związany granicami zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, a więc tylko tym, co zostało podniesione w tym środku prawnym. Oznacza to, że dla zwiększenia szans na uwzględnienie skargi kasacyjnej (lub w ogóle jej rozpatrzenie) zarzuty te powinny być prawidłowo sformułowane. Dlatego też, skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez zawodowego prawnika, nie zaś tylko przez niego podpisana po uprzednim przygotowaniu pisma przez stronę. Stwarza to po stronie skarżącej gwarancję (lub przynajmniej prawdopodobieństwo), że skarga kasacyjna zawierać będzie prawidłowo sformułowane zarzuty, a tym samym będzie miała szansę na rozpoznanie. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 178 p.p.s.a. w zw. z art. 180 p.p.s.a. skargę kasacyjną odrzucił.