I OSK 2532/18

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2020-12-08

Skład orzekający: Małgorzata Pocztarek, Iwona Bogucka, Czesława Nowak-Kolczyńska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP, złożony przez jednego ze współwłaścicieli (lub jego spadkobiercę), wszczyna postępowanie dotyczące wszystkich współwłaścicieli (lub ich spadkobierców), nawet jeśli pozostali nie złożyli własnych wniosków w terminie?
Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP, złożony przez jednego ze współwłaścicieli lub jego spadkobiercę, wszczyna postępowanie dotyczące wszystkich współwłaścicieli lub ich spadkobierców. Organ administracji ma obowiązek z urzędu ustalić wszystkie osoby uprawnione i umożliwić im udział w postępowaniu, nawet jeśli nie złożyły one własnych wniosków w ustawowym terminie. Zaniechanie takiego działania przez organ prowadzi do naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożyli spadkobiercy jednego ze współwłaścicieli, podczas gdy spadkobiercy drugiego współwłaściciela (skarżący) nie złożyli własnego wniosku w terminie, a jedynie złożyli oświadczenia o wskazaniu jednego ze spadkobierców pierwszego współwłaściciela jako osoby uprawnionej do rekompensaty. Organ administracji uznał, że postępowanie w odniesieniu do skarżących jest bezprzedmiotowe z powodu niezłożenia przez nich wniosku w terminie, co zostało potwierdzone przez WSA. NSA rozpoznał skargę kasacyjną skarżących.
Rozstrzygnięcie
Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji i poprzedzającą ją decyzję Wojewody, zasądzając od Ministra na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. S. i M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1736/17 w sprawie ze skargi M. S. i Z.S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] 2017 r. nr [...] i decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2017 r. znak: [...], 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz M.S. i Z. S. solidarnie kwotę 1120 (słownie: tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 marca 2018 r. oddalił skargę M. S. i Z. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] 2017 r. uchylającą w całości decyzję Wojewody [...] z [...] 2017 r. i umarzającą postępowanie prowadzone w sprawie potwierdzenia Z.S. i M.S. prawa do rekompensaty po 1/6 części z tytułu pozostawienia przez L. H. i J.S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej [...], przy ul. [...]. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w uzasadnieniu objętej skargą decyzji wskazał, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. H. i J. B. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej złożyli w dniu 30 grudnia 2008 r. jedynie R. S. i F.S. Zarówno Z. S., jak i M.S. nie złożyły takiego wniosku. Ponadto z akt sprawy wynika, że pozostawiona nieruchomość była współwłasnością w częściach równych L. H. i J. B. S. Następcami prawnymi L. H. na mocy prawomocnych postanowień sądu stali się: W. P., M. S. i Z. S. L. H. zmarły w dniu [...] 1960 r. w [...] posiadał obywatelstwo polskie. Natomiast następcami prawnymi J. B. S. stali się jej synowie: R. L. S. i F. H. S. Następczynie prawne L. H., tj. Z. S. i M. S. złożyły w dniu [...] 2015 r. oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie o wskazaniu R. S. jako osoby uprawnionej do rekompensaty za wszelkie nieruchomości stanowiące własność L. H., a pozostawione w związku z wojną 1939 - 1945 r. poza obecnymi granicami Państwa Polskiego, w szczególności za kamienicę pozostawioną [...] przy ul. [...], której L. H. był współwłaścicielem. W/w osoby nie złożyły, jak wynika z akt sprawy, żadnego wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. H. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej [...] przy ul. [...]. Natomiast oświadczenia o wskazaniu R. S. jako osoby uprawnionej do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. H. nieruchomości [...] złożyły w dniu [...] 2015 r., a więc również po dniu 31 grudnia 2008 r. Z akt sprawy wynika, że współwłaścicielami w częściach równych pozostawionej [...] nieruchomości byli L. H. i J. B. S. Zatem zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097, dalej: ustawa zabużańska), w/w osoby mogłyby dokonać skutecznego wskazania między sobą. Natomiast wskazania dokonały osoby nie będące współwłaścicielami pozostawionej nieruchomości, a jedynie następcami prawnymi jednego ze współwłaścicieli pozostawionej nieruchomości. Zatem, zdaniem organu odwoławczego nie ma tu zastosowania art. 3 ust. 1 ustawy zabużańskiej. W przedmiotowej sprawie nie ma również zdaniem organu zastosowania art. 3 ust. 2 tej ustawy, bowiem R. S. nie jest następcą prawnym L. H., ani też Z. S. i M. S. nie są następcami prawnymi J. B. S. Zatem oświadczenia M. S. i Z. S. są zdaniem organu nieskuteczne, bowiem zostały dokonane poza kręgiem następców prawnych L. H. Zatem w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, wskazania dokonane przez M. S. i Z. S. są nieskuteczne. Z uwagi na fakt, iż postępowanie w sprawie nie mogło się toczyć, organ odwoławczy uchylił decyzję Wojewody [...] w całości i umorzył postępowanie prowadzone w I instancji przez Wojewodę [...] w całości, bowiem było ono, wobec niezłożenia przez Z. S. i M. S. wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, bezprzedmiotowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.), wywiedzioną od tej decyzji skargę Z. S. i M. S., podkreślił, że podstawową kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie jest to, czy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. H. i J. S. współwłaścicieli nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonej [...] przy ulicy [...] złożony przez następców prawnych jednego ze współwłaścicieli J. S. w dniu 30 grudnia 2008 r. spowodował skutek prawny wynikający z art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej także w stosunku do skarżących M. S. i Z. S., które są spadkobierczyniami wyłącznie drugiego ze współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości - L. H. i same nie złożyły wniosku w terminie zawisłym wynikającym z ustawy. Skarżące przy piśmie z dnia [...] 2016 r. złożyły dokumenty nie będące wnioskami o potwierdzenie prawa do rekompensaty, ale wyraziły wolę przystąpienia do postępowania wszczętego wnioskami R. i F. S. W aktach sprawy znajdują się także oświadczenia skarżących z [...] 2015 r. poświadczone notarialnie o wskazaniu R. S. jako uprawnionego do rekompensaty za udział w nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP, stanowiącej własność ich poprzednika prawnego L. H. (oświadczenia te zostały złożone również po terminie zawitym do złożenia wniosku tj. 31.12.2008 r.) Sąd I instancji podzielił stanowisko organu odwoławczego, że takiej cesji skarżące nie mogły dokonać. Sąd zaznaczył, że jest mu znane orzecznictwo dotyczące powyższej kwestii, w tym treść uchwały – 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17. Jednak teza wynikająca z powyższej uchwały nie jest sprzeczna ze stanowiskiem organu i Sądu. Zdaniem Sądu, skarżące mogłyby brać udział w toczącym się postępowaniu wszczętym na wniosek R. i F. S., gdyby były również spadkobierczyniami po J. S., a nie wyłącznie po L. H. Kilku osobom przysługuje wynikające z norm prawa materialnego (tj. przepisów art. 3 ust. 1 albo art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej) jedno prawo do rekompensaty, jeśli są współwłaścicielami lub spadkobiercami po tej samej osobie. W przedmiotowej sprawie tak nie jest (R. S. nie jest następcą prawnym L. H., a skarżące nie są następcami prawnymi J. S.). Zatem słusznie organ uznał, że skarżące nie są stronami postępowania wszczętego na wniosek R. i F. S., a powyższe oświadczenia przez nie złożone nie są skuteczne, bo zostały dokonane poza kręgiem następców prawnych L. H.. Dlatego też zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ prawa materialnego tj. art. 3 ust. 1, ust. 2, art. 5 ust. 1, ust.2 oraz art. 7 ust. 2 ustawy zabużańskiej w związku z art. 28 k.p.a. Sąd uznał za niezasadne. Niezasadne, zdaniem Sądu, są także zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania tj. art. 10, art. 63 i art. 105 k.p.a. Postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy jest postępowaniem prowadzonym wyłącznie na wniosek stron, dlatego też organ I instancji nie powinien był prowadzić postępowania z udziałem skarżących. Prawidłowo zatem organ odwoławczy uznał, że skoro brak było przedmiotu postępowania to postępowanie Wojewody [...] w wyniku którego została w dniu [...] 2017 r. wydana decyzja, było bezprzedmiotowe i nie powinno być wszczęte. Jeśli jednak postępowanie to zostało wszczęte jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, a organ I instancji nie wydał decyzji o jego umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., prawidłowo - zdaniem Sądu - Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji jako organ odwoławczy wydał rozstrzygnięcie określone w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku Z. S. i M. S., reprezentowane przez adwokata, podniosły następujące zarzuty: 1. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm., dalej: p.p.s.a.), które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez sporządzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie lakonicznego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, które: a. w ogóle nie odnosi się do szeregu istotnych zarzutów i argumentów podniesionych przez skarżące w skardze; b. nie przedstawia szerszego wyjaśnienia motywów przyjętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanowiska odnośnie zagadnienia, które legło u podstaw rozpoznania zarzutów postawionych przez skarżące, - co uniemożliwia przeprowadzenie pełnej kontroli toku rozumowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a w konsekwencji, co uniemożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia. 2. Naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1 i 2 oraz art. 7 ust. 2 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez przyjęcie, że: a. wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożony przez osobę uprawnioną wszczyna postępowanie w stosunku do wszystkich spadkobierców jedynie po tej samej osobie; b. wniosek złożony przez spadkobiercę jednego ze współwłaścicieli nie wszczyna postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty w stosunku do spadkobierców pozostałych współwłaścicieli; c. wniosek złożony przez R. i F. S. o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomość położoną w [...] , przy ulicy [...] przez współwłaścicieli - L. H. i B. S. nie wszczął postępowania w stosunku do skarżących, a w konsekwencji, że skarżące nie są stronami postępowania zainicjowanego przez F. i R. S.; podczas gdy: a. wniosek złożony przez spadkobiercę jednego ze współwłaścicieli wszczyna postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty w stosunku do spadkobierców wszystkich pozostałych współwłaścicieli; b. wniosek złożony przez R. i F. S. o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomość [...], przy ulicy [...] przez współwłaścicieli - L. H. i B. S. wszczął postępowanie w stosunku do skarżących, a w konsekwencji, skarżące są stronami postępowania zainicjowanego przez F. i R. S. i należało potwierdzić im prawo do rekompensaty. W oparciu o powyższe zarzuty, skarżące kasacyjnie wniosły o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewodzie [...]. Ewentualnie, na wypadek uznania, że istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona wniosły o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Ponadto zwróciły się o zasądzenie od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zwróciły się o połączenie niniejszej sprawy oraz sprawy, w której złożono skargę kasacyjną w sprawie toczącej się przed WSA pod sygn. I SA/Wa 1735/17 do wspólnego rozpoznania, z uwagi na ścisłe powiązanie logiczne obu tych spraw, wymagające wydania jednolitych rozstrzygnięć w obu sprawach. W drodze zarządzenia z 19 października 2020 r. Przewodniczący Wydziału, powołując się na treść art. 15 zzs4 ust. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, poz. 875) skierował sprawę do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało więc wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Jak prawidłowo zaznaczył Sąd I instancji, kluczową do rozważenia w niniejszej sprawie kwestią była możliwość prowadzenia przez organ postępowania w sprawie ustalenia prawa do rekompensaty w odniesieniu do następców prawnych jednego ze współwłaścicieli nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w sytuacji, gdy z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty wystąpili jedynie spadkobiercy drugiego ze współwłaścicieli. Z akt sprawy wynika, że wniosek o ustalenie uprawnienia do rekompensaty w trybie ustawy zabużańskiej za nieruchomość pozostawioną [...] przez L. H. i J. B. S., został złożony w dniu 30 grudnia 2008 r. Wnioskodawcom – R.S. i F. S. zostało przyznane decyzją Wojewody [...] z [...] 2017 r. prawo do rekompensaty po ¼ części. Sąd I instancji podzielił spostrzeżenia organu odwoławczego, że wniosek złożony przez R. S. i F. S. nie mógł obejmować roszczeń spadkobierców L. H. – w tym M. S. i Z. S., co uzasadniało umorzenie postępowania w odniesieniu do złożonego w tym zakresie wniosku. Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić, a zasadnym w tym zakresie okazały się podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. W analizowanej sprawie jej istota sprowadzała się do wykładni prawa materialnego, to jest art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej. Zgodnie z tymi przepisami, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. (art. 5 ust. 1). Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty (art. 5 ust. 2). Natomiast stosownie do treści art. 3 ust. 1 i 2 tej ustawy, w przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli (ust. 1). W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (ust. 2). Wypada podkreślić, że przepisy ustawy zabużańskiej, w toku ich stosowania, poddane były wielokrotnej interpretacji sądów administracyjnych, a także Trybunału Konstytucyjnego. Jako bezsporne przyjmuje się, że prawu do rekompensaty należy przypisać znamiona uprawnienia o charakterze publicznoprawnym. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 grudnia 2002 r. sygn. akt K 33/02 (publ. OTK-A 2002/7/97) stwierdził, że prawo zaliczenia wartości mienia utraconego przez obywateli Polski pozostawionego poza jej obecnym terytorium stanowi swoisty surogat utraconego prawa własności, nie będąc jednak ekspektatywą prawa do rekompensaty lecz uznanym w porządku prawnym prawem majątkowym o charakterze publicznoprawnym. Uprawnienie repatrianta nie jest zbywalnym cywilnym prawem podmiotowym o charakterze majątkowym, gdyż nie występuje w ramach określonego stosunku cywilnoprawnego. Ma ono charakter uprawnienia administracyjnoprawnego, które jest niedziedziczne i nieprzenoszalne. Następstwo prawne, jako skutek spadkobrania, jest ograniczone do okoliczności wskazanych w art. 2 ustawy zabużańskiej. Współwłaściciele pozostawionej nieruchomości albo spadkobiercy właściciela (właścicieli) nie pozostają wobec siebie w relacji podmiotów mających cywilnoprawne udziały w prawie do rekompensaty, a krąg osób, którym przysługuje uprawnienie do rekompensaty jest kręgiem zamkniętym, wykluczającym cesję uprawnienia na inną osobę. Z punktu widzenia przedmiotowego, prawo do rekompensaty stanowi jedno uprawnienie, z jednego tytułu faktyczno-prawnego. Natomiast przy wielości podmiotów uprawnionych, występują one wobec siebie w relacji współuczestnictwa materialnego. W konsekwencji, wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożony przez jednego uprawnionego w przypadku, o którym mowa w art. 3 ustawy zabużańskiej, uruchamia postępowanie o potwierdzenie tego prawa przysługującego wszystkim osobom uprawnionym (por. uchwała Naczelnego Sąd Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r. sygn. akt I OPS 3/17, publ. CBOSA). Powyższe rozwiązanie, jak podkreślono w przywołanej uchwale, umożliwia innym zainteresowanym swobodne i świadome zdecydowanie, czy przystępują do wszczętego postępowania. Byłoby czymś niezrozumiałym, gdyby organy nie stosowały reguły, według której należy zrealizować wobec wszystkich uprawnionych zobowiązania związane z nieruchomością, co do której zachodzą wszystkie przesłanki przedmiotowo-podmiotowe i co do której wniosek został złożony przez osobę uprawnioną w terminie. Wystarczającym zatem jest, by jeden ze spadkobierców lub współwłaścicieli złożył wniosek do dnia 31 grudnia 2008 r., a organ powinien z urzędu ustalić, którym osobom przysługuje przymiot strony w postępowaniu i umożliwić tym osobom aktywny udział w postępowaniu, bowiem posiadanie przez współwłaścicieli oraz spadkobierców interesu prawnego w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest niewątpliwe. Jeśli zaś tak zawiadomiona osoba nie przyłączy się do postępowania w charakterze strony domagającej się potwierdzenia prawa do rekompensaty także na jej rzecz, brak będzie podstaw do przyznania jej uprawnienia. To jednak od woli osoby uprawnionej, a nie od czynności procesowych podejmowanych poza jej wiedzą będzie zależało rozstrzygnięcie dotyczące także jej interesu prawnego. Na tego rodzaju wykładnię art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej - zdaniem składu powiększonego - wskazują elementy decyzji wydawanej w takiej sprawie, to jest celowość załatwienia sprawy o potwierdzenie prawa do rekompensaty jednym rozstrzygnięciem. Pozwala to na uniknięcie rozbieżności co do istotnych rozstrzygnięć, określonych w art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy, do których może dochodzić, gdy w odniesieniu do jednej nieruchomości zapada kilka rozstrzygnięć z wniosków kilku osób uprawnionych. Za takim rozumieniem ww. przepisów przemawiają też rezultaty wykładni prokonstytucyjnej. Odczytywanie bowiem treści art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej w ten sposób, że ustanawia ona, dla zachowania terminu prawa materialnego, o którym mowa w art. 5 ust. 1, wymóg złożenia wniosku przez każdego ze współwłaścicieli lub spadkobierców, lub wskazaną osobę uprawnioną do rekompensaty, w przypadkach, o których mowa w art. 3 ustawy, oznaczałoby akceptację również dla takiej sytuacji, w której zaniechanie organu władzy publicznej, w zakresie obowiązku określonego w art. 61 § 4 oraz art. 9 i 10 § 1 k.p.a., rodziłoby po stronie obywatela nieodwracalne skutki a taka relacja organu władzy publicznej z obywatelem byłaby niedopuszczalna. Założenie, według którego władza publiczna może ustanowić normy, których dochowanie przez obywatela jest możliwe jedynie przy pomocy organu tej władzy, ale jednocześnie zwalniające organ z obowiązku udzielenia obywatelowi skutecznej pomocy w tym zakresie, byłoby sprzeczne z zasadą bezpieczeństwa prawnego, wyprowadzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej wyżej uchwale podkreślił w szczególności, że nie można zwłaszcza zaaprobować sytuacji, w której organ ma informację o osobie uprawnionej, uzyskaną w trakcie postępowania z wniosku innego współwłaściciela albo spadkobiercy, ale nie powiadamia jej o postępowaniu, nie stwarza tej osobie uprawnionej możliwości przystąpienia do postępowania, a następnie uznaje, że nie dochowała ona materialnoprawnego terminu do złożenia wniosku. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela powyższe stanowisko a to prowadzi do wniosku, że zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 3 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1 i ust. 2, art. 7 ust. 2 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 28 k.p.a. okazały się usprawiedliwione. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, rozpoznał skargę. W rezultacie przedstawionego wyżej stanowiska, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę uznał za trafne stanowisko skarżących kasacyjnie, że wniosek R. i F. S. – następców prawnych J.B. S. z [...] 2008 r. w sprawie przyznania rekompensaty za nieruchomość pozostawioną [...] przez L. H. i J. B. S. z d. H., wszczynał postępowanie co do całej tej nieruchomości i wszystkich jej współwłaścicieli, tj. także udziału w 1/2 części pozostawionej nieruchomości należącej do J. B. S.. Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji zobowiązany będzie uwzględnić zaprezentowane wyżej stanowisko i umożliwić skarżącym udział w postępowaniu, zainicjowanym przez R. S. i F. S., zgodnie z ich wolą wyrażoną w piśmie z dnia 16 listopada 2016 r. oraz na nowo ocenić oświadczenia Z.S. i M. S. z dnia [...] 2015 r. wskazujące R. S. jako uprawnionego do rekompensaty za przysługujące im udziały po 1/6 części w nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP, stanowiącej własność ich poprzednika prawnego L. H.. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Stosownie do regulacji art. 203 pkt 1 oraz 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Sąd zasądził od organu na rzecz skarżących kasacyjnie zwrot poniesionych przez nie niezbędnych kosztów postępowania. Koszty te obejmowały wpis od skargi, wpis od skargi kasacyjnej, opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem oraz wynagrodzenie pełnomocnika za obie instancje.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło