I OSK 258/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) Sędziowie sędzia NSA Marian Wolanin sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku A.S. i P.S. o wyłączenie sędziów NSA Krzysztofa Sobieralskiego i Piotra Niczyporuka od rozpoznania sprawy ze skargi kasacyjnej A.S. i P.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1300/22 w sprawie ze skargi M.D., A.S. i P.S. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 26 października 2021 r. nr 3017/2021 w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia: 1. wyłączyć sędziego NSA Krzysztofa Sobieralskiego od rozpoznania sprawy; 2. odmówić wyłączenia sędziego NSA Piotra Niczyporuka od rozpoznania sprawy. Wyrokiem z 14 września 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1300/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.D., A.S. i P.S. decyzję Wojewody Mazowieckiego z 26 października 2021 r. nr 3017/2021. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli A.S. i P.S. (dalej: "skarżący kasacyjnie"). Sprawę zarejestrowano w Naczelnym Sądzie Administracyjnym 8 lutego 2023 r. W sprawie wylosowano skład orzekający a następnie zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 października 2025 r. wyznaczono termin rozprawy na 7 stycznia 2026 r. Przy piśmie z 2 stycznia 2026 r. skarżący kasacyjnie wnieśli o wyłączenie dwóch wylosowanych członków składu orzekającego – sędziego NSA Krzysztofa Sobieralskiego i sędziego NSA Piotra Niczyporuka – od rozpoznania sprawy. Uzasadniając wniosek w stosunku do sędziego NSA Krzysztofa Sobieralskiego skarżący kasacyjnie wskazali, że pomiędzy wymienionym sędzią a pełnomocnikiem skarżących kasacyjnie istniał konflikt o charakterze osobistym, który mógłby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w tej sprawie. Konflikt ten miał polegać na tym, że pełnomocnik skarżących kasacyjnie pozostawał w sporze sądowym z bliską rodziną żony sędziego a nadto zarówno sam sędzia jak i jego żona w powyższej sprawie byli świadkami przeciwnej strony procesowej, zaś wynik tego postępowania oddziaływał na interes żony sędziego oraz jego samego. Nadto jako okoliczność uzasadniającą wyłączenie obu powyższych sędziów skarżący kasacyjnie wskazali na fakt ich powołania na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3, dalej: "ustawa z 8 grudnia 2017 r."). Składając wyjaśnienie w trybie art. 22 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "ppsa") sędzia NSA Krzysztof Sobieralski wniósł o swoje wyłączenie od rozpoznania sprawy. Sędzia potwierdził, że przed 10 laty pełnomocnika skarżących kasacyjnie łączyły z jego żoną relacje o charakterze osobistym i zawodowym, a ponadto pełnomocnik był stroną pozwaną w postępowaniu toczącym się przed Sądem Rejonowym w W., w którym to postępowaniu stroną powodową była osoba z rodziny jego żony, zaś sam sędzia występował w tym postępowaniu w roli świadka. Odnośnie okoliczności związanych z powołaniem na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z 8 grudnia 2017 r. sędzia podniósł, że ta okoliczność nie stanowi w jego przekonaniu podstawy do wyłączenia go od rozpoznania sprawy. Sędzia NSA Piotr Niczyporuk składając wyjaśnienie stwierdził, że nie zachodzą okoliczności które mogłyby skutkować jego wyłączeniem od rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy, bądź też na wniosek strony lub żądanie sędziego. W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia sędziego zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 ppsa i tworzą katalog zamknięty. Natomiast stosownie do art. 19 ppsa na wniosek strony bądź jego żądanie, sąd wyłącza sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Przesłanki z art. 19 ppsa mają zatem charakter otwarty i ocenny. Należy zauważyć, że w pierwotnym brzmieniu ww. przepisu, obowiązującym do 6 grudnia 2006 r., przesłanką wyłączenia sędziego na wniosek strony lub jego żądanie był wyłącznie stosunek osobisty łączący sędziego z jedną ze stron lub jej przedstawicielem. W wyroku z 13 grudnia 2005 r. sygn. akt SK 53/04, Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że art. 19 ppsa w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego, jest niezgodny z 45 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał m.in., że w celu pełnej realizacji prawa do sądu na ustawodawcy spoczywa obowiązek takiego ukształtowania instytucji wyłączenia sędziego, aby umożliwiało ono objęcie wszelkich sytuacji, które mogłyby prowadzić do powstania, o ile nie u samej strony, to co najmniej u obiektywnego, zewnętrznego obserwatora, uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego. Obecnie w świetle art. 19 ppsa przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy, przy czym zarówno w aspekcie wewnętrznym jak i zewnętrznym. Wniosek o wyłączenie sędziego NSA Krzysztofa Sobieralskiego należało uwzględnić. Zauważyć bowiem należy, że ratio legis instytucji o której mowa w art. 19 ppsa jest zarówno ochrona interesów stron, jak i dobro wymiaru sprawiedliwości, poprzez budowanie zaufania społecznego do jego instytucji. Jako niezbędne jawi się zatem nie tylko to, aby zachowanie sędziego zawsze odpowiadało najwyższym standardom niezawisłości i bezstronności, ale także eliminowanie w miarę możliwości wszelkich sytuacji które mogłyby wywołać nawet tylko wrażenie, że standardy te nie zostały w postępowaniu zachowane. W demokratycznym państwie prawnym wszystkie postępowania sądowe powinny być bowiem prowadzone tak, aby nie stwarzać nawet sugestii, że w jakiejkolwiek sprawie doszło do zlekceważenia standardów bezstronności i niezawisłości sędziowskiej (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08 oraz z 27 lipca 2010 r., sygn. akt I GSK 1020/09). W sprawie niewątpliwie nie zachodzą przesłanki wyłączenia z mocy prawa. Rzecz jednak w tym, czy w stosunku do stron postępowania oraz w szerszym odbiorze społecznym, sytuacja jaka wystąpiła w sprawie – gdzie zgodnie z treścią wniosku oraz oświadczenia sędziego, osoby z jego bliskiej rodziny pozostawały w konflikcie z pełnomocnikiem strony skarżącej kasacyjnie, zaś sam sędzia zeznawał jako świadek zgłoszony przez przeciwną stronę w innym postępowaniu, w którym występował także pełnomocnik skarżących kasacyjnie – będzie mogła wywołać uzasadnioną wątpliwość co do zachowania standardów bezstronności sędziowskiej w postępowaniu sądowym. W ocenie składu orzekającego tego rodzaju relacja jaka wystąpiła pomiędzy sędzią a pełnomocnikiem jednej ze stron postępowania sądowego, choć nie wyczerpuje przesłanek wyłączenia z mocy prawa, to jednak w przypadku orzekania w sprawie mogłaby wywołać zarówno w przekonaniu stron jak i w szerszym odbiorze społecznym uzasadnione wrażenie, że w takim postępowaniu nie zachowano najwyższych standardów bezstronności sędziego i to niezależnie nawet od osobistego nastawienia sędziego do tej strony. Niewątpliwie natomiast wyłączenie sędziego w takiej sytuacji może się przyczynić do usunięcia nawet tylko potencjalnych wątpliwości, co do bezstronności sędziego we wskazanej sprawie. Odnosząc się natomiast do okoliczności dotyczącej powołania sędziów na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa funkcjonującej w oparciu o ustawę z 8 grudnia 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r. sygn. akt I FPS 3/22, zakres przedmiotowy normy art. 19 ppsa nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267). Oznacza to, że okoliczności związane z powołaniem sędziego nie mieszczą się w zakresie przedmiotowym normy z art. 19 ppsa i nie mogą zarazem stanowić podstawy jego wyłączenia. Ponieważ wniosek o wyłączenie sędziego NSA Piotra Niczyporuka nie zawiera żadnej innej argumentacji, w tym zakresie należało odmówić wyłączenia sędziego. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 oraz art. 193 ppsa orzekł jak w pkt 1 i 2 postanowienia.