I GSK 1020/09

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2010-07-27

Skład orzekający: Kazimierz Brzeziński, Rafał Batorowicz, Krystyna Anna Stec

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy udział sędziego w wydaniu wyroku uchylającego decyzję administracyjną, a następnie w wydaniu kolejnego wyroku w tej samej sprawie, po ponownym rozpoznaniu przez organ administracyjny, stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności postępowania sądowego z powodu wyłączenia sędziego z mocy ustawy?
Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że udział sędziego w wydaniu wyroku uchylającego decyzję administracyjną, a następnie w wydaniu kolejnego wyroku w tej samej sprawie, stanowi naruszenie art. 18 § 1 pkt 6 PPSA, co skutkuje nieważnością postępowania sądowego na podstawie art. 183 § 2 pkt 4 PPSA. Sąd oparł się na zasadzie obiektywizmu i bezstronności sędziowskiej, która wymaga unikania sytuacji budzących uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sądu, nawet jeśli zarzut wyłączenia sędziego nie został formalnie podniesiony przez strony.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skarg kasacyjnych B. F. "A." od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, który oddalił skargi na decyzje Dyrektora Izby Celnej w K. w przedmiocie podatku akcyzowego. Decyzje te utrzymywały w mocy decyzje Naczelnika Urzędu Celnego określające zobowiązania podatkowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wcześniej uchylał poprzednie decyzje organu odwoławczego, a następnie w kolejnym postępowaniu oddalił skargi na nowe decyzje. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej i PPSA, w tym dotyczące oceny dowodów i wewnętrznej sprzeczności uzasadnienia.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu sądowi. Zasądził od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz B. F. kwotę 1.200 zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Kazimierz Brzeziński Sędzia NSA Rafał Batorowicz (spr.) Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Protokolant Ewa Czajkowska po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. F. "A." od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 26 marca 2009 r. sygn. akt I SA/Ke 34/09 w sprawie ze skarg B. F. "A." na decyzje Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], [...] grudnia 2008 r. nr [...], [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz B. F. kwotę 1.200 (tysiąc dwieście) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 26 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Ke 34/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargi B. F., prowadzącej działalność gospodarczą jako "A.", na trzy decyzje Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] grudnia 2008 r.: nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za czerwiec 2003 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za lipiec 2003 r. i nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za sierpień 2003 r. Decyzje te utrzymały w mocy trzy decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...] czerwca 2007 r. o numerach [...], [...], [...], określające B. F. zobowiązania podatkowe w podatku akcyzowym odpowiednio za miesiące: czerwiec 2003 r., lipiec 2003 r. i sierpień 2003 r. Z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji wynika, że zaskarżone decyzje Dyrektora Izby Celnej w K. zostały wydane w wyniku uchylenia prawomocnymi wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 21 lutego 2008 r. o sygn. akt I SA/Ke 563/07 (odnośnie podatku akcyzowego za czerwiec 2003 r.) i I SA/Ke 567/07 (odnośnie podatku akcyzowego za lipiec i sierpień 2003 r.) poprzednich decyzji organu odwoławczego z dnia [...] października 2007 r. wydanych w sprawach dotyczących określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za wspomniane miesiące. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że przyczyną uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokami z dnia 21 lutego 2008 r. wspomnianych decyzji z dnia [...] października 2007 r. była konieczność przeprowadzenia dowodów zgłoszonych przez skarżącą dla wyjaśnienia, czy faktycznie prowadziła ona działalność w zakresie obrotu olejem opałowym. Sąd wskazał, że dowody zawnioskowane przez skarżącą w piśmie procesowym z dnia 8 października 2007 r. skierowanym do organu odwoławczego zostały przez ten organ przeprowadzone i rozpatrzone przy ustaleniu stanu faktycznego. Sąd wskazał, że nie są kwestionowane okoliczności, iż w punkcie w Ł. był sprzedawany olej napędowy i opałowy i że nie były pobierane oświadczenia o przeznaczeniu oleju opałowego na cele opałowe, a także nie były kwestionowane ustalenia organów podatkowych co do ilości sprzedanego oleju napędowego i opałowego. Spór sprowadzał się natomiast do oceny, czy materiał dowodowy pozwalał na przyjęcie, że sprzedaż była dokonywana przez skarżącą - w ramach prowadzonej działalności firmy "A." - a w konsekwencji, czy to na niej ciążył obowiązek w zakresie podatku akcyzowego, czy też, jak twierdzi skarżąca, działalność w punkcie w Ł. prowadził wyłącznie jej mąż M. F., o czym strona nie miała wiedzy i z uwagi na sytuację rodzinną nie miała na tę działalność wpływu. Ustaleń, że podmiotem dokonującym sprzedaży wyrobów akcyzowych była skarżąca organ dokonał na podstawie protokołu z kontroli podatkowej z dnia [...] lutego 2005 r., materiałów zgromadzonych w trakcie kontroli podatkowej, w tym zeznań B. F. złożonych w charakterze strony w dniach 19 maja i 7 czerwca 2004 r., zeznań świadka K. W. złożonych w dniu 6 kwietnia i 4 maja 2004 r. oraz jej oświadczenia z dnia 25 listopada 2003 r., ustaleń i dowodów zgromadzonych w ramach kontroli przeprowadzonej przez pracowników Szczególnego Nadzoru Podatkowego w dniu [...] listopada 2003 r., jak i kontroli przeprowadzonej przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organ podatkowy rozważył eksponowane przez skarżącą oraz świadków okoliczności świadczące o znęcaniu się M. F. nad żoną oraz rodziną i dokonał oceny ich ewentualnego wpływu na zmianę treści składanych przez B. F. i K. W. (F.) zeznań po śmierci M. F. Nie kwestionując, że fakt znęcania miał miejsce, organ uznał, iż zmiana zeznań przez wskazane osoby stanowi próbę stworzenia korzystniejszej wersji zdarzeń, próbę przerzucenia odpowiedzialności na zmarłego męża skarżącej. W ocenie Sądu pierwszej instancji, nie można utożsamiać dokonanej przez organ oceny dowodów - odmiennej od wskazywanej przez skarżącą - z zarzutem niewyjaśnienia stany faktycznego sprawy, co czyni bezzasadnym zarzut naruszenia art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Zdaniem Sądu pierwszej instancji, niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 210 § 1 Ordynacji podatkowej, albowiem decyzja organu odwoławczego zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne, organ rozpatrzył zebrane dowody, dokonując ich oceny we wzajemnym powiązaniu, wskazując na podstawie których dowodów dokonał ustalenia stanu faktycznego stanowiącego spójną i logiczną całość. Na powyższą ocenę nie mogły mieć wpływu podnoszone przez skarżącą zarzuty dotyczące wskazywanych przez organ drobnych rozbieżności w zeznaniach przesłuchiwanych przed tym organem świadków. Rozbieżności te nie podważają prawidłowych ustaleń co do faktu znęcania się M. F. nad żoną i rodziną, jak i wpływu tej okoliczności na prowadzoną działalność w punkcie w Ł. Reasumując, Sąd pierwszej instancji uznał za zasadne stanowisko organów podatkowych, że sprzedając w miesiącach czerwiec, lipiec i sierpień 2003 r. olej napędowy z nieudokumentowanego źródła, od którego nie został zapłacony podatek akcyzowy, jak również olej opałowy podmiotom, od których nie pobierano wymaganego oświadczenia o przeznaczeniu oleju - brak było podstaw do korzystania przez skarżącą, jako sprzedawcę wyrobów akcyzowych, ze zwolnienia z obowiązku podatkowego w podatku akcyzowym przewidzianego w § 12 ust. 1 pkt 4 i § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie podatku akcyzowego (Dz. U. Nr 27, poz. 269 ze zm.). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła B. F., wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach w innym składzie sądzącym oraz o zasądzenie wynagrodzenia adwokackiego za udział pełnomocnika w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Powołując się na podstawę określoną w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.) strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, to jest: I. art. 191 Ordynacji podatkowej przez przekraczające zasadę swobody oceny dowodów uznanie za wiarygodne zeznań i oświadczeń K. W. oraz B. F. złożonych w trakcie kontroli podatkowej na tej podstawie, iż "są zgodne, wzajemnie uzupełniające się" oraz "złożone bezpośrednio po kontroli mają charakter spontanicznych", gdy identyczne walory i kryteria ocen spełniają dowody z zeznań tych osób złożone po śmierci M. F., gdy obawa przed przestępczymi szykanami zmarłego ustała, co przy jednoczesnej pełnej akceptacji tej części materiału dowodowego, która dowodzi znęcania się fizycznego i psychicznego (przed, w czasie i po kontroli podatkowej) przez M. F. nad B. F., a nadto dowodów świadczących o samodzielnym prowadzeniu przez niego sprzedaży oleju opałowego "pod szyldem" działalności gospodarczej żony, z wyłączeniem jej wpływu na działalność w Ł., doprowadziło do błędów w rozumowaniu, jakoby te ostatnie dowody były bez znaczenia prawnego, co nadto przy braku oceny dowodów odrzuconych (wbrew realizacji zasady prawdy materialnej określonej w art. 122 Ordynacji podatkowej), stało się oceną dowolną, która legła u podstaw akceptacji wadliwych ocen i ustaleń faktycznych organu celnego, co miało decydujący wpływ na wynik sprawy, II. art. 147 § 4 p.p.s.a. przez wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia co do "wyjaśnienia" jaki w końcu "wpływ na działalność w Ł." miały "prawidłowe ustalenia (organu) co do faktu znęcania się M. F. nad żoną i rodziną" (k. 24 uzasadnienia in spe), skoro z odrzucenia przez Sąd materiału dowodowego zgromadzonego po dacie śmierci M. F. należałoby przyjąć, że znęcanie takie oraz przestępcze sterowanie zeznaniami K. W. (F.) i B. F. nie miały miejsca lub sprzecznie z doświadczeniem życiowym nie miały wpływu na prowadzoną działalność w punkcie w Ł. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej niezbędna jest zatem ocena prowadzonego przez sąd pierwszej instancji postępowania pod kątem przesłanek nieważności, które zostały enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. W razie stwierdzenia wystąpienia jednej z tych przesłanek, skutkującego stwierdzeniem nieważności postępowania sądowego, zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, niezależnie od podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, których w takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie ocenia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a., albowiem w składzie Sądu rozpoznającego sprawę w pierwszej instancji brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy, co skutkuje zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. nieważnością tego postępowania, a to Naczelny Sąd Administracyjny, jak już wyżej zauważono, ma obowiązek brać pod rozwagę z urzędu. Z analizy akt przedmiotowej sprawy wynika bowiem, że w składach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, który wydał wyroki z dnia 21 lutego 2008 r. o sygn. akt I SA/Ke 563/07 i I SA/Ke 567/07, brała udział sędzia Danuta Kuchta (jako sprawozdawca). Następnie ta sama sędzia (również jako sprawozdawca) brała udział w wydaniu zaskarżonego wyroku z dnia 26 marca 2009 r., którym oddalono skargi na decyzje Dyrektora Izby Celnej w K. wydane wskutek uchylenia poprzednich decyzji tego organu wspomnianymi wyrokami WSA w Kielcach z dnia 21 lutego 2008 r. Art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. stanowi, iż sędzia wyłączony jest z mocy ustawy od orzekania w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator. Instytucja wyłączenia sędziego ma charakter gwarancji procesowej, mającej w szczególności zapewnić realizację wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP zasady, odzwierciedlającej treść art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, która ustanawia prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Ranga tych przepisów świadczy o tym, że bezstronność sędziowska jest wartością, której ochrona i realizacja są szczególnie ważne w demokratycznym państwie prawa. Tak uregulowaną bezstronność należy utożsamiać z obiektywizmem wyrażającym się w równorzędnym traktowaniu stron postępowania, tak aby nie doszło do stworzenia korzystniejszej sytuacji procesowej dla żadnej z nich. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie już wyrażał pogląd, że zasada obiektywizmu i bezstronności orzekania na gruncie prawa do sprawiedliwego procesu administracyjnego, jest rozumiana m.in. w ten sposób, że na treść rozstrzygnięcia sądowego nie mogą wpływać zapatrywania, uprzedzenia i interesy osoby biorącej udział w podejmowaniu rozstrzygnięcia, a osoba ta nie powinna uczestniczyć w kontroli wydanego przez siebie aktu (tak m.in. w wyroku z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08, z powołaniem się również na poglądy doktryny: Z. Kmieciak, Ogólne zasady prawa i postępowania administracyjnego, Warszawa 2000, str. 119). Obiektywizm i bezstronność mogą być zakwestionowane, gdy sędzia na przestrzeni 13 miesięcy orzeka dwukrotnie w sprawie – najpierw biorąc udział w kontroli decyzji i wydaniu wyroku uchylającego tę decyzję, a następnie biorąc udział w wydaniu wyroku w sprawie z kolejnej skargi na decyzję podjętą na skutek wcześniejszego wyroku Sądu. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 8 lipca 2009 r. o sygn. akt II OSK 1110/08, z dnia 5 maja 2009 r. o sygn. akt II OSK 683/08, z dnia 20 listopada 2009 r. o sygn. akt II GSK 199/09, z dnia 12 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GSK 931/08 i z dnia 23 marca 2010 r. o sygn. akt II GSK 490/09. Należy w tym miejscu zauważyć, że przepis art. 18 p.p.s.a. był już przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r. w sprawie o sygn. akt SK 53/04 (OTK-A 2005/11/134) oraz w wyroku z dnia 14 października 2008 r. w sprawie o sygn. akt SK 6/07 (OTK-A 2008/8/137). Mając na uwadze zaprezentowane w tych wyrokach rozważania Trybunału Konstytucyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, przepis art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. należy tak interpretować, aby wyeliminować z obrotu prawnego orzeczenie wydane w okolicznościach mogących budzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sądu, który je wydał. A zatem, skoro sędzia orzekający w składzie Sądu w sprawach o sygn. akt I SA/Ke 563/07 i I SA/Ke 567/07, zakończonych wyrokami z dnia 21 lutego 2008 r., brał następnie udział w wydaniu orzeczenia z dnia 26 marca 2009 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Ke 34/09, to – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną – niezależnie od tego, czy zarzut taki jest zgłaszany, czy też nie, mogą powstać zasadne wątpliwości, co do obiektywizmu podjętego rozstrzygnięcia. Jednakże nie można nie zauważyć, że wyrok zapadły w przedmiotowej sprawie w pierwszej instancji, jak i wcześniejsze wyroki w sprawach o sygn. akt I SA/Ke 563/07 i I SA/Ke 567/07, dotyczą orzeczeń administracyjnych wydanych w zwykłym trybie postępowania, a zatem nie można automatycznie stwierdzić związku o charakterze równoznacznym z sytuacjami, będącymi przedmiotem rozważań zwłaszcza w sprawie rozpoznawanej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 14 października 2008 r. o sygn. akt SK 6/07. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca jednak uwagę na wcześniejsze wyroki tegoż Sądu zapadłe m.in. w sprawach sygn. akt II GSK 274/08 z dnia 1 października 2008r., sygn. akt II OSK 1110/08 z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 683/08 z dnia 5 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 199/09 z dnia 20 listopada 2009 r., sygn. akt I GSK 931/08 z dnia 12 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 490/09 z dnia 23 marca 2010 r. (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), gdzie w okolicznościach wydawania kolejnych decyzji w tym samym trybie postępowania uznano, że orzekanie przez tego samego sędziego w kolejnym składzie narusza dyspozycję art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Reasumując dotychczasowe rozważania uznać należy, że stosowanie przepisu art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. stawia Sąd przed koniecznością dokonania wykładni w taki sposób, aby jej rezultat był zgodny z zasadą recypowaną z postanowień Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz wyrażoną w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd stosując ustawę powinien bowiem w pierwszym rzędzie wykorzystać technikę wykładni tak, aby wyeliminować nieprawidłowości jej stosowania i narzucić właściwe rozumienie przepisów ustawy (por.: m.in. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08 oraz orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia: 20 listopada 1995 r., sygn. akt K 23/95, opubl.: OTK 1995/3/05; 17 lipca 1996 r., sygn. akt K 8/96, opubl.: OTK ZU nr 1996/4/32, 24 czerwca 1998 r., sygn. akt K 3/98, opubl.: OTK ZU nr 1998/4/52). Wiąże się to ściśle również z koncepcją obiektywnej bezstronności sędziowskiej (wypracowaną w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału Konstytucyjnego – na co zwracał uwagę NSA we wspomnianym już wyroku z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08), w myśl której istotne znaczenie dla oceny obiektywizmu sądu ma zewnętrzny, społeczny odbiór zaistniałych okoliczności. W tym ujęciu instytucja wyłączenia sędziego ma zapewniać także budowanie zaufania społecznego do organów sprawujących wymiar sprawiedliwości. Postępowanie musi być zatem prowadzone tak, aby nie stwarzać nawet pozornego wrażenia lekceważenia standardów zachowania bezstronności będącej przecież uzewnętrznieniem niezawisłości sędziowskiej. Odmienność sytuacji, będących przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 6/07 od okoliczności zaistniałych w niniejszej sprawie, jest dość oczywista. Jednak wywody poczynione przez Naczelny Sąd Administracyjny i Trybunał Konstytucyjny w oparciu o relacje między zwykłym i nadzwyczajnym trybem postępowania administracyjnego, mogą znaleźć odpowiednie zastosowanie do zależności istniejących między dwoma trybami zwykłymi. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, odwołując się do zapatrywań wyrażonych w uzasadnieniach wyroków NSA w sprawach sygn. akt II GSK 274/08 z dnia 1 października 2008 r., sygn. akt II OSK 683/08 z dnia 5 maja 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08 z dnia 8 lipca 2009 r., wskazuje, że nie można z góry wykluczyć, że w okolicznościach konkretnej sprawy nie zajdą przesłanki, które należałoby potraktować jako przesłankę wyłączenia sędziego. Wskazać także należy, że w dniu 8 stycznia 2010 r. weszła w życie ustawa z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 1736), która rozszerzyła określony w art. 18 § 1 p.p.s.a. katalog wyłączeń sędziego z mocy ustawy, dodając w nim pkt 6a, zgodnie z którym sędzia wyłączony jest z mocy ustawy od orzekania w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Co prawda przepis ten nie obowiązywał w dacie wydania zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji, niemniej jego dodanie miało na celu wykonanie obowiązku dostosowania systemu prawnego do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 października 2008 r. o sygn. akt SK 6/07, powoływanego wielokrotnie w niniejszym uzasadnieniu. W uzasadnieniu projektu wspomnianej ustawy zmieniającej Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Sejm VI kadencji, druk sejmowy nr 2251), porównując postępowanie w sprawie legalności decyzji i postępowanie w sprawie kontroli decyzji o odmowie uchylenia tej decyzji po wznowieniu postępowania, stwierdzono, że wprawdzie postępowania te są odrębne z procesowego punktu widzenia, to jednak mają źródło w tym samym stanie faktycznym, wymagają oceny tych samych okoliczności i dowodów, a niekiedy nawet ustosunkowania się do tych samych zarzutów. "Wobec tego sędzia, orzekając w drugim postępowaniu, mógłby czuć się związany swoimi poglądami, wyrażonymi podczas pierwszego postępowania. Taka sytuacja budzi uzasadnione wątpliwości co do obiektywizmu sędziego i nie odpowiada konstytucyjnemu standardowi prawa do bezstronnego sądu". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podniesione wyżej argumenty można odnieść także do sytuacji, w której ten sam sędzia orzeka najpierw w składzie sądu kontrolującego legalność decyzji administracyjnej wydanej w zwykłym trybie postępowania administracyjnego, a następnie orzeka w składzie sądu, który kontroluje legalność decyzji administracyjnej – podjętej w tym samym trybie postępowania – na skutek uchylenia poprzednio wydanej w sprawie decyzji. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a., bowiem w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 186 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło