I OSK 290/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Antosiewicz, Sędziowie NSA Małgorzata Borowiec, Wojciech Chróścielewski (spr.), Protokolant Joanna Szcześniak, po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Roberta K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 2 grudnia 2004 r. sygn. akt III SA/Lu 620/04 w sprawie ze skargi Roberta K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 16 marca 2004 r. (...) w przedmiocie zwolnienia ze Służby Celnej 1. oddala skargę kasacyjną 2. zasądza od Roberta K. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w B. kwotę w wysokości 135 zł /sto trzydzieści pięć złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. I OSK 290/05 Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2004 r., III SA/Lu 620/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę Roberta K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 16 marca 2004 r. (...) w przedmiocie zwolnienia ze Służby Celnej. Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Dyrektor Izby Celnej w B. decyzją wydaną na podstawie art. 81 ust. 2 ustawy z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /Dz.U. nr 72 poz. 802 ze zm./ utrzymał w mocy swoją decyzję z 26 lutego 2004 r. o zwolnieniu Roberta K. ze służby celnej w Izbie Celnej w B.: Urząd Celny w B. na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej w związku z faktem skierowania w dniu 31 grudnia 2002 r. przez Prokuraturę Rejonową w B. do Sądu Rejonowego w B. przeciwko niemu aktu oskarżenia w sprawie o przestępstwo z art. 271 par. 1 i 3 Kk to jest o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Organ "odwoławczy" powołał się na fakt, iż art. 25 ust. 1 pkt 8a został wprowadzony do ustawy o Służbie Celnej przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks Celny oraz zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/ i zaczął obowiązywać od 10 sierpnia 2003 r. Zgodnie z art. 2 ustawy o Służbie Celnej służbę w niej może pełnić osoba cechująca się m.in. nieposzlakowaną opinią, a pozostawanie w tej Służbie osoby w stosunku, do której wniesiono akt oskarżenia o przestępstwo pospolite związane z wykonywanymi obowiązkami służbowymi wpływałoby negatywnie na wizerunek administracji celnej i morale pozostałych funkcjonariuszy. W skardze do Sądu Robert K. wniósł o stwierdzenie nieważności obu decyzji. Zarzucił im naruszenie prawa materialnego - art. 42 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji poprzez przyjęcie za podstawę prawną decyzji przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, który jest niezgodny z Konstytucją a także naruszenia art. 2 Konstytucji oraz art. 3 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej poprzez zastosowanie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy do stanu faktycznego zaistniałego przed wejściem w życie tego przepisu; naruszenia art. 27 ustawy o Służbie Celnej wobec niezastosowania procedury przewidzianej w tym przepisie; naruszenie art. 15 Kpa poprzez uzasadnienie nowej decyzji nowymi zarzutami nieprzedstawionymi w pierwotnej decyzji organu, a także naruszenia art. 108 par. 1 Kpa poprzez brak faktycznego uzasadnienia postanowienia o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności wydanego w pierwszej decyzji. W uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji stwierdzono, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 października 2004 r. K 1/04 /Dz.U. nr 236 poz. 2371/ orzekł, iż art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks Celny oraz zmianie ustawy o Służbie Celnej wprowadzający m.in. do ustawy o Służbie Celnej przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w zw. z art. 2 Konstytucji RP. Sąd uznał też, że art. 3 ust. 1 ustawy z 23 kwietnia 2003 r. dotyczy przepisów o charakterze proceduralnym, a nie przepisów prawa materialnego - a takim jest art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej. W odniesieniu do tych przepisów materialnoprawnych ustawodawca przyjął zasadę bezpośredniego stosowania nowych przepisów zastosowawszy jednocześnie 30 dniowy okres vacatio legis. Sąd przyjął też, że art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej stosowany jest do stosunków prawnych powstałych przed wejściem w życie nowelizacji, jednakże nie zmienia sytuacji prawnej adresata z mocą wsteczną. Nie naruszono też art. 15 Kpa, gdyż w zaskarżonej decyzji nie dokonano modyfikacji zakresu rozstrzyganej sprawy, ale wyłącznie uszczegółowiono argumentację zawartą w decyzji z 26 lutego 2003 r. Sąd uznał też, że jeżeli decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu z mocy prawa organ nie jest zobowiązany do uzasadnienia natychmiastowej wykonalności decyzji. W skardze kasacyjnej Robert K. zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu: 1/ błędną wykładnię art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o służbie celnej polegająca na przyjęciu, że przepis ten ma zastosowanie do sytuacji, gdy akt oskarżenia został wniesiony przez dniem wejścia w życie ustawy z 23 kwietnia 2003 r.; 2/ błędną wykładnię art. 3 ust. 1 ustawy z 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks Celny oraz zmianie ustawy o Służbie Celnej przez przyjęcie, że z przepisu tego wynika, że do sytuacji, w których akt oskarżenia został wniesiony do przed dniem wejścia w życie ustawy, znajduje zastosowanie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej. W oparciu o te zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Izby Celnej w B. z 26 lutego 2004 r. W bardzo obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że zwolnienie skarżącego ze służby Celnej w sytuacji, gdy akt oskarżenia został wniesiony przed dniem wejścia w życie przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej stanowi naruszenie zakazu działania prawa wstecz. W dniu wniesienia aktu oskarżenia nie obowiązywał jeszcze przepis art. 25 ust. 1 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej. Ustawa z tym I faktem nie wiązała jakichkolwiek obligatoryjnych konsekwencji. Skarżący uważa, że nawet gdyby przyjąć, że art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej dotyczy wyłącznie przepisów proceduralnych to uznanie, że ustawodawca nakazuje stosować zasadę bezpośredniego działania nowych przepisów materialnoprawnych nie jest poprawne. Można, co najwyżej przyjąć, że w odniesieniu do prawa materialnego w danym przepisie ustawodawca nie wyraził żadnej zasady intertemporalnej. Dla wzmocnienia swojej tezy skarżący powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 4 lutego 2004 r. SA/Rz 1837/03 oraz z 11 lutego 2004 r., SA/Rz 1876/03. Zdaniem skarżącego brak regulacji prawnej dotyczącej stosowania przepisów prawa materialnego powoduje, że w sprawie powinny mieć zastosowanie przepisy dawnej ustawy w myśl zasady zgodnie, z która zdarzenie prawne należy oceniać według stanu prawnego obowiązującego w dacie, w której miało ono miejsce. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w B. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania według norm przepisanych. Podniesiono, że postępowanie administracyjne w sprawie nie zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy z 23 kwietnia 2003 r. Decyzja o zwolnieniu skarżącego ze służby z 26 lutego 2004 r. wywołała skutek prawny z dniem jej doręczenia, a nie z dniem wniesienia aktu oskarżenia. Skarżący został zwolniony ze służby w trakcie obowiązywania nowej ustawy i nie z datą wsteczną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm. powoływane dalej jako: p.p.s.a./ skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 par. 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami, sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim /art. 175 par. 1-3 p.p.s.a./. Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny. Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie odpowiada wymogom stawianym przez przepisy p.p.s.a. Jednak podniesione w niej zarzuty nie mogą być uznane za trafne. Przepis art. 3 ust. 1 ustawy z 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks Celny oraz zmianie ustawy o Służbie Celnej stanowi, że postępowania wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie nowej ustawy, to jest przed dniem 10 sierpnia 2003 r. podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych, z zastrzeżeniem ust. 2, który jednak nie może mieć żadnego zastosowania w rozpatrywanej sprawie. W rozpoznawanej sprawie postępowanie administracyjne, czego skarżący nie kwestionuje, zostało wszczęte już po wejściu w życie ustawy z 23 kwietnia 2003 r. Nie powinno więc budzić wątpliwości to, że organy administracji winny stosować przy wydawaniu swoich decyzji przepisy prawa obowiązujące w dacie ich podejmowania, co przesądza o tym, iż Dyrektor Izby Celnej prawidłowo zastosował przepisy ustawy o Służbie Celnej uwzględniające zmiany wprowadzone wskazaną nowelizacją. Dla oceny legalności zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny miarodajny jest stan prawny i faktyczny istniejący w dacie wydania zaskarżonej decyzji o ile przepisy międzyczasowe nie stanowią inaczej - wyrok NSA z 17 listopada 1982, I SA/Kr 664/82 - ONSA 1982 Nr 2 poz. 106; por. też A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Warszawa 2000, s. 602. Tak wiec oceniając legalność decyzji Dyrektora Izby Celnej w B. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że decydujące znaczenie ma obowiązujący w dacie jej podjęcia stan prawny sprawy z dnia 16 marca 2004 r., w którym art. 25 ust. 1 pkt 8a był jednym z obowiązujących przepisów ustawy o Służbie Celnej. Jak trafnie podniesiono w piśmiennictwie organ celny "nie cofa się w czasie do chwili, gdy wystąpiły zdarzenia, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt 8a i 8b, ale je ocenia na dzień wydawania decyzji. Tak więc ocenia sytuację prawną funkcjonariusza na dzień wydania decyzji i obowiązywania nowych przepisów, a tę kształtuje także fakt prawny, który zaistniał przed 10 sierpnia 2003 r. Z retroakcją mielibyśmy do czynienia wówczas, gdyby ustawodawca nakazał wydawać decyzję o zwolnieniu na dzień złożenia aktu oskarżenia lub zastosowania środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, jeśli zaś stary fakt prawny jest oceniany wedle nowego aktu prawnego, wówczas jest to retrospektywność". Identyczne podejście do rozważanego zagadnienia zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 marca 2002 r., II SA 4012/01 - Lex nr 83724. Uznał on, że fakt, iż do skazania prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo popełnione umyślnie doszło jeszcze przed wejściem w życie ustawy o Służbie Celnej nie mą żadnego znaczenia przy podejmowaniu decyzji na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 3 Ustawy o Służbie Celnej. Przyjęcie innej interpretacji byłoby sprzeczne z art. 2 pkt 3 ustawy wymagającym, aby służbę pełniła osoba, która nie była karana za przestępstwo popełnione umyślnie. Stanowisko Sądu zaprezentowane w odniesieniu do art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy o Służbie Celnej, a podzielane przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną, ma odpowiednie zastosowanie także w odniesieniu do art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy. Mając na uwadze podniesione wyżej względy na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z par. 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz.U. nr 163 poz. 1349 ze zm./.