I OSK 307/21

Dnia 21 lipca 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1640/19 w sprawie ze skargi J. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 6 grudnia 2019 r., I SA/Wa 1640/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J.I., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie: 1. prawa materialnego, tj. art. 39 pkt 1 i 2 oraz art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2018.1508 ze zm.), dalej jako "u.p.s.", przez uznanie, iż wniosek J. I. o przyznanie zasiłku celowego w związku z treścią tych przepisów nie zasługuje na uwzględnienie 2. przepisów postępowania przez: a) uchylenie się Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego od merytorycznego, wnikliwego rozpoznania sprawy i oceny postępowania administracyjnego i decyzji administracyjnej w sprawie J.I. jako podjętej z naruszeniem przepisów art. 7 i 8 k.p.a., b) nie uwzględnienie jako wiarygodnych, odpowiadających rzeczywistości i stanowiących podstawę dla ustalenia stanu faktycznego sprawy oświadczeń J. I., c) sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem ustalenie, iż w sprawie dotyczącej wniosku J. I. brak jest podstaw do przyznania mu zasiłku celowego. Mając na uwadze powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna okazała się niezasadna. Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek. Przechodząc do oceny zarzutów kasacyjnych wypada stwierdzić, iż przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Jakkolwiek w takiej sytuacji zasadą winno być rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów procesowych, to jednak z uwagi na to, iż zarzuty podniesione w ramach obu podstaw kasacyjnych podważają prawidłowość rozstrzygnięcia podjętego w ramach uznania administracyjnego, właściwe jest łączne odniesienie się do postawionych zarzutów. Z niepodważonych okoliczności sprawy wynika, iż skarżący wnioskował o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia i zakupu leków. Ponieważ dochód skarżącego z tytułu emerytury wynosił w owym czasie 1.478,23 zł i przekraczał kryterium dochodowe wskazane w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w związku z § 1 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.2018.1358), wynoszące ówcześnie 701 zł, organ I instancji wniosek skarżącego rozpoznał jako żądanie przyznania specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 u.p.s. W konsekwencji zbadania okoliczności sprawy, na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. przyznał skarżącemu specjalny zasiłek celowy w kwocie 100 zł na pokrycie kosztów leczenia i zakupu leków. Przywołany powyżej przepis art. 41 u.p.s. stanowi, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest zapatrywanie, że powyższy zasiłek powinien być traktowany jako pomoc o wyjątkowym charakterze, która aktualizuje się tylko wtedy gdy uzyskiwany przez stronę dochód przekracza co prawda ustawowe kryterium dochodowe, ale powstaje sytuacja życiowa tego rodzaju, że jej przeciwdziałanie przez stronę nie jest możliwe w ramach własnych działań strony i przy wykorzystanie własnych zasobów strony. Przyjmuje się przy tym, że przesłanka szczególnie uzasadnionego przypadku, o której mowa w tym przepisie występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość i bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, a zatem odbiega od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, jest drastyczna i dotkliwa w skutkach, przez co wywołuje przeświadczenie, że osoba nią dotknięta samodzielnie sobie z nią nie poradzi. Źródłem bądź przyczyną takich sytuacji są zdarzenia występujące okazjonalnie, będące skutkiem niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide: wyrok NSA z dnia 23 marca 2021 r., I OSK 2698/20; wyrok NSA z dnia 24 lutego 2021 r., I OSK 2445/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W okolicznościach badanej sprawy organy administracji skonstatowały podstawy do przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego i przyznały na pokrycie kosztów zakupu leków oraz leczenia kwotę 100 zł. Nie ulega zatem wątpliwości, że organy badając okoliczności sprawy uznały, iż sytuacja życiowa, w której znalazł się skarżący, wypełnia przywołane powyżej warunki przyznania specjalnego zasiłku celowego. Należy także zwrócić uwagę, iż decyzja rozstrzygająca o specjalnym zasiłku celowym zapada w ramach uznania administracyjnego. Wskazuje na to wyraźnie zwrot "może" odnoszący się do uprawnienia organu administracji. Władza dyskrecjonalna organów administracji publicznej, której przejawem jest uznanie administracyjne wyraża się w tym, że nawet gdy strona spełni określone prawem przesłanki, organ nie musi rozstrzygnąć sprawy w pozytywny dla niej sposób. Skoro jednak z okoliczności sprawy wynika, iż specjalny zasiłek celowym na pokrycie kosztów zakupu leków i leczenia został skarżącemu przyznany, to tym samym organy administracji dokonując analizy sprawy na gruncie przesłanek art. 7 k.p.a. uznały, że słuszny interes strony przemawia za podjęciem rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. W świetle powyższych uwag należy zauważyć, iż nie mogą zastać uznane za zasadne zarzuty kasacyjne. Jak już była o tym mowa, dochody skarżącego przekraczające kryterium dochodowe wskazane w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., uniemożliwiły przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 u.p.s. Skoro zatem ustalenie organów tyczące przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego nie jest podważane, to w konsekwencji nie można uznać, że nieprzyznanie skarżącemu zasiłku celowego stanowi naruszenie art. 39 pkt 1 i 2 u.p.s. Niezasadny jest zatem zarzut kasacyjny naruszenia powyższych przepisów. Trzeba jednak zauważyć, iż w okolicznościach niniejszej sprawy organ wniosek skarżącego rozpoznał także na podstawie art. 41 u.p.s., a konstatując ziszczenie się przesłanek warunkujących przyznanie specjalnego zasiłku celowego, przyznał ów zasiłek na pokrycie kosztów zakupu lekarstw i leczenia. Nie jest zatem oparty na prawdzie zarzut kasacyjny wadliwego uznania, że nie zasługuje na uwzględnienie wniosek skarżącego w powyższym zakresie. W zakresie przyznania specjalnego zasiłku celowego wniosek ten został uwzględniony, a zatem z perspektywy skarżącego kasacyjnie w powyższym zakresie nie można dopatrzeć się podstaw naruszenia art. 41 u.p.s. Ponadto wypada zauważyć, iż przyznanie skarżącemu specjalnego zasiłku celowego oznacza na gruncie zasady prawdy materialnej, że ustalone w sprawie okoliczności faktyczne sprawy uzasadniały podjęte rozstrzygnięcie. Skoro zgromadzony materiał dowodowy organ uznał za wystarczający dla podjęcia rozstrzygnięcia korzystnego dla wnioskodawcy, to z perspektywy procesowej tegoż wnioskodawcy, brak jest podstaw do formułowania pod adresem Sądu I instancji zarzutu braku wnikliwego rozpoznania sprawy na gruncie wymagań art. 7 i art. 8 k.p.a. Jednocześnie, przyznanie skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. oznacza, iż w toku postępowania administracyjnego uwzględnione zostały racje skarżącego wypełniające treścią klauzulę generalną słusznego interesu strony, stanowiącą na gruncie art. 7 k.p.a. dyrektywę rozstrzygania sprawy administracyjnej. Nie można zatem potwierdzić trafności zarzutów podniesionych w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Końcowo wypada skonstatować, iż zarzuty kasacyjne i ich uzasadnienie abstrahowały od kwestii wysokości przyznanego specjalnego zasiłku celowego, a zatem kwestia ta nie mogła podlegać badaniu w toku postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia. Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie 2 p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.