I OSK 3190/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędzia NSA Piotr Przybysz Protokolant: asystent sędziego Marek Szwed-Lipiński po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. J., J. K. i M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2019r., sygn. akt I SA/Wa 2230/18 w sprawie ze skargi S. J., J. K. i M. K. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 2 października 2018r., nr 900/2018 w przedmiocie zawieszenia postępowania oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2230/18 oddalił skargę S.J., J.K. i M.K. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 2 października 2018 r. nr 900/2018 w przedmiocie zawieszenia postępowania. Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Postanowieniem z 4 sierpnia 2017 r. nr 84/SD/2017 (dalej postanowienie z 4 sierpnia 2017 r.) Prezydent m. st. Warszawy (dalej Prezydent, organ I instancji), zawiesił postępowanie w sprawie o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...], do czasu ustalenia następców prawnych T.M. (spadkobierczyni byłych właścicieli nieruchomości). W uzasadnieniu Prezydent wskazał, że zgodnie z zaświadczeniem Sądu Grodzkiego w Warszawie z 15 listopada 1948 r., nieruchomość położona w Warszawie przy ul. [...], ozn. hip. Nr [...] stanowiła własność J. i T.M.1 Nieruchomość przy ul. [...] znajduje się na obszarze objętym działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. nr 50 poz. 279, dalej dekret warszawski). Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z 24 września 2008 r. [...], spadek po J.M. nabyła żona T.M. i brat B.M. po 1/2 części. Postanowieniem Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy z 19 stycznia 1975 r. [...], spadek po T.M. nabyli S.J. i A.K. po 1/2 części. Prezydent uznał, że warunkiem rozpoznania wniosku o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość jest ustalenie pozostałych stron postępowania administracyjnego tj. aktualnych następców prawnych byłych współwłaścicieli hipotecznych tej nieruchomości, w tym T.M. Wobec braku dokumentów wskazujących na następstwo prawne po ww. osobie, Prezydent zawiesił przedmiotowe postępowanie do czasu zakończenia stosownego postępowania przed sądem powszechnym. Postanowieniem z 2 października 2018 r. nr 900/18 (dalej postanowienie z 2 października 2018 r.), Wojewoda Mazowiecki (dalej Wojewoda, organ II instancji), po rozpatrzeniu zażalenia S.J., J.K. i M.K. (dalej skarżący) utrzymał w mocy postanowienie z 4 sierpnia 2017 r. Wojewoda przywołując art. 97 § 1 pkt 4 kpa wskazał, że w jego ocenie Prezydent nie naruszył tego przepisu. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 215 ugn, będącego podstawą materialno-prawną postępowania odszkodowawczego w przedmiotowej sprawie, musi dotyczyć wszystkich następców prawnych, czyli pełnego kręgu dawnych współwłaścicieli nieruchomości, a nie obejmować tylko osoby, które zgłosiły wniosek. Wojewoda uznał, że postępowanie sądowe w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłej T.M., spadkobierczyni po B.M.1 (następcy prawnym dawnych współwłaścicieli nieruchomości), stanowi zagadnienie wstępne wobec postępowania odszkodowawczego prowadzonego co do przedmiotowej nieruchomości w trybie art. 215 ust. 2 ugn. Skargę wnieśli S.J., J.K. i M.K., reprezentowani przez pełnomocnika r. pr. I.P., zarzucając postanowieniu z 2 października 2018 r. naruszenie: 1. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 w zw. z art. 124 § 2 kpa przez utrzymanie w mocy postanowienia Prezydenta m.st. Warszawy na skutek braku opartego na przepisach prawa uzasadnienia dla zawieszenia postępowania, w szczególności bezpodstawne twierdzenie o konieczności uczestniczenia w sprawie osób, które nie złożyły wniosku o odszkodowanie; 2. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 w zw. art. 97 § 1 pkt 1 i 4 w zw. z art. 28 kpa przez utrzymanie w mocy postanowienia o zawieszeniu postępowania, mimo braku wskazania jaki interes prawny w postępowaniu mają osoby, które nie zgłosiły żądania i nie przysługują im roszczenia do odszkodowania żądanego przez strony, w konsekwencji brak wskazania, jakie zagadnienie wstępne występuje w sprawie; 3. art. 153 ppsa przez zignorowanie faktu, że wyrokiem z 16 września 2016 r. sygn. akt I SAB/Wa 182/16 (dalej wyrok I SAB/Wa 182/16) WSA w Warszawie nakazał Prezydentowi m.st. Warszawy rozpatrzenie sprawy w ciągu czterech miesięcy od doręczenia mu akt sprawy, którego to wyroku Prezydent m.st. Warszawy do dziś nie wykonał. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wnieśli o: uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia I instancji; [zasądzenie od Wojewody Mazowieckiego na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego, opłaty sądowej i opłaty skarbowej od pełnomocnictw] (k. 2-5 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia (k. 12-12v akt sądowych). Wyrokiem I SA/Wa 2230/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że przedmiotem kontroli w sprawie było postanowienie Wojewody, utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta zawieszające postępowanie toczące się przed tym organem, o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...], na podstawie art. 215 ugn. Podstawę podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia stanowił art. 97 § 1 pkt 1 i 4 kpa. Stosownie do powołanej regulacji, organ zawiesza postępowanie w razie śmierci strony, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w sprawie nie jest możliwe. Niemożność wezwania do udziału w postępowaniu spadkobierców zmarłej strony ma miejsce wtedy, gdy spadkobiercy nie są ustaleni. Ustalenie to winno nastąpić na podstawie prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia mającego skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 95j ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie - tj. Dz.U. z "2008 r. nr 189, poz. 1158 ze zm." [winno być "2017 r. poz. 2291, zm. z 2018 r. poz. 398, 723, 1496, 1669" - uw. NSA]). Domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą (art. 1025 § 2 Kodeksu cywilnego [Dz.U. z 2018 r. poz. 1025 zm. poz. 1104 - uw. NSA, dalej kc]). Przeciwko domniemaniu wynikającemu ze stwierdzenia nabycia spadku nie można powoływać się na domniemanie wynikające z zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia (art. 1025 § 3 kc). I choć spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 925-926 kc), to dopiero prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia wykazują jego dziedziczenie. Niemożność wezwania do udziału w postępowaniu spadkobierców zmarłej strony ma miejsce, jeżeli spadkobiercy nie są ustaleni. Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 kpa organ administracji publicznej ma obowiązek zawiesić prowadzone postępowanie, jeżeli rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Art. 97 § 1 pkt 4 kpa potwierdza tezę, że przeszkoda, jaką stanowi zagadnienie wstępne ma bezpośredni wpływ na sprawę administracyjną. W niniejszej sprawie tym zagadnieniem wstępnym jest ustalenie spadkobierców po zmarłym następcy prawnym [spadkobiercy – B.M.1 - uw. NSA] współwłaścicieli nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] tj. T.M. Kluczowe w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy konieczny jest udział ww. os[ób] w postępowaniu administracyjnym prowadzonym na podstawie art. 215 ugn i czy winne on[e] brać udział w postępowaniu. W myśl art. 215 ugn, uprawnionymi do odszkodowania realizowanego na podstawie przepisów ugn są byli właściciele (ich następcy prawni) którzy utracili: gospodarstwo rolne na gruntach, które na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przeszły na własność państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych właścicieli, prowadzący gospodarstwo, zostali pozbawieni faktycznego władania wspomnianym gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz właściciele (ich następcy prawni) domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego. Z regulacji tej wynika więc, że odszkodowanie mogło być przyznane za: a. dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r.; b. działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Odszkodowanie ustala się stosując odpowiednio przepisy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości, co znaczy, że stosuje się zarówno przepisy materialnoprawne, mające wpływ na jego wysokość, jak i przepisy proceduralne, określające tryb jego ustalania. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że art. 215 ugn ma charakter szczególny w stosunku do ogólnych zasad przyznawania odszkodowania przewidzianych w tej ustawie. Jest on zatem wyłączną podstawą ustalenia przesłanek przyznania odszkodowania, a jego szczególny charakter nakazuje wykładnię ścisłą. Przepis ten przesądza, że chodzi o zaspokojenie roszczeń tylko tych właścicieli lub ich następców prawnych, którzy spełniają wszystkie wymienione w nim przesłanki. Niespełnienie którejkolwiek z nich powoduje brak podstaw do odszkodowania. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że art. 215 ugn zawiera w sobie dwa niezależne elementy: pierwszy to określenie przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania, drugi element to kwestia ustalenia wysokości odszkodowania w sytuacji, gdy wystąpiły przesłanki materialne warunkujące jego ustalenie. Postępowanie prowadzone w trybie art. 215 ugn nie zawsze kończy się ustaleniem odszkodowania, w sytuacji bowiem nieziszczenia się przesłanek określonych w art. 215 ugn, kończy się wydaniem decyzji odmawiającej ustalenia odszkodowania. Zatem występowanie w jednym postępowaniu dwu etapów postępowania (merytorycznego i ściśle odszkodowawczego) powoduje, że jeden etap jest nierozerwalnie związany z drugim i determinuje dla całego postępowania krąg osób, które winny brać w nim udział. W sytuacji złożenia wniosku o odszkodowanie przez jednego ze spadkobierców, w tym postępowaniu winny brać udział również pozostali spadkobiercy, bo prawo to wynika z ich wspólnego prawa do ustalenia przesłanek do odszkodowania, które wynika z kolei ze wspólności praw spadkowych po dawnych współwłaścicielach. Przepisy o współwłasności należy stosować w drodze analogii do wspólności innych praw niż prawo własności (uchwała Sądu Najwyższego z 16 .6.1967 r. III CZP 45/67, OSNCP 1968/1/3, Lex 611; E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz 3. Wspólność mienia, komentarz do art. 195, Zakamycze 2001). Cechą współwłasności, wynikającą z art. 195 kc, jest zarówno jedność przedmiotu, jak i niepodzielność wspólnego prawa. Póki sytuacja prawna wszystkich spadkobierców J. i T.M.1 z uwagi na wspólność praw spadkowych (art. 1035 kc) jest taka sama, nie można kwestii ustalenia przesłanek do przyznania odszkodowania i ewentualnie ustalenia wysokości odszkodowania rozstrzygać w odniesieniu do wybranych spadkobierców, w części przypadającej na ich udziały w spadku. Wspólność prawa kształtująca relewantność cech spadkobierców powoduje, że w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 215 ugn muszą brać udział wszyscy następcy prawni byłych właścicieli nieruchomości. Ustalenie praw do spadku i wysokości udziałów po T.M. (kolejnej następczyni prawnej po byłych właścicielach) jest w takiej sytuacji zagadnieniem prejudycjalnym, a skoro tak, to zawieszenie postępowania administracyjnego (utrzymane w mocy zaskarżonym postanowieniem z 2 października 2018r.) ma podstawę w art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Sąd I instancji w pełni zgodził ze stanowiskiem zaprezentowanym przez pełnomocnika skarżących, że świadczenie pieniężne ma charakter podzielny, jednak to stanowisko nie miało bezpośredniego zastosowania w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 215 ust. 2 ugn, gdyż przepis ten zawiera w sobie dwa wzajemnie powiązane elementy, co szeroko omówiono we wcześniejszej części uzasadnienia. Należy odróżnić dwie kwestie: branie udziału w postępowaniu i złożenie wniosku o przyznanie odszkodowania. Odszkodowanie w trybie art. 215 ugn jest przyznawane na wniosek uprawnionego podmiotu. Gdy ktoś nie złoży takiego wniosku, to odszkodowanie nie zostanie na jego rzecz ustalone. Taka osoba musi mieć zagwarantowany udział w tym postępowaniu, by mieć wpływ na postępowanie w zakresie ustalenia przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko - zgodne z stanowiskiem skarżących - w każdym następnym postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 215 ugn na wniosek kolejnego współwłaściciela nieruchomości warszawskiej (lub jego następcy) wystąpiłaby konieczność badania przesłanek określonych w tym artykule w stosunku do tej samej nieruchomości, co jest sprzeczne z art. 110 kpa. Przedstawione przez Sąd stanowisko było wyrażane w orzecznictwie (wyrok NSA z 1.3.2017 r. I OSK 1421/16). Za niezasadne Sąd I instancji uznał zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia przez organ art. 153 ppsa przez brak wykonania wyroku I SAB/Wa 182/16. Kontroli sądu w przypadku skarg na bezczynność poddawany jest brak aktu lub czynności w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Instytucja skargi na bezczynność ma na celu wyłącznie doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, a nie merytoryczną ocenę sprawy. Jedynie organ jest uprawniony do wydawania decyzji w oparciu o konkretny przepis prawa materialnego i z zachowanie wszelkich reguł procesowych. Jeśli organ prowadzący postępowanie administracyjne, po wydaniu przez sąd wyroku w sprawie skargi na bezczynność, stwierdzi wystąpienie zagadnienia wstępnego, ma prawo postępowanie zawiesić. W tych okolicznościach nie stanowi to naruszenia art. 153 ppsa. Skargę należało oddalić wobec faktu, że wskazywana przez organy I i lI instancji przeszkoda w kontynuowaniu postępowania w postaci zagadnienia wstępnego zaistniała. Na podstawie art. 119 pkt 3 ppsa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (k. 23, 42-45v akt sądowych). Skargę kasacyjną wywiedli S.J., J.K. i M.K., reprezentowani przez r. pr. I.P., zaskarżając wyrok I SA/Wa 2230/18 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie: I. prawa materialnego: 1. art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej kpa) przez niewłaściwe zastosowanie pojęcia strony postępowania i pojęcia interes prawny, tj. nie wskazanie jaki interes prawny w postępowaniu mają osoby (spadkobiercy T.M.), które nie zgłosiły żądania i nie przysługują im roszczenia do odszkodowania w części żądanej przez strony, w konsekwencji, brak wskazania jakie to zagadnienie wstępne występuje w sprawie, lub do śmierci której ze stron postępowania doszło; 2. art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej ugn) i art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że możliwość ubiegania się o odszkodowanie uzależniona jest od woli osób niezainteresowanych - podczas gdy ograniczenia w ochronie praw majątkowych wynikać mogą jedynie z ustawy, żadne ograniczenie z art. 215 ust. 2 ugn zaś nie wynika; II. przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy: 1. art. 151 ppsa w zw. z art. 97 § 1 pkt 1 i pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej kpa) przez oddalenie skargi na skutek przyjęcia, że pojęcie "śmierć strony postępowania" i pojęcie "zagadnienie wstępne" są tożsame, podczas gdy są to dwa różne tryby dotyczące zawieszenia postępowania, oraz na skutek stwierdzenia, że w sprawie występuje "zagadnienie wstępne w postaci ustalenia spadkobierców po zmarłej T.M. która nie była stroną postępowania; 2. art. 151 w zw. z art. 153 ppsa przez oddalenie skargi w wyniku zignorowania faktu, że wyrokiem I SAB/Wa 182/16 Sąd nakazał Prezydentowi m.st. Warszawy rozpatrzenie sprawy w ciągu czterech miesięcy od doręczenia mu akt sprawy i orzeczeniem tym Sąd, który wydał zaskarżony wyrok był związany; 3. art. 141 § 4 ppsa przez skonstruowanie uzasadnienia w sposób uniemożliwiający stwierdzenie, czy podstawą rozstrzygnięcia, tj. utrzymania w mocy postanowienia Wojewody Mazowieckiego jest zdaniem Sądu występowanie "zagadnienia wstępnego", tj. przesłanki określonej w art. 97 §1 pkt 4 kpa, czy "śmierć strony" tj. przesłanki określonej w art. 97 § 1 pkt 1 kpa, oraz przez utrzymanie w mocy postanowienia Wojewody Mazowieckiego mimo braku opartego na przepisach prawa uzasadnienia dla zawieszenia postępowania, w szczególności bezpodstawne twierdzenie o konieczności uczestniczenia w sprawie osób, które nie złożyły wniosku o odszkodowanie; 4. art. 151 ppsa w zw. z art. 7, 8 § 1, art. 11 i art. 12 § 1 kpa przez oddalenie skargi na skutek zignorowania zasady lojalności organów wobec stron postępowania, według której winno być prowadzone postępowanie administracyjne, przez oddalenie skargi na postanowienie o zwieszeniu postępowania wydane po dwu latach od złożenia wniosku o odszkodowanie, na skutek wniesienia przez strony skargi na niewykonanie wyroku I SAB/Wa 182/16 nakazującego - w wyniku rozpoznania skargi na bezczynność - rozpatrzenie sprawy w terminie 4-miesięcznym. W oparciu o powyższe, mając na uwadze art. 188 i 193 w zw. z art. 135 ppsa, kasator wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie postanowienia Wojewody Mazowieckiego z 2 października 2018 r. nr 900/18 i postanowienia Prezydenta m.st. Warszawy z 4 sierpnia 2017 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania o odszkodowanie za nieruchomość przy ul. [...] w Warszawie; względnie mając na uwadze art 185 § 1 ppsa wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; zasądzenie [zwrotu] kosztów postępowania za obie instancje według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie (k. 50-52v akt sądowych). Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Zarządzeniem z 26 stycznia 2023 r. I OSK 3190/19 Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnadministracyjnej skierował sprawę do rozpoznania na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 183 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r., I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1). W sprawie nie zachodzą przesłanki skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 ppsa, zatem należy ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. Dnia 22 marca 2021 r. w miejsce zmarłego dnia S.J. wstąpili jego spadkobiercy: A.S. i R.J. (k. 86-90 akt sądowych). Podstawy normatywne postanowienia Prezydenta, utrzymanego następnie w mocy po przeprowadzeniu postępowania w sprawie rozpatrzenia zażalenia orzeczeniem Wojewody - stanowił m. in. art. 97 § 1 pkt 1 i 4 kpa. Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 1 kpa organ zawiesza postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony albo zarządcy sukcesyjnego do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 kpa, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105 kpa). W sytuacji złożenia wniosku o odszkodowanie przez chociażby jednego ze spadkobierców na podstawie art. 215 ugn, w tym postępowaniu powinni brać udział również pozostali spadkobiercy, bo prawo to wynika z ich wspólnego prawa do ustalenia przesłanek do odszkodowania, które z kolei wynika ze wspólności praw spadkowych po dawnych współwłaścicielach. Wprawdzie odszkodowanie w trybie art. 215 ugn jest przyznawane na wniosek uprawnionego podmiotu, więc gdy ten nie złoży takiego wniosku, odszkodowanie nie zostanie na jego rzecz ustalone, to jednak musi mieć zagwarantowany udział w tym postępowaniu, aby mieć wpływ na wynik postępowania w zakresie ustalenia przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania. Jednocześnie zgodnie z art. 1025 kc sąd na wniosek - osoby mającej w tym interes - stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę, natomiast notariusz na zasadach określonych w przepisach odrębnych sporządza akt poświadczenia dziedziczenia (§ 1). Domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą (§ 2). Z akt sprawy wynika, co prawidłowo ustalił Sąd I instancji, że w toku postępowania prowadzonego przez Prezydenta została ujawniona okoliczność wystąpienia do Sądu Rejonowego dla [...] w [...] o stwierdzenie nabycia spadku po T.M. przez Skarb Państwa, przy czym w aktach sprawy brakuje stosownego postanowienia Sądu o nabyciu spadku po zmarłej. Mając na uwadze obowiązek organu administracyjnego zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 kpa), postępowanie w tej sprawie należało zawiesić i poczekać na rozstrzygnięcie Sądu. Wynika to z faktu, że w dacie wydawania zaskarżonego postanowienia nie było możliwe wezwanie spadkobierców po T.M. jako podmiotu uprawnionego do udziału w postępowaniu w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość. Tym samym zaktualizowały się przesłanki z art. 97 § 1 pkt 4 kpa, który to przepis zobowiązuje organ prowadzący postępowanie do jego zawieszenia, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Pod pojęciem "zagadnienia wstępnego" należy rozumieć kwestię prawną, która nie była jeszcze prawomocnie przesądzona na właściwej drodze, wyłaniającą się w toku postępowania administracyjnego, gdy jej uprzednie rozstrzygnięcie, a więc poprzedzające rozpatrzenie sprawy, leży w kompetencji innego organu lub sądu. Konieczne jest przy tym istnienie bezpośredniej zależność pomiędzy uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego, a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji. Przy czym nie chodzi tu o konieczność wyjaśnienia nawet poważnych wątpliwości dotyczących aspektów prawnych sprawy, lecz o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, bez rozstrzygnięcia którego nie jest możliwe wydanie orzeczenia w sprawie głównej. Dlatego art. 97 § 1 pkt 4 kpa wymaga istnienia między rozstrzygnięciem sprawy, a zagadnieniem wstępnym związku bezpośredniego, rozumianego jako bezwzględne uzależnienie rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Organ zawieszając postępowanie na podstawie ww. przepisu nie może kierować się przewidywaniami co do wyniku postępowania lecz tym, czy w świetle posiadanych materiałów dowodowych i obowiązującego prawa jest możliwe rozpoznanie sprawy. Od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego winno zależeć rozpoznanie sprawy w ogóle, a nie wydanie pozytywnej lub negatywnej dla wnioskodawcy decyzji. Postępowanie może zostać zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa tylko wtedy, gdy w sprawie wystąpi zagadnienie, którego brak rozstrzygnięcia wyklucza każde, zarówno pozytywne jak i negatywne dla strony zakończenie postępowania administracyjnego. Sąd I instancji trafnie wykazał, że w realiach kontrolowanej sprawy ustalenie praw do spadku i wysokości udziałów po T.M. jako kolejnej spadkobierczyni po byłych właścicielach nieruchomości warszawskiej, stanowiło zagadnienie wstępne o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 kpa, a w konsekwencji zawieszenie postępowania przez Prezydenta było zgodne z prawem. Wynika stąd, że w odniesieniu do pierwszego z zarzutów naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, organ I instancji podając jako podstawę prawną zawieszenia postępowania art. 97 § 1 pkt 1 i 4 kpa prawidłowo ocenił, że określenie stron postępowania w sprawie o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...] może zostać dokonane po rozstrzygnięciu przez sąd powszechny stwierdzenia nabycia spadku po T.M. W orzecznictwie Sądów administracyjnych trafnie uznaje się za zagadnienie wstępne ustanowienie kuratora sprawującego zarząd majątkiem masy spadkowej (art. 30 § 5 kpa w zw. z art. 667 § 2 kpc - wyrok NSA z 11.2.1999 r. II SA/Po 750/98, OSP 2000/4/61, aprobowany przez K. Wojciechowską w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2015, s. 461, nb 27 i przywołane przez Komentatorkę poglądy doktryny). W kontrolowanej sprawie miało to miejsce przez ustanowienie kuratora spadku po B.M. i zmianie kuratora spadku (odpis postanowienia z 11 grudnia 2015 r. [...] Sądu Rejonowego dla [...] (k. 54-54v akt Prezydenta). Mimo rozbieżności w poglądach piśmiennictwa co do tego, czy zagadnienie wstępne stanowią okoliczności materialne, czy także procesowe, nie ulega wątpliwości, że zagadnienie interesu prawnego w rozumieniu art. 28 kpa jest zagadnieniem materialnym. Skoro ustanowienie kuratora zarządzającego majątkiem masy spadkowej stanowi zagadnienie wstępne, tym bardziej zagadnieniem wstępnym jest ustalenie przez Sąd powszechny kto jest kolejnym spadkobiercą dawnego właściciela nieruchomości warszawskiej (odpis postanowienia z 27 maja 1991 r. [...] Sądu Rejonowego w [...]; kserokopia odpisu skróconego aktu zgonu T.M.; odpis postanowienia z 13 marca 1978 r. [...] Sądu Rejonowego w [...]; odpis postanowienia z 24 września 2008 r. [....] Sądu Rejonowego w G. - w błędnie nieponumerowanych aktach Prezydenta). Z tych przyczyn nie mógł zostać uwzględniony zarzut naruszenia przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy polegający na naruszeniu przez Sąd I instancji art. 151 ppsa w zw. z art. 97 § 1 pkt 1 i 4 kpa. W drugim z zarzutów dotyczącym naruszenia prawa materialnego, kasator argumentuje, że Sąd I instancji w sposób nieuprawniony, bez wskazania stosownych podstaw prawnych, uzależnił możliwość dochodzenia swych praw przez skarżących od stanowiska innych niezainteresowanych osób; tymczasem taka wykładnia jest sprzeczna z art. 215 ust. 2 ugn, który nie zawiera żadnej tego rodzaju przesłanki. W kontrolowanej sprawie postępowanie toczy się na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 121 ze zm., dalej ugn), zgodnie z wnioskiem osób uprawnionych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, który podziela Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym, że przepis ten ma charakter szczególny w stosunku do ogólnych zasad przyznawania odszkodowania przewidzianych w ustawie o gospodarce nieruchomościami, co nakazuje jego ścisłą wykładnię. Ów przepis przesądza, że chodzi o zaspokojenie roszczeń tylko tych poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych, którzy spełniają wszystkie wymienione w powołanej normie przesłanki. Niespełnienie którejkolwiek z powyższych przesłanek powoduje brak podstaw do przyznania odszkodowania. Stroną tego postępowania w znaczeniu materialnym może być wyłącznie osoba, której służyło prawo własności gruntu bądź jego następca prawny. W tym zakresie należy podzielić stanowisko wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 czerwca 2022 r. I OPS 1/22, ONSAiWSA 2022/5/64, w której podsumowując dotychczasowy wieloletni dorobek doktryny i judykatury stwierdzono, że: "Źródłem interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, jest norma prawa powszechnie obowiązującego, a nie skutki czynności prawnej dokonanej przez podmiot prawa cywilnego.". Nie ma przy tym znaczenia, że powołana uchwała została podjęta w sprawie odszkodowawczej na tle art. 128 ust. 1 ugn, a nie dekretem warszawskim. Argumentacja zawarta w tej uchwale dotyczy bowiem wykładni pojęcia interesu prawnego zawartego w art. 28 kpa, mającego zastosowanie w każdej sprawie administracyjnej, w tym także w sprawie przyznania praw na podstawie dekretu warszawskiego oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami (w tym art. 215 ust. 2 ugn), ponieważ przepis ten stanowi normatywny punkt odniesienia do identyfikowania stron postępowania administracyjnego. Cytowany przepis - w niniejszej sprawie - należy zatem odczytywać przede wszystkim w związku z 215 ust. 2 ugn i art. 7 dekretu warszawskiego określających podmiotowy zakres przyznania odszkodowania dotychczasowemu właścicielowi. Za uprawnionych do uzyskania praw określonych w dekrecie warszawskim uznaje się nie tylko byłych właścicieli gruntów warszawskich, ale także ich następców prawnych, identyfikowanych w pierwszej kolejności przez pryzmat przepisów procedury administracyjnej normujących przymiot strony postępowania administracyjnego (art. 28 kpa), skoro przyznanie praw wywodzących się z dekretu warszawskiego następuje w procedurze administracyjnej. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 215 ust. 2 ugn ma charakter wyjątkowy w stosunku do innych postępowań odszkodowawczych, gdyż poza elementem stricte odszkodowawczym w postępowaniu tym następuje także ustalenie przesłanek materialnoprawnych, warunkujących ustalenie odszkodowania, zaś prawo do ustalenia wskazanych przesłanek ma charakter wspólny dla wszystkich współwłaścicieli i ich następców prawnych. Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że na gruncie tego przepisu rozróżnia się dwie sytuacje prawne: branie udziału w postępowaniu oraz złożenie wniosku o przyznanie odszkodowanie na wniosek uprawnionego podmiotu. W przypadku braku stosownego wniosku, nie ma możliwości ustalenia odszkodowania na rzecz podmiotu, który z takim wnioskiem nie wystąpił. W świetle wcześniejszych uwag, inną kwestią jest udział w postępowaniu odszkodowawczym osoby mającej w tej sprawie interes prawny, w tym następców prawnych uprawnionych do uzyskania odszkodowania. Takie podmioty muszą mieć zagwarantowane prawo do udziału w postępowaniu w zakresie ustalenia przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania i tylko od woli tych podmiotów zależy, czy do postępowania wstąpią. Pogląd ten skład orzekający w sprawie w pełni podziela. Nie podziela natomiast odmiennego zapatrywania na tę kwestię wyrażonego w przywołanym w skardze kasacyjnej wyroku NSA z 29.4.2016 r. I OSK 2645/15. Oczywistym jest bowiem, że każdy ze współwłaścicieli nieruchomości (ich następców prawnych) musi mieć zagwarantowany udział w postępowaniu, by mieć wpływ na proces ustalenia materialnoprawnych przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, zakładające dopuszczalność odrębnego rozstrzygania o prawie do odszkodowania części z uprawnionych osób, to w każdym następnym postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 215 ugn na wniosek kolejnego współwłaściciela nieruchomości warszawskiej (lub jego następcy prawnego) wystąpiłaby konieczność badania przesłanek określonych w tym artykule w stosunku do tej samej nieruchomości, co jest sprzeczne z regulacją zawartą w art. 110 § 1 kpa. Nie ma racji skarżący kasacyjnie twierdząc, że Sąd I instancji naruszył art. 151 w zw. z art. 153 ppsa przez oddalenie skargi w wyniku zignorowania faktu, że wyrokiem WSA w Warszawie z 16 września 2016 r., I SAB/Wa 182/16, Sąd nakazał Prezydentowi rozpatrzenie sprawy w ciągu czterech miesięcy od doręczenia mu akt sprawy i orzeczeniem tym Sąd, który wydał zaskarżony wyrok był związany. W kwestii tego zarzutu wymaga przypomnienia, że w myśl art. 153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez ocenę prawną, o której mowa w powyższym przepisie, rozumie się wyjaśnienie istotnej części przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w danej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt, zostało uznane za błędne bądź za prawidłowe. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia jego wadliwości. Naruszenie art. 153 ppsa może polegać na pominięciu wiążącej oceny i przyjęciu stanowiska odmiennego niż z niej wynikające lub niewykonaniu wytycznych co do dalszego postępowania. W konsekwencji zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania. Na mocy wyroku z 16 września 2016 r. I SAB/Wa 182/16, WSA w Warszawie stwierdził, że Prezydent dopuścił się bezczynności (która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa) i zobowiązał ten organ do rozpoznania wniosku z 9 października 2015 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...]. Zagadnienie wstępne w kontrolowanej sprawie ujawniło się jednak już po wydaniu przedmiotowego wyroku. Nie ulega wątpliwości, że wystąpienie w sprawie zagadnienia wstępnego obliguje organ do zawieszenia postępowania, gdyż bez uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia prejudycjalnego (wstępnego) przez inny organ lub sąd, wydanie decyzji w danej sprawie nie jest możliwe. Świadczy o tym imperatywny, kategoryczny zwrot normatywny użyty przez ustawodawcę w art. 97 § 1 ab initio kpa: "Organ administracji publicznej zawiesza postępowanie". Zatem stwierdzenie przez Prezydenta wystąpienia zagadnienia wstępnego nawet już po uzyskaniu przez wyrok I SAB/Wa 182/16 przymiotu prawomocności, obligowało ten organ do zawieszenia postępowania w sprawie o ustalenie odszkodowania za nieruchomość. Oznacza to, że w tym zakresie organ nie pominął wiążącej oceny zawartej w wyrok I SAB/Wa 182/16 i nie przyjął stanowiska odmiennego niż z niej wynikającego, ani też nie zaniechał wykonania wskazań co do dalszego postępowania. Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa przez skonstruowanie uzasadnienia w sposób uniemożliwiający stwierdzenie, czy podstawą rozstrzygnięcia, tj. utrzymania w mocy postanowienia Wojewody Mazowieckiego jest zdaniem sądu występowanie "zagadnienia wstępnego", tj. przesłanki określonej w art. 97 § 1 pkt 4 kpa, czy "śmierć strony" tj. przesłanki określonej w art. 97 § 1 pkt 1 kpa. W świetle powołanego art. 141 § 4 ppsa, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa może być skutecznie postawiony w dwu przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, by mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Art. 141 § 4 ppsa jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. Tym samym w ramach tego zarzutu nie mogło być zwalczane, jak chce tego autor skargi kasacyjnej, bezpodstawne twierdzenie Sądu I instancji o konieczności uczestniczenia w sprawie osób, które nie złożyły wniosku o odszkodowanie. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W niniejszej sprawie Sąd I instancji wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz rozpoznał sprawę sądowoadministracyjną zgodnie z jego kontrolnymi kompetencjami. Sąd I instancji uznał co do zasady, dając temu wyraz w uzasadnieniu wyroku, że organy zarówno I jak i II instancji dokonały prawidłowej oceny, że w kontrolowanej sprawie zaktualizowały się przesłanki zawieszenia postępowania stanowiące uzasadnioną przeszkodę w kontynuowaniu postępowania w sprawie o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...], do czasu potwierdzenia następców prawnych. Z wywodów Sądu I instancji wynika, dlaczego w jego ocenie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze i jakie znaczenie norm prawnych powołanych w uzasadnieniu wyroku przyjął Sąd I instancji, a także co stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku. Przy czym obowiązkiem Sądu jest w tym kontekście odniesienie się jedynie do tych kwestii, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia. Nie sposób zgodzić się z Autorem środka prawnego, że Sąd I instancji naruszył art. 151 w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 11 i 12 § 1 kpa przez oddalenie skargi na skutek zignorowania zasady lojalności organów wobec stron postępowania. Przede wszystkim art. 7 kpa zawiera trzy ogólne zasady stanowiące, że organy administracyjne stoją na straży praworządności, podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przepis ten wprowadza też zasadę uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Skarga kasacyjna nie określa, która z wymienionych zasad została w sprawie naruszona i w jaki sposób, wobec czego zarzut nie poddaje się weryfikacji. Prezydent prawidłowo ustalił, że nie zostało wydane prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po T.M. (pisma Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydziału III Cywilnego z 2 stycznia 2017 r.; pismo z 26 stycznia 2017 r. kuratora spadku po zmarłym B.M.; odpis wniosku z 16 czerwca 2017 r. do o stwierdzenia nabycia spadku po T.M. Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydziału III Cywilnego (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowaniana administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2022, s. 633, nb 8; w błędnie nieponumerowanych aktach Prezydenta). Nie ulega wątpliwości, że także skarżący w sprawie I SA/Wa 2230/18 mieli interes prawny w wywiedzeniu takowego wniosku do Sądu powszechnego. Pozbawiony jakiegokolwiek uzasadnienia jest zarzut naruszenia zasady z art. 11 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Nie jest jasne jakie działania lub zaniechania po stronie organów naruszyły zasadę przekonywania, w szczególności nie wykazano, by Prezydent naruszył obowiązek dochowania należytej staranności w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia - postanowienia o zawieszeniu postępowania. Z tego względu zarzut nie mógł odnieść skutku. Zarówno z treści omawianego w tym miejscu zarzutu, jak i jego uzasadnienia w skardze kasacyjnej wynika, że Autor środka prawnego upatruje naruszenia zasady ekonomiki procesowej z art. 12 § 1 kpa, co w konsekwencji miało prowadzić do zignorowania przez organy, a następnie Sąd I instancji, zasady lojalności organów wobec stron postępowania, a więc - mówiąc inaczej - wyrażonej w art. 8 § 1 kpa zasady budzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej. Analiza tego zarzutu nie pozostawia jednak wątpliwości, że kasator w istocie twierdzi, że: po pierwsze, właściwy organ nie załatwił sprawy mimo istnienia w obrocie prawnym wyroku I SAB/Wa 182/16, w którym Sąd ten nakazał jej rozpatrzenie w terminie 4 miesięcy; po drugie, organ znalazł podstawę do zawieszenia postępowania po niemal dwu latach od wszczęcia postępowania; po trzecie, rozpatrzenie zażalenia zajęło Wojewodzie ponad rok. Odnosząc się do tych kwestii Naczelny Sąd Administracyjny zauważył już wcześniej, że zagadnienie wstępne uzasadniające zawieszenie postępowania z urzędu ujawniło się już po wydaniu wyroku I SAB/Wa 182/16. Skoro organ musiał zawiesić postępowanie w tej sprawie, to istnienie wyroku I SAB/Wa 182/16 nie mogło być przeszkodą do zawieszenia postępowania, bo rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego (ustalenia kolejnych spadkobierców byłej nieruchomości warszawskiej) postanowieniem Sądu powszechnego (art. 97 § 1 pkt 4 kpa). Trzeba mieć na uwadze, że sprawy dotyczące gruntów warszawskich są sprawami skomplikowanymi, opierają się na ustaleniach dotyczących odległej perspektywy czasowej, zazwyczaj wymagają zgromadzenia obszernego materiału dowodowego i szczegółowej analizy. Autor skargi kasacyjnej nie wykazał, by podstawa zawieszania postępowania z uwagi na brak następców prawnych T.M. została celowo ujawniona dopiero po niemal dwu latach od zainicjowania postępowania. Jeżeli zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną Wojewoda zbyt długo rozpatrywał zażalenie, to należało w tej sytuacji skorzystać ze środków przeciwdziałania bezczynności organów administracji publicznej. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.