I OSK 3211/15
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2017-09-29
Skład orzekający: Monika Nowicka, Czesława Nowak-Kolczyńska, Dorota Apostolidis
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy w postępowaniu administracyjnym o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości warszawskiej, na którą wcześniej ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich, przysługuje prawo do przyznania odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami?Ratio decidendi
Prawo do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości warszawskiej, objętej dekretem z 26 października 1945 r., ma pierwszeństwo przed przyznaniem odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n. Nie jest możliwe jednoczesne ustanowienie prawa użytkowania wieczystego i przyznanie odszkodowania za tę samą nieruchomość, gdyż obie instytucje mają charakter odszkodowawczy i kompensują tę samą szkodę. W przypadku, gdy organ ustanowił prawo użytkowania wieczystego do części nieruchomości, a w odniesieniu do pozostałej części postępowanie umorzył jako bezprzedmiotowe, nie przysługuje prawo do odszkodowania w tym samym postępowaniu.Stan faktyczny
Prezydent m.st. Warszawy ustanowił prawo użytkowania wieczystego do nieruchomości w Warszawie na rzecz E.S. i J.N. w określonych udziałach. Organ umorzył postępowanie w odniesieniu do części nieruchomości, która była już obciążona prawem użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich. E.S. i J.N. złożyli odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które uchyliło część decyzji dotyczącej stwierdzeń, a następnie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który oddalił skargę. Skarżący wnieśli skargę kasacyjną do NSA, zarzucając m.in. niezastosowanie art. 215 ust. 2 u.g.n. dotyczącego odszkodowania.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędzia del. WSA Dorota Apostolidis Protokolant: asystent sędziego Katarzyna Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 29 września 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S.i J. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 16/15 w sprawie ze skargi E.S. i J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Wyrokiem z dnia 6 maja 2015 r. (sygn. akt I SA/Wa 16/15), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E.S. i J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...], Prezydent m. st. Warszawy, orzekając na wniosek M. S. z dnia [...] października 1957 r. i z dnia [...] sierpnia 1985 r., ustanowił prawo użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...], oznaczonej obecnie w ewidencji gruntów i budynków jako dz. nr [...] z obrębu [...], o powierzchni 181 m2 na rzecz: E.S. - w udziale 0,08467 części oraz J. N. - w udziale 0,04233 części. W związku z tym zatem, w tych samych udziałach E.S. i J. N. stały się współwłaścicielkami budynku znajdującego się na w/w działce.
Ponadto, organ określił także opłatę roczną z tytułu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego w wysokości 887,89 zł, udzielając przy tym stronom 80% bonifikaty.
Jednocześnie - w odniesieniu do udziału, wynoszącego 0,873 części przedmiotowej nieruchomości - Prezydent m. st. Warszawy umorzył postępowanie z uwagi na uprzednie oddanie tej części gruntu w użytkowanie wieczyste właścicielom wykupionych lokali nr [...],[...][...][...] i [...].
Poza tym w punktach oznaczonych numerami od 5 do 15, Prezydent m. st. Warszawy zawarł szereg stwierdzeń dotyczących m. In. informacji związanych z powyższą nieruchomością i warunków dotyczących zawarcia przyszłej umowy notarialnej o ustanawiającej prawo użytkowania wieczystego
Rozpoznając sprawę w trybie instancji odwoławczej, na skutek odwołania wniesionego przez E.S. i J. N., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, decyzją z dnia [...] października 2014 r., uchyliło pkt 5 – 15 w/w decyzji Prezydenta m.st. Warszawy a w pozostałym zakresie utrzymało decyzję w mocy.
W motywach rozstrzygnięcia, Kolegium podniosło, że podstawę prawną decyzji Prezydenta m. st. Warszawy stanowiły art. 214 ust. 1 i 2 oraz ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r. poz. 782 dalej jako: "u.g.n."). Organ wyjaśnił bowiem, że dawna nieruchomość warszawska położona przy ul. [...], ozn. Nr hip. [...], o powierzchni 538,43, a która została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) dalej: "dekret warszawski", wchodziła obecnie w skład działek nr [...] i [...] z obrębu [...], stanowiących własność m. st. Warszawy. Nieruchomość ta była zabudowana budynkiem wybudowanym w 1937 r., w którym liczba izb nie przekraczała 20. W związku z tym, zdaniem Kolegium, zachodziła w tym przypadku podstawa do oddania wnioskodawcom w użytkowanie wieczyste gruntu, stanowiącego działkę nr [...] oraz zwrot własności, usytuowanego na niej, budynku.
W ocenie Kolegium, organ I instancji zasadnie przy tym umorzył postępowanie w odniesieniu do udziału 0,873 części gruntu, gdyż z uwagi na fakt, że w tym zakresie grunt ten został oddany w użytkowanie wieczyste osobom trzecim, niniejsze postępowanie - w tej części - było bezprzedmiotowe. Brak przedmiotu postępowania i podstawy prawnej umożliwiał pozytywne rozpatrzenie wniosku.
Natomiast w odniesieniu do rozstrzygnięcia zawartego w punktach od 5 do 15 decyzji Prezydenta m. st. Warszawy, Kolegium uznało, że w tym zakresie odwołanie było uzasadnione, bowiem charakter tej części decyzji, to jest tej jej części, która następowała po słowach "oraz stwierdzam, że" a przed uzasadnieniem, budził uzasadnione wątpliwości.
Powołując się na art. 107 § 1 k.p.a., organ odwoławczy wskazał w tym miejscu, że decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji lub, jeżeli decyzja wydana została w formie dokumentu elektronicznego, powinna być opatrzona bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Decyzja, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego lub skarga do sądu administracyjnego, powinna zawierać ponadto pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa lub skargi. Z przepisu tego nie wynikała zatem kompetencja organu do zawarcia w decyzji "stwierdzeń".
Kolegium w tym miejscu podkreśliło też, iż - stosownie do art. 107 § 2 k.p.a. - przepisy szczególne mogą określać także inne składniki, które powinna zawierać decyzja, ale organ I instancji żadnych przepisów szczególnych w tym zakresie nie wskazał. W konsekwencji owe "stwierdzenia" mogły zatem stanowić albo rozstrzygnięcie, albo uzasadnienie. Tym niemniej, skoro jednak organ wyraźnie wyodrębnił część decyzji stanowiącą uzasadnienie to - zdaniem Kolegium - należało przyjąć, że część poprzedzająca uzasadnienie stanowi rozstrzygnięcie.
Odnosząc się natomiast do zarzutu zawartego w odwołaniu, Kolegium przyjęło, że bezzasadne było w tym wypadku twierdzenie o braku rozstrzygnięcia w przedmiocie odszkodowania. Jak wyjaśnił bowiem organ odwoławczy, przepis art. 214 u.g.n. odnosi się jedynie do zwrotu nieruchomości i - w przypadku braku podstaw do uwzględnienia wniosku o jej zwrot - nie przewiduje możliwości przyznania (w tym samym postępowaniu) odszkodowania. Ponadto, dopóki brak jest ostatecznego rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania zwrotu nieruchomości, organ i tak nie mógłby orzekać o przyznaniu odszkodowania.
Poza tym - w ocenie Kolegium – w rozpatrywanej sprawie ewentualne roszczenia odszkodowawcze miałyby wyłącznie charakter cywilnoprawny i w związku z tym mogły by być rozpatrywane tylko przez sąd powszechny.
Na wyżej przedstawioną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2014 r. E. S. i J. N. wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której zarzuciły organowi naruszenie: art. 7 ust. 2 dekretu "warszawskiego" i art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Oddalając skargę – na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a." – Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Warszawie uznał, że nie zasługiwała ona na uwzględnienie.
Sąd, podzielając argumentację przytoczoną przez organ oraz ustalenia faktyczne i ocenę prawną, jakiej dokonano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, stwierdził, że nie naruszała ona przepisów prawa materialnego a jej uzasadnienie spełniało wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. W działaniu organu również Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
Sąd podkreślił także, że stan faktyczny, jak i stan prawny kontrolowanej sprawy był bezsporny. Wbrew procesowym zarzutom skargi organ ustalił i wyjaśnił wszystkie, wynikające z art. 214 ust. 1, 2, 3 i 5 u.g.n., okoliczności. W zakresie podniesionym w skardze nie sposób było zatem zarzucić organowi, że nie wyjaśnił wszystkich, istotnych dla sprawy (a wynikających z przepisów) okoliczności bądź też, że materiał dowodowy sprawy był niekompletny.
Sąd zauważył również w tym miejscu, że od czasu wejścia w życie dekretu "warszawskiego" minęło ponad pół wieku. Nowe regulacje prawne (w tym art. 214 u.g.n.) a także podejmowane na przestrzeni lat czynności prawne dotyczące, gruntów objętych w/w dekretem w wielu przypadkach powodują kolizję uprawnień różnych podmiotów do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do jednej i tej samej nieruchomości. Poza przywołanym wyżej art. 214 ust. 5 u. g. n. – jak kontynuował Sąd - w orzecznictwie przyjęto jednolity pogląd, iż oddanie gruntów, objętych działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu na obszarze m.st. Warszawy, w użytkowanie wieczyste w drodze decyzji administracyjnej lub umowy cywilnoprawnej innym podmiotom, dopóki decyzje te lub umowy pozostają w obrocie prawnym, stanowi przeszkodę do oddania gruntów w użytkowanie wieczyste przedwojennemu właścicielowi lub jego następcy prawnemu na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu. Linia orzecznicza w powyższym zakresie jest zaś jednolita i utrwalona. Przedmiotem pozytywnie zakończonego postępowania "dekretowego" mogą być zatem jedynie grunty, stanowiące własność gminy (bądź Skarbu Państwa), będące w jej posiadaniu, do których innym osobom nie przysługuje prawo użytkowania wieczystego (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 2224/2012, LexPolonica nr 8406992 i z dnia 9 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1874/10). Zdaniem Sądu tożsamy pogląd należało zaś przyjąć w odniesieniu do gruntów "dekretowych", o których organy orzekają w trybie art. 214 u.g.n., a co wynikało wprost z w/w przepisu.
Odnosząc się natomiast do zarzutu braku rozstrzygnięcia w przedmiocie odszkodowania, Sąd podzielił stanowisko Kolegium, że przepis art. 214 u.g.n. odnosi się do zwrotu nieruchomości i nie przewiduje możliwości przyznania odszkodowania w przypadku braku podstaw uwzględnienia wniosku o zwrot. Poza tym Sąd stwierdził, że przepis ten nie uprawnia także do rozstrzygania o prawach i obowiązkach stron przyszłej umowy o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. Najpierw bowiem w toku postępowania administracyjnego organ bada materialnoprawne przesłanki ustanowienia tego prawa, a więc czy wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego odpowiada przesłankom z art. 214 u.g.n. a dopiero następny etap prowadzony jest już na gruncie cywilnoprawnym i kończy się on zawarciem stosownej umowy pomiędzy gminą a osobą uprawnioną w decyzji.
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, E. S. oraz J. N. zarzuciły Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:
1. prawa materialnego, to jest: art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez jego niezastosowanie, co miało wpływ na wynik sprawy, bowiem pomimo zaistnienia przesłanek do przyznania E. S. oraz J. N. odszkodowania za nieruchomość objętą działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), organ administracji umorzył postępowanie, co winno skutkować uchyleniem decyzji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.,
2. przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
-) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 107 § 3, art. 138 § 2 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej "k.p.a.") polegające na zaniechaniu uchylenia zaskarżonej decyzji mimo naruszenia przez organ administracji przepisów postępowania administracyjnego poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego i prawnego sprawy;
-) art. 133 § 1 p.p.s.a. - poprzez wydanie w sprawie wyroku wbrew stanowi z akt sprawy, z których wynika, iż poprzednicy prawni E. S. oraz J. N. złożyli wniosek o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...].
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżące wnosiły o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369) dalej: "p.p.s.a", Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie okoliczności uzasadniające nieważność postępowania. Taka zaś sytuacja nie zachodziła w rozpoznawanej sprawie, zatem podlegała ona badaniu jedynie w kontekście podniesionych zarzutów kasacyjnych.
Zostały one oparte na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., czyli na obrazie prawa materialnego - w postaci niezastosowania art. 215 ust. 2 u.g.n. oraz istotnym naruszeniu przepisów postępowania, takich jak: art. 133 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 107 § 3, art. 138 § 2 k.p.a., tym niemniej podstawy te były ze sobą ściśle powiązane, co uzasadnia ich łączne rozpoznanie.
Istota zagadnienia, które wystąpiło w analizowanym przypadku polegała na udzieleniu odpowiedzi na pytanie, czy jeśli były właściciel nieruchomości warszawskiej wystąpił z kilkoma wnioskami, w których żądał zarówno "zwrotu nieruchomości", jak i odszkodowania za nią, w sytuacji, w której organ uznał, że wniosek o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego był uzasadniony i w związku z tym ustanowił na rzecz następców prawnych byłego właściciela w/w prawo, ograniczając je jednakże tylko do tej części gruntu, którą jeszcze dysponował, gdyż do części gruntu dawnej nieruchomości warszawskiej, zostało wcześniej ustanowione powyższe prawo na rzecz osób trzecich, następcom prawnym byłego właściciela przysługuje prawo, aby w tym samym postępowaniu organ przyznał im odszkodowanie na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n.?
Na pytanie to Kolegium i Sąd Wojewódzki udzieliły odpowiedzi negatywnej a stanowisko to podziela skład orzekający.
Nie ulega wątpliwości, że prawo do odszkodowania za grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości warszawskich, przejętych na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, wygasło z mocy art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) z dniem wejścia w życie w/w ustawy, to jest z dniem 1 sierpnia 1985 r. Tym niemniej, jeszcze przed wejściem w życie powyższej ustawy ustawodawca wprowadzał pewne zmiany w sytuacji prawnej dotychczasowych właścicieli omawianych nieruchomości. Tego rodzaju regulacje zawierała bowiem w art. 53 i 54 ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.) a następnie wspomniana wyżej ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. (art. 82 i art. 83). Obecnie tego rodzaju regulacje szczególne zostały zawarte w art. 214 – art. 215 u.g.n.
Wyjaśnić też trzeba, że chcąc wzmocnić możliwości uzyskania, w jakiejkolwiek postaci zadośćuczynienia za utratę prawa własności znacjonalizowanych nieruchomości warszawskich, orzecznictwo, jeszcze pod rządami poprzednio obowiązującego prawa, wypracowało pogląd, iż instytucja użytkowania wieczystego, określona w art. 82 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ma charakter odszkodowawczy i jej celem jest wyrównanie strat byłym właścicielom działek położonych w Warszawie, które przeszły na rzecz Państwa na podstawie art. 1 dekretu "warszawskiego". W związku z powyższym, ze względu na ścisłe powiązanie ze sobą roszczeń, określonych w art. 82 ust. 2 i art. 83 w/w ustawy z 1985 r., obowiązkiem organu było interpretowanie wniosków, wszczynających te postępowania w duchu korzystnym dla stron (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 maja 1992 r. sygn. akt IV SA 131/92). Ponadto przyjmowano, że brak było w tym przypadku przeszkód prawnych do łącznego prowadzenia postępowania w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego lub przyznania odszkodowania (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 1991 r. sygn. akt IV SA 1099/91).
Reasumując, niezależnie od tego, czy były właściciel nieruchomości warszawskiej wystąpił z wnioskiem o ustanowienie do niej prawa użytkowania wieczystego, czy o przyznanie mu za tę nieruchomość odszkodowania - organ winien prowadzić takie postępowanie, które umożliwi stronie uzyskanie jakiegokolwiek zadośćuczynienia. Wydaje się zatem, że jeżeli wnioskodawca spełniał w danym przypadku warunki do ustanowienia na jego rzecz prawa użytkowania wieczystego, to prawo to – jako pełniejsze i dające większe uprawnienia do nieruchomości – winno mieć pierwszeństwo przed przyznaniem mu prawa do odszkodowania, chyba, że wnioskodawca wyraźnie sprzeciwiał się ustanowieniu na jego rzecz prawa użytkowania wieczystego, optując jedynie za przyznaniem mu odszkodowania.
Podkreślić jednak w tym miejscu trzeba, że nie jest możliwe by w związku z przejęciem – w trybie przepisów dekretu "warszawskiego" – danej nieruchomości, możliwe byłoby zarówno ustanowienie na niej prawa użytkowania wieczystego jak i wypłacenia za nią odszkodowania. Obie bowiem w/w instytucje spełniają tę samą funkcję odszkodowawczą, która ma – w założeniu – zrekompensować jedną i tą samą szkodę.
Podnieść też należy, że w regulacjach, obecnie zawartych w art. 214 – 215 u.g.n., są określone różne przesłanki, warunkujące uwzględnienie wniosku.
Zgodnie z art. 214 ust. 2 i 5 u.g.n. (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy), zwrot nieruchomości, o którym mowa w ust. 1, przysługuje poprzednim właścicielom działek zabudowanych domami jednorodzinnymi, małymi domami mieszkalnymi i domami, w których liczba izb nie przekracza 20, oraz domami, w których przed dniem 21 listopada 1945 r. została wyodrębniona własność poszczególnych lokali, a także domami, które stanowiły przed tym dniem własność spółdzielni mieszkaniowych. Zasady tej nie stosuje się jednak do gruntów oddanych w użytkowanie wieczyste osobom innym niż byli właściciele oraz do gruntów oddanych w użytkowanie.
Po myśli zaś art. 215 ust. 2 u.g.n., przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu "warszawskiego" mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. (...). Zatem, zaakcentować w tym miejscu wypada, że odszkodowanie należne za dom jednorodzinny można przyznać tylko, jeżeli – co do zasady – stanowi on własność państwa. Tymczasem, znajdujący się na gruncie oddanym w użytkowanie wieczyste budynek nie jest własnością państwową, tylko zawsze jest własnością użytkownika wieczystego lub użytkowników wieczystych.
Co do zaś odszkodowania za grunt, wskazać trzeba, że art. 215 ust. 2 u.g.n., pozwala przyznać odszkodowanie tylko za "działkę" ( jedną działkę) a nie za "nieruchomość".
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że była właścicielka dawnej nieruchomości warszawskiej, położonej przy ul. [...], ozn. Nr hip. [...] – M. S. wystąpiła z dwoma wnioskami to jest: z wnioskiem z dnia [...] października 1957 r. (zawierającym żądanie "zwrotu nieruchomości") i z dnia [...] sierpnia 1985 r. (zawierającym żądanie przyznania odszkodowania), uzupełniając je licznymi pismami, w których powyższe żądania były ponawiane. Powyższe dowodzi więc, że wnioskodawczyni nie wykluczała żadnej formy ewentualnej rekompensaty.
Wskazać też trzeba, że organ uznał, iż następcom prawnym byłej właścicielki przysługuje prawo do ustanowienia na ich rzecz prawa użytkowania wieczystego do w/w gruntu. Dowodzi tego zarówno treść decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2014 r. nr [...], odnoszącej się do działki nr [...] (której dotyczył zaskarżony wyrok), jak i decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z tej samej daty, ale o numerze [...], odnoszącej się do działki nr [...], a która to decyzja na skutek prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2015 r. (sygn. akt I SA/Wa 17/15) stała się ostateczną i prawomocną (fakt znany Sądowi z urzędu). Okoliczność natomiast, że do części gruntu, wchodzącego w skład działki nr [...], organ nie mógł aktualnie ustanowić prawa użytkowania wieczystego, gdyż udział wynoszący 0,873 części gruntu został wcześniej obciążony prawem użytkowania wieczystego, na rzecz właścicieli lokali nr [...],[...],[...], [...] i [...] nie uzasadniał poglądu, że w tym zakresie należało oceniać, czy za tę część gruntu strony mogły by uzyskać odszkodowanie na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n. W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego, roszczenie odszkodowawcze w tym przypadku zostało bowiem już skonsumowane poprzez przyznanie następcom prawnym wnioskodawczyni prawa użytkowania wieczystego. Nie nastąpiła przy tym odmowa przyznania tego prawa w stosunku do wyżej wspomnianego udziału 0,873 części a jedynie - z powodu braku dysponowania tą częścią gruntu – organ w tym zakresie postępowanie umorzył, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., jako bezprzedmiotowe. W świetle tego zatem, co wyżej zostało powiedziane, rozpoznanie w trybie administracyjnym wniosków M. S. jako wniosków o przyznanie odszkodowania uzasadniał by jedynie fakt, gdyby w tym zakresie nastąpiła odmowa ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, a co jednak nie nastąpiło. W zaistniałej więc sytuacji strony mogą jedynie rozważać podjęcie różnych kroków prawnych, mających na celu zrekompensowanie im uszczerbku w postaci braku możliwości ustanowienia obecnie na ich rzecz prawa użytkowania wieczystego na całej działce nr [...], ale działania te mogą być już tylko prowadzone na drodze procesu cywilnego.
Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzut polegający na niezastosowaniu w niniejszej sprawie art. 215 ust. 2 u.g.n. nie był uzasadniony oraz, iż nie były usprawiedliwione, wymienione na wstępie, zarzuty procesowe, gdyż istota ich wiązała się ściśle z w/w zarzutem prawnomaterialnym.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło