I OSK 451/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. K. i M. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1889/09 o odrzuceniu skargi K. K. i M. K. na decyzję Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania decyzji o prawie zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1889/09, na podstawie art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej jako "P.p.s.a.", odrzucił skargę K. K. i M. K. na decyzję Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania decyzji o prawie zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że w dniu 26 października 2009 r. K. K. i M. K., reprezentowani przez pełnomocnika będącego adwokatem, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] września 2009 r. odmawiającą skarżącym wydania decyzji o prawie zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym nr [...] przy ul. R. w L.. Od skargi nie został uiszczony wpis sądowy, ponieważ pełnomocnik uznał, że w sprawie ma zastosowanie art. 239 pkt 1 lit. d P.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach ze stosunków pracy i stosunków służbowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że w przedmiotowej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym wystąpili żona oraz syn żołnierza zawodowego, któremu decyzją z dnia [...] grudnia 1983 r. nr [...] Komendant Garnizonu L. przydzielił kwaterę stałą. Wówczas uprawnionymi do kwatery byli również obydwoje skarżący oraz córka żołnierza. Przydział kwatery stałej żołnierzowi zawodowemu jest ściśle związany z pozostawaniem przez niego w służbie. Jednakże stosunek ten nie obejmuje już członków rodziny żołnierza, ponieważ ich uprawnienia, chociaż ściśle związane z prawami żołnierza, nie wypływają z powiązania służbowego z jakimkolwiek organem wojskowym. W tym stanie rzeczy niezasadne jest stanowisko pełnomocnika o braku konieczności uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W sprawach z zakresu odmowy przyznania prawa zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym pobierany jest wpis stały w wysokości 200 złotych, stosownie do § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) Z uwagi na nieuiszczenie należnego wpisu Sąd zobligowany jest skargę odrzucić. Od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. K. i M.K., reprezentowani przez adwokata, wnieśli skargę kasacyjną. Skargę kasacyjną oparto na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 221 w zw. z art. 239 pkt 1 lit d P.p.s.a. i § 2 ust. 6 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r., poprzez dokonanie przez Sąd I instancji błędnej interpretacji tych przepisów, co skutkowało odrzuceniem skargi. Na tej podstawie pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w przedmiotowej sprawie zaskarżone zostało działanie organu w sprawie ze stosunków służbowych, czyli w sprawie o uprawnienie spadkobierców do zamieszkiwania w lokalu służbowym, po śmierci żołnierza zawodowego. Również organ wojskowy nie kwestionował faktu, że zaskarżone zostało działanie organu wojskowego w sprawie ze stosunku służbowego. Jedynie Sąd I instancji dokonał interpretacji zawężającej uznając, że przydział kwatery stałej żołnierzowi jest ściśle związany z pozostawaniem przez niego w służbie, a uprawnienia członków rodziny zmarłego żołnierza, chociaż ściśle powiązane z prawami żołnierza nie wypływają z powiązania służbowego z jakimkolwiek organem wojskowym, co zdaniem skarżących przeczy instytucji spadkobrania praw (ekspektatywy) i obowiązków oraz normie art. 239 pkt 1 lit. d P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionej podstawy. W postępowaniu sądowym w sprawach sądowoadministracyjnych została przyjęta zasada, że ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych (art. 214 § 1 P.p.s.a.). Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata (art. 220 § 1 P.p.s.a.). Od tej zasady ustawodawca wprowadza wyjątki dwojakiego rodzaju. Pierwszy wyjątek dotyczy tzw. ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, które polega na określeniu w ustawie, w jakich sprawach strona nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych jest wyrazem woli ustawodawcy, że w określonych sprawach, z uwagi na ich przedmiot i osobę skarżącego, należy odstąpić od zasady ponoszenia przez stronę kosztów sądowych. Sprawy, w których strona skarżąca nie ma obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, co do zasady, zostały określone w art. 239 P.p.s.a. Sprawy wymienione w tym katalogu wskazują, że zasadniczym motywem zwolnienia przez ustawodawcę od ponoszenia kosztów sądowych przez skarżącego jest szczególny rodzaj tych spraw, które charakteryzują się przede wszystkim tym, że dotyczą spraw o charakterze bytowym, w których zwolnienie od kosztów sądowych podyktowane jest względami społecznymi. Drugi wyjątek dotyczy zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w drodze orzeczenia sądowego przez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub części. Instytucja przyznania prawa pomocy (art. 243 i następne P.p.s.a.) ma na celu umożliwienie dochodzenia praw przed sądem osobom, które ze względu na osobistą sytuację materialną nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Wyjątki od zasady ponoszenia przez stronę kosztów sądowych powinny być rozumiane ściśle, zgodnie z zasadą, że przepisów określających wyjątki od zasady nie można interpretować w sposób rozszerzający. W katalogu spraw, w których strona skarżąca działanie lub bezczynność organu nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych), wymienione są sprawy ze stosunków pracy i stosunków służbowych (art. 239 pkt 1 lit. d P.p.s.a.). Wyjaśnienie treści tego przepisu sprowadza się do tego, jak należy rozumieć określenie "sprawy ze stosunków pracy i stosunków służbowych". Określenie "sprawa ze stosunku pracy i stosunków służbowych" oznacza, że chodzi o sprawę, której przedmiot wyznacza określony stosunek prawny, którego źródłem są przepisy prawa regulujące treść oraz strony tego stosunku prawnego. Skoro sprawa ze stosunku prawnego oznacza sprawę, której przedmiot wyznacza stosunek prawny, to sprawą ze stosunku pracy lub stosunku służbowego, o której mowa w art. 239 pkt 1 lit. d P.p.s.a., jest sprawa, której przedmiot ma swoją podstawę w stosunku pracy lub stosunku służbowym. Wskazany przepis zatem dotyczy takich spraw, w których przedmiotem zaskarżonego działania lub bezczynności organu administracji publicznej jest określone rozstrzygnięcie, które wynika ze stosunku pracy lub stosunku służbowego skarżącego albo którego podstawą jest stosunek pracy lub stosunek służbowy skarżącego. Tak więc ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie tego przepisu dotyczy skarżącego, który wnosi skargę w sprawie, której przedmiotem jest stosunek pracy lub stosunek służbowy skarżącego. Stanowisko powyższe zawarte zostało w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2006 r. sygn. akt I OPS 7/05 (ONSAiWSA 2007/1/2), podjętej w związku z zagadnieniem prawnym powstałym na tle stosowania art. 239 pkt 1 lit d P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie w całości je podziela. Przenosząc zaś zawarte w nim rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że przedmiotem sprawy, której dotyczy skarga wniesiona przez K.K. i M. K., nie jest ani stosunek pracy, ani stosunek służbowy, w których byliby oni stroną. Jak wynika z akt sprawy administracyjnej skarżący wystąpili o wydanie, na podstawie art. 29 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398 ze zm.) decyzji o prawie zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym pozostającym w dyspozycji Wojskowej Agencji Mieszkaniowej (WAM). Zgodnie z powołanym przepisem w sytuacji wyjątkowej dyrektor oddziału regionalnego WAM, za zgodą Ministra Obrony Narodowej, może wydać decyzję o prawie zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym, na czas oznaczony, innej osobie, niż żołnierz służby stałej. Adresatem decyzji o prawie do lokalu mieszkalnego na podstawie art. 29 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych są więc osoby niezwiązane stosunkiem pracy, ani stosunkiem służbowym z wojskiem, a którym z uwagi na dotyczące ich wyjątkowe okoliczności może być przyznane, w drodze uznaniowej decyzji dyrektora oddziału regionalnego WAM, za zgodą Ministra Obrony Narodowej, prawo zamieszkiwania w lokalu będącym w dyspozycji WAM. Ze względu zatem na treść art. 29 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej sprawa, której dotyczy skarga K.K. i M.K., nie jest sprawą ze stosunku pracy jak również ze stosunku służbowego skarżących, nie pozostaje także w związku ze stosunkiem służbowym W.K., któremu przedmiotowy lokal był przyznany w 1983 roku na podstawie decyzji o przydziale osobnej kwatery stałej. W tym stanie rzeczy prawidłowe jest stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że z treści art. 239 pkt 1 lit. d P.p.s.a. nie wynika dla skarżących zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi. Zgodnie zaś z art. 221 P.p.s.a. skarga wniesiona przez adwokata lub radcę prawnego, która nie została należycie opłacona, podlega odrzuceniu przez sąd. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.