I OSK 453/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 listopada 2023 r. sygn. akt IV SA/Wr 235/23 w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 10 lutego 2023 r. nr SKO/RŚ-423/70/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 16 listopada 2023 r. IV SA/Wr 235/23, oddalił w całości skargę D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z 10 lutego 2023 r. nr SKO/RŚ-423/70/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł D. S., zaskarżając go w całości. Zarzucił mu naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną podczas gdy taki związek niewątpliwie istnieje. Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Wniósł także o przyznanie skarżącemu zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych oraz zrzekł się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy p.p.s.a. autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie prawa materialnego polegające, w jego ocenie, na niewłaściwym zastosowaniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Unormowania art. 174 p.p.s.a. wskazują, że skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, sporządzający skargę kasacyjną winien wyjaśnić, jak określony przepis powinien być rozumiany i na czym polegał błąd w interpretacji tego przepisu przez sąd. Natomiast naruszenie prawa materialnego przez jego błędne zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, tj. błędnym uznaniu stanu faktycznego ustalonego w sprawie za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w mającej zastosowanie w sprawie normie prawnej. Wskazując na tę postać naruszenia prawa materialnego, wnoszący skargę kasacyjną zobowiązany jest do wyjaśnienia, dlaczego przepis (hipoteza wyprowadzonej z tego przepisu normy prawnej), który sąd I instancji przyjął za mający zastosowanie w sprawie, "nie przystaje" do stanu faktycznego ustalonego w sprawie i jaki przepis powinien mieć zastosowanie. Podniesienie jednak zarzutu naruszenia prawa materialnego jest możliwe, o ile stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy i nie budzi wątpliwości. Ocena zasadności takiego zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone. Kwestionowanie pod zarzutem niewłaściwego zastosowania prawa materialnego ustaleń faktycznych uznać należy za błąd. Ustalenia faktyczne nie mogą być kwestionowane poprzez zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędne jego zastosowanie. Stosowanie prawa materialnego (subsumcja) ma miejsce wówczas, gdy stan faktyczny jest już ustalony. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż konstrukcja zarzutu stanowi próbę podważenia ustalonego stanu faktycznego dokonanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Przypomnieć należy, iż przedmiotem zaskarżenia do Sądu I instancji była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która wskazywała na kluczową kwestię w sprawie, tj. brak związku przyczynowego pomiędzy brakiem rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną przez okoliczność, że zakres wykonywanych czynności przez skarżącego nie jest na tyle obciążający, by ten nie mógł podjąć pracy nawet w niepełnym wymiarze godzin. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, w oparciu o zebrany materiał dowodowy, że organy dokonały właściwej oceny stanu faktycznego, wskazując, że skarżący wykonuje szereg czynności na rzecz matki, jednakże zakres tych czynności opiekuńczych nie jest jednak tego rodzaju, aby uniemożliwiał skarżącemu podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Dowodzi tego fakt, że skarżący pracował do lutego 2022 r. i nie wykazał on, pomimo zobowiązania organu do przedstawienia stosownego zaświadczenia lekarskiego, że musiał zrezygnować z pracy z powodu pogorszenia stanu zdrowia mamy. Skarżący nie dowiódł zatem, że zaistniał związek przyczynowy pomiędzy wykonywanymi czynnościami, wspomagającymi matkę w jej codziennym funkcjonowaniu, a jego biernością zawodową. Powyższa analiza dokonana przez Sąd I instancji dotyczy stanu faktycznego zaistniałego w niniejszym postępowaniu. Autor skargi kasacyjnej starał się podważyć wyniki postępowania dowodowego, czyli stosowania przepisów postępowania, za pomocą zarzutu naruszenia prawa materialnego - art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kwestionowanie jednak stanu faktycznego powinno się opierać na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, a nie przepisów materialnych. Przy czym powinny to być przepisy regulujące postępowanie przed organem administracji, gdyż to w postępowaniu przed organem administracji dokonuje się ustaleń faktycznych. W orzecznictwie NSA wielokrotnie podkreślano, iż nie ma możliwości skutecznego powoływania się na zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego w sytuacji, gdy nie zakwestionowano równocześnie ustaleń stanu faktycznego, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie, bowiem błędne zastosowanie (niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też dowiedzenia ich wadliwości. W związku z tym należy jeszcze raz podkreślić, że zarzutem naruszenia prawa materialnego nie można zwalczać ustaleń faktycznych przyjętych w sprawie. Niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który strona skarżąca uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z 13 sierpnia 2013 r. II GSK 717/12, wyrok NSA z 4 lipca 2013 r. I GSK 934/12). Niepodważony stan faktyczny jest w sprawie wiążący i rzutuje na zastosowanie prawa materialnego (por. wyrok NSA z 25 marca 2009 r. II GSK 825/08, wyrok NSA z 23 września 2009 r. II GSK 1036/08, oraz wyrok NSA z 23 września 2009 r. II GSK 1036/08). Sąd kasacyjny związany jest zatem niepodważoną zarzutami oceną zaprezentowaną w sprawie przez Sąd I instancji w zakresie braku zaistnienia związku przyczynowego. Przy czym zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego ocenia się w oparciu o ustalony wcześniej w sprawie stan faktyczny (por. wyrok NSA z 27 października 2010 r. sygn. akt II OSK 1692/09). Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny może odnieść się tylko ogólnie do stanu niniejszej sprawy. W tym miejscu przypomnieć należy, że stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w pkt 1-4 tej normy, jeżeli nie podejmują one zatrudnienia lub rezygnują z niego, bądź z innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albo orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis ten formułuje więc warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia (bądź innej pracy zarobkowej), który należy brać pod uwagę dokonując oceny spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. świadczenia. Inną sprawą jest natomiast to, czy ocena dokonana przez organ i Sąd I instancji w zakresie tych przesłanek była zasadna, tj. zakres czynności opiekuńczych pozwalał lub nie na zatrudnienie. Aby z tych powodów skarga kasacyjna mogła okazać się skuteczna, należało podważyć ustalenia dotyczące zakresu opieki i braku możliwości podjęcia zatrudnienia, czyli podważyć ustalenia faktyczne, czego autor skargi kasacyjnej nie uczynił. Brak postawienia odpowiednich zarzutów naruszenia przepisów postepowania wiąże Naczelny Sąd Administracyjny, a więc nie było podstawy prawnej do uchylenia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Z uwagi na powyższe należało uznać zarzuty naruszenia przepisu prawa materialnego za bezzasadny. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny z mocy art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.