I OSK 455/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Bujko (spr)., Sędzia NSA Irena Kamińska, Sędzia WSA del. do NSA Jarosław Stopczyński, Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. G., M. P., J. P., B. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2007r. sygn. akt IV SA/Wa 1946/07 w sprawie ze skargi E.G., M.P., J.P., B.P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2007r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2007 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E.G., M.P., J.P. i B.P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...], dotyczącą stwierdzenia czy nieruchomość ziemska stanowiąca byłą własność F.P. o powierzchni 139,8618 ha położona na terenie wsi P., gm. J. podlega pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13). Do wydania tego wyroku doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z dnia 29 lipca 2005 r. spadkobiercy zmarłego w 1941 r. F.P.: E.G., M.P., J.P. i B.P. złożyli wniosek o stwierdzenie, że nieruchomość o powierzchni 139,8618 ha położona we wsi P., należąca niegdyś do F.P. nie podlegała działaniu przepisów dekretu PKPW z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. Wojewoda Podlaski stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość spełnia przesłanki wynikające z dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, bowiem jej ogólna powierzchnia wynosi ponad 100 ha, w tym ponad 50 ha użytków rolnych. Odwołania od tej decyzji nie uwzględnił Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. utrzymał ja w mocy. W następstwie zaskarżenia tej ostatniej decyzji do Sądu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 22 marca 2007 r. (sygn. IV SA/Wa 87/07), uchylił wymieniona decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...]lipca 2006 r. w części dotyczącej nieruchomości o powierzchni 82 ha stanowiącej grunty orne, podwórza, zabudowania i drogi oraz uchylił ją w części dotyczącej gruntów leśnych o powierzchni 60 ha i umorzył w tej części postępowanie przed organem pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ podał, iż nieruchomość, której dotyczy postępowanie, została przejęta na własność Państwa na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. c/ dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż spełniała wymienione tym przepisem normy obszarowe. Z rejestru pomiarowego oraz sporządzonego w dniu 8 lutego 1945 r. protokołu przejęcia gruntu na cele reformy rolnej wynika, że ogólna powierzchnia tej nieruchomości wynosiła 142 ha, w tym 60 ha stanowił las. Na podstawie zgromadzonych dowodów organ uznał, że do 1941 r. właścicielem tej nieruchomości był F.P. Za nieprzekonywujące i niewiarygodne uznał organ oświadczenie notarialne K.P., że w 1938 r. doszło do notarialnego podziału przedmiotowej nieruchomości pomiędzy czworo dzieci F.P. Stwierdził, iż żaden dowód nie wskazuje na to, że nieruchomość ta została fizycznie lub prawnie podzielona w sposób powodujący wyłączenie jej spod działania przepisów o reformie rolnej. Odnośnie do należącego do F.P. lasu o powierzchni 60,9806 ha organ stwierdził, że przejęcie go na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło nie na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, lecz na podstawie przepisów dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82). Wobec uchylenia przepisów tego dekretu i braku przepisu, który przewidywałby właściwość organów administracji do rozstrzygania sporów dotyczących nabycia przez Skarb Państwa własności lasów i gruntów leśnych, spory takie mogą być rozstrzygane wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym w trybie powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a jej rzeczywistym stanem prawnym. Na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnioskodawcy wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, przepisu § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz art. 7, 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i 105 § 1 K.p.a. Oddalając te skargę wymienionym na wstępie wyrokiem z dnia 4 grudnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd stwierdził, iż jest w sprawie bezsporne, że do 1938 r. przedmiotowa nieruchomość była własnością F.P. i miała ogólną powierzchnię 139,8618 ha, w tym 74,6958 ha gruntów ornych i 60,98 ha lasu. Kwestionując ustalenie organów co do zastosowania przepisu art. 2 ust. 1 lit. c/ dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej do tej nieruchomości skarżący podali, że w 1938 r. właściciel podzielił ją aktem notarialnym między czworo swoich dzieci, tworząc cztery odrębne gospodarstwa rolne niepodlegające – ze względu na swoją powierzchnię – przepisom podanego dekretu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż kwestia ta została rozstrzygnięcia wyrokiem tegoż Sądu z dnia 22 marca 2007 r. Sąd stwierdził w tym wyroku, że notarialne oświadczenie K.P. potwierdzające fakt podziału dokonanego w 1938 r. jest dokumentem urzędowym, którego treść nie korzysta z domniemania prawdziwości. Nie potwierdza ono też faktu prawnego i fizycznego podziału majątku przez utworzenie czterech odrębnych nieruchomości. Natomiast z szeregu innych dowodów, przede wszystkim dokumentów z lat 1944-1945 wynika, że nieruchomość ziemska F.P. nie została przed dniem 1 września 1939 r. podzielona, skutkiem czego byłoby wyłączenie jej spod działania przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Odnośnie lasów wchodzących w skład majątku F.P. WSA stwierdził, iż przeszedł on na własność Państwa nie na podstawie dekretu z 6 września 1944 r. lecz na podstawie dekretu PKWN z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82). Wobec uchylenia przepisów tego dekretu i braku przepisu, który przewidywałby właściwość organów administracji do rozpoznawania sporów dotyczących nabycia przez Skarb Państwa lasów i gruntów leśnych na podstawie tego dekretu, spory o to, czy lasy te podlegały przejęciu mogą być rozstrzygane przez sądy powszechne. Wymieniony wyrok zaskarżyli skargą kasacyjną E.G., M.P., J.P. i B.P. reprezentowani przez adwokata. Wyrokowi temu zarzucili naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: – art. 153 P.p.s.a. polegające na błędnym uznaniu, że określony sposób wykładni oświadczeń woli stanowi ocenę prawną w rozumieniu tego przepisu, wiążącą Sąd przy ponownym rozpoznaniu sprawy; – art. 134 § 1 P.p.a.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) polegające na zaniechaniu rozpoznania przez WSA w Warszawie zarzutów 1,3,4,5 i 6 skargi skierowanej do tego Sądu; – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. i art. 151 P.p.s.a., polegające na nieuzasadnionym oddaleniu skargi w wyniku przyjęcia nieuzasadnionego poglądu, że należy umorzyć postępowanie w zakresie żądania stwierdzenia, że część majątku P. stanowiąca lasy nie podlegała działaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Stawiając powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie i zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Skarżący słusznie podnieśli, że wiążąca organy oraz Sąd przy ponownym rozpoznaniu sprawy "Ocena prawna" (art. 153 P.p.s.a.) polega na wyjaśnieniu istotnej treści przepisów i sposobu ich zastosowania w konkretnej sprawie., Nie może ona natomiast dotyczyć oceny wiarygodności zebranych w sprawie dowodów, której to oceny dokonuje zawsze samodzielnie organ rozpoznający sprawę (art. 80 K.p.a.) i Sąd na podstawie art. 106 § 5 P.p.s.a. w zw. z art. 233 K.p.c. (por. wyrok SN z 13 marca 1975 r. III CRN 466/74, OSPiKA 1976, z. 3, poz. 63). Zawarta w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 marca 2007 r. (sygn. akt IV SA/Wa 87/07) ocena prawna dotyczy więc wyłącznie znaczenia notarialnej formy oświadczenia złożonego przez K. P., a nie jego treści. Treść tego oświadczenia, podobnie jak i cały zebrany w sprawie materiał dowodowy, podlegała ocenie organu ponownie rozpoznającego sprawę. Organ ten uznał, iż oświadczenie K.P. nie jest wiarygodnym dowodem tego, że w dniu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej, majątek ziemski pozostały po F.P. był podzielony prawnie i fizycznie na 4 odrębne gospodarstwa rolne, których – ze względu na obszar – nie dotyczyły przepisy tego dekretu. Organ odwoławczy powołał się przy takiej ocenie na nieprecyzyjność treści wymienionego oświadczenia i jego sprzeczność z dowodami z dokumentów sporządzonymi w latach 1944-1946. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaskarżonym wyrokiem podzielił trafność takiej oceny zebranego w sprawie materiału, odwołując się przy tym do szczegółowej argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 marca 2007 r. Ta wcześniejsza ocena nie była wprawdzie wiążąca z mocy art. 153 P.p.s.a., lecz wobec braku nowego materiału dowodowego Sąd pierwszej instancji odwołał się do wcześniejszej, własnej oceny materiału sprawy, uznając ją za w pełni aktualną. Nie stanowi to naruszenia przepisu art. 153 P.p.s.a. w zw. z art. 151 tej ustawy ani art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Nie są uzasadnione także pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej. Należy uznać, że wbrew stanowisku skarżących organy w toku postępowania administracyjnego wyjaśniły sprawę i ustaliły istotne okoliczności jej stanu faktycznego. W szczególności ustalono, iż brak jest przekonywujących dowodów podziału majątku F.P. na odrębne gospodarstwa przekazane dzieciom. Organy stwierdziły, że w 1944 r. majątek F.P. stanowił własność jego spadkobierców i nie został do tego czasu podzielony. Wskazywały na to dowody z dokumentów pochodzące z lat 1944-1946. Organy nie przesłuchały w charakterze świadka K.P., opierając się na jego notarialnym oświadczeniu. Było to uzasadnione tym, iż treść tego oświadczenia była wystarczająco jasna i zastępowało ono formalny dowód z zeznań. Również Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci protokołów zeznań świadków złożonych w innych postępowaniach sądowych. Uwzględnienie takiego wniosku prowadziłoby bowiem do obejścia zakazu przeprowadzenia postępowania dowodowego (z wyjątkiem wskazanym w art. 106 § 3 P.p.s.a.) przez przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków. Zmieniona zostałaby przy tym rola Sądu Administracyjnego z kontrolującego organy administracyjne na wyjaśniający stan faktyczny sprawy. Skarżący podnieśli, iż w kontrolowanym postępowaniu nie wyjaśniono istnienia dodatkowej przesłanki przejmowania nieruchomości na cele reformy rolnej w postaci wykorzystywania tej nieruchomości lub jej części na działalność wytwórczą w rolnictwie. Zarzut ten jest o tyle bezprzedmiotowy, iż skarżący nie twierdzili i nie przedłożyli zgodnie z § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) żadnych dowodów stwierdzających, że całość lub część przejętego majątku nie była wykorzystywana na cele działalności wytwórczej w rolnictwie. Za błędne należy uznać w końcu stanowisko skargi kasacyjnej, iż w zaskarżonej decyzji winno być zawarte stwierdzenie, że las pozostały po F.P. nie podlegał przejęciu na rzecz Państwa na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Lasy nie podlegały przejęciu na rzecz Państwa na podstawie dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, lecz na podstawie dekretu PKWN z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82 ze zm.). Skoro więc dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej w ogóle nie dotyczył lasów, to bezprzedmiotowe byłoby orzekanie, że las nie "podpada" pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. c/ tego dekretu. Orzekanie na podstawie tego przepisu może bowiem dotyczyć tylko takich nieruchomości, które – co do zasady – mogły podlegać działaniu dekretu o reformie rolnej. Z tych względów skarga kasacyjna jako nieuzasadniona podlega oddaleniu (art. 184 P.p.s.a.).