I OSK 488/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. G., S. G. i J. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 października 2018 r. sygn. akt II SA/Bk 474/18 w sprawie ze skargi M. G., S. G. i J. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia wznowionego postępowania oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 25 października 2018 r., II SA/Bk 474/18, oddalił skargę M. G., S. G. i J. G. (dalej: skarżący) na decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2018 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta B., działającego jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, z [...] listopada 2017 r., znak: [...], którą umorzono postępowanie wznowione na wniosek M. G. i J. G. z 13 marca 2015 r. z tego względu, że wniosek ten uznano za wniesiony z przekroczeniem terminu określonego w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżyli wyrok Sądu I instancji w całości, wnosząc o jego uchylenie, rozpoznanie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przypisanych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Na podstawie art. 174 ustawy 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Sądowi I instancji zarzucono naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 5 i art.148 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.). W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że przedmiotowe nieruchomości wywłaszczone w 1964 r. nie wchodziły w skład spadku A. G., a tym bardziej skarżących. Drugi zarzut dotyczy wniosku wyciągniętego przez WSA na skutek błędnej według skarżących interpretacji daty urodzin i śmierci O. G. o dacie zawarcia małżeństwa. Twierdzenie Sądu I instancji o braku staranności skarżących w uzyskaniu dokumentu małżeństwa dziadków jest nie do pogodzenia z zasada prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). W piśmie do Sądu Rejonowego o udostępnienie akt spadkowych po J. G. wyraźnie zaznaczono, że akta te są potrzebne w postępowaniu cywilnym. Odkrycie dowodu o zawarciu małżeństwa w 1924 r. było więc zupełnie przypadkowe, gdyż nie to było intencją wystąpienia do sądu o udostępnienie akt. Skarżący kasacyjnie podkreślili, że przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie wymaga (po zmianie tego punktu w 1980 r.) by nowe dowody i okoliczności nie mogły być powołane we wznowieniu bez winy strony. Od 2000 r. skarżący wprawdzie wiedzieli kto był stroną postępowania w 1964 r., ale wówczas w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego nie były potrzebne dokumenty odnośnie O. G. Wystarczyły postanowienia spadkowe po ojcu A. G. i dziadku J. G. Nie prowadzono jeszcze postępowania odszkodowawczego. W obecnym postępowaniu stawiają natomiast zarzut ujęcia O. G. (a przez to wypłaty tylko połowy należnego odszkodowania J. G.) w orzeczeniu wywłaszczeniowym. Skarżący kasacyjnie wskazali, że w Kodeksie postępowania administracyjnego z komentarzem Wydawnictwa C.H. Beck Warszawa 1996 r. – prof. Barbara Adamiak na str. 637 stwierdza, że ujawnienie nowych dowodów prowadzić może nie tylko do ustalenia nowych okoliczności, ale do zmiany stanu faktycznego sprawy. Dlatego nie można przyjąć, że człon pierwszy – "nowe okoliczności faktyczne" konsumuje człon drugi "nowe dowody". Skarżący kasacyjnie podnieśli również, że w aktach o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego przedmiotowych nieruchomości akt małżeństwa nie był ujęty jako dowód w sprawie, gdyż został odkryty dopiero w 2015 r. Zarządzeniem z 24 września 2021 r. Przewodniczący Wydziału I w Izbie Ogónoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, poinformował strony postępowania, że w związku ze zmianą art. 15 zzs4 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, z późn. zm., dalej: uCOVID-19) wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, w sprawach, w których strony nie wyraziły zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony wyrażą na to zgodę. We wskazanym wyżej okresie nie przeprowadza się rozpraw w siedzibie Naczelnego Sądu Administracyjnego z udziałem stron. Jeżeli którakolwiek z wezwanych stron oświadczy, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne. W związku z powyższym zwrócono się do stron postępowania o udzielenie informacji, w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia, czy wyrażają zgodę na rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym. W razie wyrażenia zgody, poinformowano o możliwości przedstawienia, w terminie 7 dni, dodatkowych wyjaśnień na piśmie. W przypadku braku zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym zwrócono się o udzielenie informacji, czy strona posiada możliwości techniczne uczestniczenia w rozprawie zdalnej przy użyciu informatycznej aplikacji. Poinformowano także, że na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 uCOVID-19 Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenia posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna, że rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W odpowiedzi Wojewoda i skarżący kasacyjnie wyrazili zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnych. Pozostali uczestnicy postępowania nie zajęli stanowiska w tej kwestii. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 października 2021 r., na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 uCOVID-19, sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna jest sformalizowanym pismem procesowym, z tego powodu ustawodawca przewidział przymus sporządzenia takiej skargi przez kwalifikowanego pełnomocnika: adwokata lub radcę prawnego. Stosownie do art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno nawiązywać do postawionych zarzutów, a w przypadku zarzutów dotyczących przepisów postępowania, także wykazywać wpływ naruszenia na wynik sprawy. Mając na względzie redakcję zarzutów skargi kasacyjnej należy wskazać, że art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wymaga wykazania istotnego wpływu naruszenia na wynik sprawy, a nie istotnego wpływu przepisów na wynik sprawy. Rozpoznana w granicach postawionych zarzutów skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu. Skarga kasacyjna jest kierowana w stosunku do orzeczenia Sądu I instancji, powinna zatem wskazywać na przepisy naruszone przez ten sąd. W rozpoznawanej skardze kasacyjnej powołano wyłącznie art. 174 p.p.s.a., nie jest to jednak przepis, który mógł być przez Sąd I instancji stosowany. Nie jest to przepis regulujący postępowanie przed sądem I instancji, nie dotyczy też zasad wyrokowania. Przepis art. 174 określa podstawy, na jakich może być oparta skarga kasacyjna, przy czym ma złożoną budowę, zawiera dwie odrębne podstawy skargi kasacyjnej. W skardze kasacyjnej nie określono, która z nich jest podstawą zaskarżenia, z rodzaju powołanych przepisów można jedynie wnosić, że przedmiotem zarzutów jest naruszenie przepisów postępowania. Jak już jednak wyżej wskazano, zarzuty nie obejmują przepisów procedury sądowej, powołane zostały wyłącznie przepisy k.p.a. Ta cecha skargi kasacyjnej nie sprzeciwia się jej rozpoznaniu, a to ze względu na uchwałę pełnego składu NSA z 26 października 2009 r., I OPS 10/09, liberalizującą podejście do sposobu formułowania zarzutów kasacyjnych, w konsekwencji której brak powiązania w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez sąd pierwszej instancji przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego z naruszeniem stosowanych przez ten sąd przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie dyskwalifikuje samej skargi kasacyjnej i nie może stanowić podstawy do odmowy rozpoznania zarzutów odnoszących się bezpośrednio do przepisów procedury administracyjnej. Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczą dwóch przepisów k.p.a., przy czym nie została określona forma naruszenia, nie wskazano, czy chodzi o błędną ich wykładnię, czy też o niewłaściwe zastosowanie. Nie mógł odnieść skutku zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., który określa przesłankę wznowienia. W sprawie doszło do umorzenia wznowionego postępowania ze względu na następcze stwierdzenie zaistnienia okoliczności uzasadniających odmowę wznowienia. Takie rozstrzygnięcie ma charakter formalny i może zostać podjęte wówczas, gdy wszczęcie postępowania wznowieniowego nie było dopuszczalne z przyczyn podmiotowych (wniosek nie pochodził od legitymowanego podmiotu), przedmiotowych (wniosek nie dotyczył decyzji ostatecznej) lub nie spełniał wymogów formalnych (nie został złożony w terminie bądź nie wskazano w nim na ustawową podstawę wznowienia). W niniejszej sprawie umorzenie wznowionego postępowania nie zostało uzasadnione brakiem powołania we wniosku przesłanki ustawowej, zatem zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie znajduje uzasadnienia. Natomiast badanie tej przesłanki mogło mieć miejsce dopiero po skutecznym wznowieniu postępowania, zgodnie z art. 149 § 2 k.p.a., postanowienie o wznowieniu stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia. Nie mógł odnieść skutku także drugi z zarzutów, naruszenia art. 148 § 1 k.p.a., albowiem nie poddaje się on merytorycznemu rozpoznaniu. Poza powołaniem numeru artykułu, w skardze kasacyjnej nie postawiono żadnego zarzutu – nie określono formy naruszenia (czy chodzi o jego błędną wykładnię czy niewłaściwe zastosowanie), nie uzasadniono także zarzutu. Żaden z fragmentów uzasadnienia skargi kasacyjnej nie nawiązuje do tego przepisu, co w połączeniu z brakiem określenia formy naruszenia, uniemożliwia połączenie stawianych w uzasadnieniu tez ze wskazanym przepisem. Naczelny Sąd Administracyjny, ze względu na związanie zarzutami skargi kasacyjnej, nie jest uprawniony do samodzielnego precyzowania zarzutu i decydowania o jego uzasadnieniu. Odniesienie do "drugiego zarzutu" w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nawiązuje do "interpretacji daty urodzin i śmierci O. G." i nie daje Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu podstaw do uznania, że jest to uzasadnienie zarzutu błędnej wykładni art. 148 § 1 k.p.a. Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 15zzs4 ust. 3 uCOVID-19. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.