I OSK 51/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 sierpnia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 838/24 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 11 marca 2024 r. nr SKO.ŚR/4111/29/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy X. z dnia 13 grudnia 2023 r. znak: WS.8252.55.2023.KD; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz A. A. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 13 sierpnia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 838/24 oddalił skargę A.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 11 marca 2024 r. nr SKO.ŚR/4111/29/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, po rozpatrzeniu odwołania A.A., decyzją z 11 marca 2024 r. nr SKO.ŚR/4111/29/2024 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy X. z 13 grudnia 2023 r. znak: WS.8252.55.2023.KD o odmowie przyznania A.A. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką B.B., która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Y. z 17 stycznia 2015 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe. Podstawę materialną decyzji stanowił art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.". Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w sprawie nie ma związku przyczynowego pomiędzy brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia przez wnioskodawcę a koniecznością sprawowania opieki nad osobą, która jej wymaga. Zakres sprawowanej opieki nie wyklucza bowiem podjęcia zatrudnienia. Kolegium nie zanegowało wprawdzie faktu, że matka wnioskodawcy ze względu na schorzenia i niepełnosprawność powinna w miarę możności mieć stałą opiekę i pomoc w czynnościach dnia codziennego takich jak: przygotowanie posiłków, robienie zakupów, towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, jednak według organu, do czynności typowo opiekuńczych spośród wymienionych przez wnioskodawcę można zaliczyć przygotowywanie lekarstw, pomoc w utrzymaniu higieny. Natomiast takie czynności jak: przygotowywanie posiłków, wykupywanie lekarstw, zapewnienie transportu do lekarzy, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego, są czynnościami które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności wnioskodawcy. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Według Kolegium nie można przyjąć, że wnioskodawca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, a więc nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która ma być trwała. W opinii organu, na gruncie niniejszej sprawy uwzględnić należy także okoliczności, że matka wnioskodawcy pomimo swojej niepełnosprawności jest w stanie, choćby w ograniczonym zakresie, samodzielnie się poruszać, spożywać posiłki i korzystać z toalety, a więc nie jest osobą obłożnie chorą. Jak podało następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wnioskodawca ma jeszcze brata, na którym w równym stopniu spoczywa obowiązek alimentacji w stosunku do matki. Zdaniem organu, obowiązek alimentacyjny może być spełniony przez wypłatę odpowiednich środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym na opiekę, a nie tylko przez osobiste świadczenie. Organ wyjaśnił, że pomoc państwa jest możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym między innymi współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ewentualnie zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to, ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej jej stanu zdrowia), istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź wyżej opisana sytuacja uniemożliwia jego podjęcie. A.A. wniósł skargę na powyższą decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że skarga nie jest zasadna, ponieważ prawidłowe jest stanowisko organu, że nie została spełniona zasadnicza przesłanka warunkująca przyznanie przedmiotowego świadczenia, to jest istnienie związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. W ocenie Sądu I instancji, zasadnie Kolegium stwierdziło, że stan zdrowia matki skarżącego nie jest tego rodzaju, że wymaga sprawowania nad nią stałej, nieprzerwanej opieki, która uniemożliwiałaby podjęcie przez skarżącego jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zdaniem Sądu I instancji, organ prawidłowo ocenił zakres i charakter czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego i uznał, że większość z wymienionych nie stanowi czynności stricte opiekuńczych, ale typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z uwagi na powyższe, Sąd I instancji podzielił pogląd Kolegium, że w stanie faktycznym i prawnym sprawy, nie można przyjąć, iż skarżący stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką. Zatem, nie wyczerpuje on zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która ma być trwała. Zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego jest więc do pogodzenia z możliwością podjęcia zatrudnienia, choćby na część etatu. Sąd I instancji stwierdził również, że matka skarżącego pomimo swojej niepełnosprawności jest w stanie, choćby w ograniczonym zakresie, samodzielnie się poruszać, spożywać posiłki i korzystać z toalety, a więc nie jest osobą obłożnie chorą (leżącą). Ponadto, jak wskazał Sąd I instancji, skarżący nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Sąd I instancji podkreślił, że pomoc Państwa jest możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Sąd I instancji uznał, że nie doszło do naruszenia przepisów postępowania: art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A.A. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji: 1) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego, to jest: a) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne oddalenie skargi, podczas gdy wnoszący skargę kasacyjną spełnił wszystkie przesłanki do jego przyznania, w tym zaistniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez niego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką nad matką, a zakres sprawowanej opieki uniemożliwia wnoszącemu skargę kasacyjną podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co skutkowało wadliwym pozbawieniem wnoszącego skargę kasacyjną prawa do przedmiotowego świadczenia i niedostrzeżeniem przez Sąd I instancji zasadności uchylenia decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.; b) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego wadliwą wykładnię, to jest rozumienie przepisów w sposób nieprawidłowy i uznanie, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje dziecku osoby wymagającej opieki, jeżeli pozostałe dzieci tej osoby mogą sprawować lub finansować opiekę nad rodzicem z niepełnosprawnością, podczas gdy w ustawie o świadczeniach rodzinnych brak jest jakiegokolwiek przepisu warunkującego przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od wskazanych okoliczności, co oznacza że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dziecku osoby wymagającej opieki, nawet jeżeli jej pozostałe dzieci mogą sprawować bądź finansować opiekę nad rodzicem, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów, co skutkowało wadliwym oddaleniem skargi i niedostrzeżeniem przez Sąd I instancji zasadności uchylenia decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.; c) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez wadliwą wykładnię, to jest rozumienie przepisów w sposób nieprawidłowy i uznanie, że w sytuacji gdy o świadczenie pielęgnacyjne występuje jedno z dzieci osoby niepełnosprawnej, wykazanie lub uprawdopodobnienie związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wymaga wykazania lub uprawdopodobnienia przez wnioskodawcę istnienia obiektywnych okoliczności uniemożliwiających pozostałemu rodzeństwu udzielenia pomocy w sprawowaniu opieki nad rodzicem, podczas gdy w ustawie o świadczeniach rodzinnych brak jest jakiegokolwiek przepisu warunkującego przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od wykazania lub uprawdopodobnienia tych okoliczności, a pojęcie związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w żaden sposób nie odnosi się do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, a więc świadczenie to przysługuje dziecku osoby wymagającej opieki, nawet jeżeli nie zostaną wykazane lub uprawdopodobnione obiektywne okoliczności uniemożliwiające pozostałemu rodzeństwu udzielenie pomocy w sprawowanej opiece nad rodzicem, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów, co skutkowało wadliwym oddaleniem skargi i niedostrzeżeniem przez Sąd I instancji zasadności uchylenia decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.; 2) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie dostrzegł, że zasadne było uchylenie decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., gdyż organy obu instancji nie wyjaśniły wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i nie rozpatrzyły we właściwy sposób materiału dowodowego, w tym: a) błędnie ustaliły, że w sprawie nie została spełniona przez wnoszącego skargę kasacyjną przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego niepodejmowania, celem sprawowania opieki nad matką z niepełnosprawnością, gdyż rzekomo nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez wnoszącego skargę kasacyjną z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego niepodejmowaniem, a sprawowaniem przez niego opieki nad osobą z niepełnosprawnością, a zakres tej opieki sprowadza się do czynności dnia codziennego, podczas gdy wnoszący skargę kasacyjną zrezygnował z pracy lub jej nie podejmuje celem sprawowania opieki nad matką, a zakres tej opieki, w tym pomoc przy poruszaniu się, utrzymaniu higieny osobistej, pilnowanie aby osoba wymagająca opieki nie wyrządziła sobie krzywdy (np. wskutek upadku), uniemożliwia mu zarobkowanie; b) błędnie ustaliły, że brak jest obiektywnych przeszkód uniemożliwiających bratu wnoszącego skargę kasacyjną sprawowanie osobistej opieki nad matką lub partycypowanie w finansowaniu przedmiotowej opieki; c) w ogóle nie weryfikowały, czy wnoszący skargę kasacyjną pozostaje w ciągłej dyspozycji osoby wymagającej opieki, co uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia, co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji organu II instancji, gdyż nie doprowadziło do ustalenia, że zaistniał związek przyczynowy między rezygnacją przez wnoszącego skargę kasacyjną z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego niepodejmowaniem, a podjęciem i sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz, że brat wnoszącego skargę kasacyjną nie ma możliwości sprawowania opieki nad ich matką bądź partycypowania w finansowaniu tej opieki, co miało istotny wpływ na wydanie zaskarżonego wyroku ponieważ Sąd I instancji zaaprobował opisane uchybienia i wadliwie zastosował art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i oddalił skargę. Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji organu II oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania, wraz z kosztami zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację na poparcie wyżej wymienionych zarzutów. Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Skarżący kasacyjnie zarzucił wyrokowi Sądu I instancji naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i procesowego. W takiej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jednak uzasadnienie zarzutów procesowych wynika z zarzutu wadliwej wykładni i zastosowania przez Sąd I instancji art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co doprowadziło do naruszeń procedury. Przepisy postępowania stanowią zatem kontynuację zarzucanego naruszenia prawa materialnego i jego ocena determinuje wynik oceny zarzutów naruszenia przepisów P.p.s.a. w związku z przepisami procedury administracyjnej. Rozpoznawana skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Argumentacja skarżącego kasacyjnie dotyczy po pierwsze, zakwestionowania ustaleń co do zakresu i rodzaju czynności, które spełniają przesłankę konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby wymagającej opieki, po drugie - zakwestionowania, że w sprawie relewantna jest okoliczność, że poza skarżącym opiekę może sprawować inna osoba zobowiązana do alimentacji, to jest jego brat. W odniesieniu do pierwszego zagadnienia autor skargi kasacyjnej wskazał wprawdzie w petitum skargi kasacyjnej wyłącznie formę naruszenia tej normy prawa przez jej niewłaściwe zastosowanie, to jednak argumentacja powołana na poparcie tego zarzutu, rozwinięta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazuje, że intencją kasatora było zakwestionowanie sposobu jej rozumienia przez organ administracyjny i Sąd I instancji. Dopuszczalne było zatem przyjęcie przez Naczelny Sąd Administracyjny, w ramach dopuszczalnej rekonstrukcji zarzutu kasacyjnego (uchwała NSA z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że zarzut naruszenia prawa materialnego w tym zakresie dotyczy również błędnej wykładni co do związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją przez wnoszącego skargę kasacyjną z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką nad matką. Zakres opieki uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zależny jest od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim od indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp., tak jak prawidłowo przyjęły organ odwoławczy i Sąd I instancji. Przy czym, niesłusznie organ odwoławczy i Sąd I instancji, uznały, że szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego nie obejmuje czynności dnia codziennego, które mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Z faktu, że czynności dnia codziennego są typowymi czynnościami, które są wykonywane przez osoby pracujące na co dzień zawodowo, wykonywanymi przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu, nie można wywodzić, że nie mogą być one objęte zakresem opieki, który odnosi się do związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaną opieką. Jeśli bowiem opieka nad osobą wymagającą opieki lub pomoc osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie ma charakteru stricte leczniczego, to obejmuje szereg czynności, które mieszczą się w zakresie pielęgnacji osoby niepełnosprawnej. Ich zakres wyznacza stan zdrowia i potrzeby chorego. Skarżący zasadnie zatem podnosi, że przy ocenie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaniem opieki a rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia należy brać pod uwagę wszelkie czynności wykonywane na rzecz osoby z niepełnosprawnością, w tym również tak zwane "zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego", jeżeli stan zdrowia tej osoby uniemożliwia jej wykonywanie takich czynności. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że oceniając związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaną opieką, należy go odnieść do zakresu opieki, który obejmuje tak czynności wykonywane w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jak i działania stricte obsługowe. Opieka nad osobą niepełnosprawną to nie tylko działania o charakterze obsługi, ale i równie istotne, wymagające zaangażowania i czasu obowiązki związane z prowadzeniem domu, których osoba wymagająca pomocy nie jest w stanie zrealizować samodzielnie. Sytuacja opiekunów osób niepełnosprawnych obejmuje więc tak działania czysto pomocowe (typu podawanie leków, mycie, karmienie, czynności higieniczne, itp.), jak i czynności uznawane za "codzienne", powszechnie wykonywane w każdej rodzinie, jak przygotowanie posiłku, sprzątanie, pranie. Istotne jest, że nawet podczas tych "codziennych" zadań, opiekun niepełnosprawnego musi być jednocześnie gotowy do świadczenia pomocy. Nierzadko jest zmuszony do ciągłego czuwania nad podopiecznym, co czyni codzienne, typowe obowiązki dużo bardziej absorbującymi i czasochłonnymi. Należy tu mieć na uwadze, że wpisują się one w codzienność opiekunów osób niezdolnych do samodzielnego wykonania nawet jak wydawałoby się prostych zadań. To właśnie czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym, w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi i opiekuńczymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi nawet cały dzień. W takiej sytuacji dostrzegalny jest związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z podjęcia pracy a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyroki NSA z: 28 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2016/22, 2 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2455/23 i I OSK 2242/23, 11 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 1733/23, 12 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 451/23, 27 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 3096/23, I OSK 3100/23 i I OSK 3132/23, 10 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2937/23). Ograniczenie form opieki do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych, prowadziłoby do zdeformowania znaczenia opieki i naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Przejawem opieki będzie również wyręczanie osoby z niepełnosprawnością w jej normalnych, codziennych czynnościach życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swój stan zdrowia. Przedstawiony wyżej sposób wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ma istotne znaczenie dla oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji w zakresie podzielenia przezeń poglądu Kolegium, że skarżący nie spełnił przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie występuje związek przyczynowy pomiędzy sprawowaną przez niego opieką a koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Podstawą dokonanej przez organ oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcia, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia, była wadliwa wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zasadny jest również zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., skutkującej uznaniem, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje dziecku osoby wymagającej opieki, jeżeli jej pozostałe dzieci mogą sprawować lub finansować opiekę nad rodzicem, a także uznaniem, że gdy o świadczenie pielęgnacyjne występuje jedno z dzieci osoby wymagającej opieki, konieczne jest wykazanie lub uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę istnienia obiektywnych okoliczności uniemożliwiających pozostałemu rodzeństwu uczestniczenie w sprawowanej opiece nad tą osobą. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać dziecku osoby wymagającej opieki, nawet jeżeli jej pozostałe dzieci mogą sprawować lub finansować opiekę, a więc nie zostaną wykazane lub uprawdopodobnione obiektywne okoliczności uniemożliwiające pozostałemu rodzeństwu uczestniczenie w sprawowanej opiece nad rodzicem. Sąd I instancji zaznaczył, że nie było błędem ze strony Kolegium wyeksponowanie kwestii związanej z ustaleniem okoliczności, że skarżący ma jeszcze brata. Zdaniem Sądu I instancji, kwestia rodzeństwa nie pozostaje bez wpływu na ocenę istnienia związku przyczynowego, ponieważ obrazuje to możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Chodzi nie o sam fakt istnienia innych osób, na których ciąży obowiązek opieki nad osobą z niepełnosprawnością, ale o wykazanie przez ubiegającego się o świadczenie, jakie możliwości miała rodzina w związane z organizacją opieki nad osobą wymagającą opieki. Samo więc istnienie tych osób nie przesądza o negatywnym rozstrzygnięciu sprawy. Odnosząc się do powyższego, należy zaznaczyć, że nie ma wątpliwości, że zarówno skarżący, jak i jego brat, należą do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie względem matki i jednocześnie uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z: 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1596/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt 1626/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1554/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1521/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1627/23; 9 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1397/23; 9 maja 2024 r. sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r. sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 925/21) jest prezentowane stanowisko, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa, która z osób, to jest czy wnioskodawca, czy ktoś z rodzeństwa, powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, że rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. Nie ma zatem podstaw do pozbawienia tego prawa jednego z uprawnionych dzieci podopiecznego, które zwraca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, z tego tylko powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., wśród wyraźnie określonych negatywnych i pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewiduje takiej negatywnej przesłanki. Niedopuszczalne jest natomiast wprowadzanie przez organy administracyjne czy sąd administracyjny, dodatkowych, nieprzewidzianych w u.ś.r., negatywnych przesłanek jego przyznania. W niniejszej sprawie zatem przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie mogła być okoliczność, że oprócz skarżącego, również jego brat należy do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie i uprawnionych do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a także okoliczność braku wykazania obiektywnych okoliczności uniemożliwiających włączenie brata w opiekę nad matką. Tym samym, nie można było uznać za prawidłowe stanowiska Kolegium o braku uprawdopodobnienia przez skarżącego istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, w powiązaniu z obowiązkiem wyczerpania wszystkich innych możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym współdziałania wszystkich dzieci w opiece, czy skorzystania z usług opiekuńczych). W konsekwencji, Kolegium nieprawidłowo uznało – co zaakceptował Sąd I instancji – że brak było związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a faktem sprawowania przez niego opieki nad matką, skoro do alimentacji względem matki skarżącej zobowiązane było dwoje jej dzieci (w tym skarżący), a wobec brata skarżącego nie zostały wykazane obiektywne przesłanki zwalniające z obowiązku alimentacyjnego. Pogląd ten, jak wskazano powyżej, okazał się błędny, tymczasem okoliczności relewantne dla ustalenia związku przyczynowego między niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad matką, zostały ocenione w kontekście tego właśnie związku. Podkreślić przy tym należy, nie negując równocześnie wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. konieczności istnienia związku między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki, że ocenie podlegać musi przede wszystkim, czy ubiegający się o świadczenie jest osobą sprawującą opiekę. Przepis ten nie zakłada jednak, że do oceny organu należy zakres potrzeb osoby niepełnosprawnej. To wyspecjalizowany organ orzeka o stopniu niepełnosprawności, a w konsekwencji o potrzebie uzyskiwania stałego bądź długookresowego wsparcia ze strony opiekuna. W przypadku matki skarżącego organ stwierdził konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Stopień niepełnosprawności ustalono od 27 października 2014 r. W takim przypadku, osoba z kręgu zobowiązanych do alimentacji może podjąć decyzję o podjęciu się osobistej opieki i rezygnacji z zatrudnienia. Wskazywany przez organy i Sąd I instancji zakres samodzielności osoby niepełnosprawnej nie może zniweczyć ustaleń wynikających z wydanego orzeczenia o niepełnosprawności. To ono rozstrzyga, że osoba niepełnosprawna wymaga stałej opieki lub pomocy ze strony innych osób. Podjęcie się takiej opieki, w przypadku rezygnacji z zatrudnienia, skutkuje po stronie osoby zobowiązanej do alimentacji, uprawnieniem do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 6 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 2816/23). Przedstawiony wyżej sposób wykładni ma istotne znaczenie dla oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji w zakresie podzielenia przezeń stanowiska Kolegium, że skarżący nie spełnił przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie występuje związek przyczynowy pomiędzy sprawowaną przez niego opieką a koniecznością rezygnacji z zatrudnienia. Podstawą dokonanej przez organy oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcia, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia, była wadliwa wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W konsekwencji, za zasadny należało uznać zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego i powiązany z nim zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez wadliwe przyjęcie, że nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną przez skarżącego opieką. Jak wynika bowiem z akt sprawy, organy szczegółowo ustaliły stan zdrowia matki skarżącego. Z akt wynika, że główną przyczyną niepełnosprawności jest dysfunkcja narządu ruchu. Ponadto, matka skarżącego choruje na [...]. Nie jest osobą cewnikowaną ani leżącą. W codziennym funkcjonowaniu potrzebuje stosowania pampersów. Porusza się za pomocą chodzika lub kul przy asyście drugiej osoby. Organ ustalił również, że skarżący pomaga matce we wszystkich czynnościach dnia codziennego, w czynnościach higienicznych. Przygotowuje posiłki, podaje leki, organizuje wizyty lekarskie. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, a w związku z koniecznością udzielenia wsparcia rodzicom zamieszkał w mieszkaniu rodziców. Jednocześnie, Kolegium pomimo poczynienia ustaleń, że ze względu na schorzenia i niepełnosprawność matka skarżącego powinna w miarę możności mieć stałą opiekę i pomoc w czynnościach dnia codziennego, a także "wymaga ona pomocy osób trzecich przy wykonywaniu czynności samoobsługowych", uznało że opisane wyżej schorzenia nie wymuszają takiego zaangażowania skarżącego, że jego aktywność zawodowa jest niemożliwa. Kolejno organy błędnie oceniły, że nie wszystkie podejmowane przez skarżącego czynności mogą być zakwalifikowane jako czynności opiekuńcze, a sam skarżący nie wykazał, że wyczerpał inne możliwości uzyskania pomocy w opiece nad matką (w tym, że nie jest możliwe skorzystanie z pomocy brata – osobistej lub finansowej, ani z usług opiekuńczych). W efekcie, organy przedwcześnie uznały, że nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego niepodejmowaniem a zakresem sprawowanej przez niego opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Rozpoznając ponownie sprawę, organ uwzględni przedstawioną w wyroku wykładnię, jak również treść przepisów prawa materialnego mających zastosowanie przy ponownym rozpoznawaniu wniosku. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny, uznając że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w punkcie 1. wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. i w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.) - 360 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.