I OSK 640/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Stahl sędzia NSA Irena Kamińska sędzia del. WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Armińska po rozpoznaniu w dniu 24 września 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 154/13 w sprawie ze skargi J. S. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1197/12 na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 grudnia 2013 r. - wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 154/13 - oddalił skargę J. S. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1197/12. Jednocześnie Sąd przyznał adw. E. K. zwrot kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 295, 20 zł. Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. J. S. w piśmie z dnia 3 stycznia 2013 r. wniosła o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 września 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1197/12, wskazując jako podstawę wznowienia art. 271 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2012 poz. 270 ze zm. - określanej dalej jako p.p.s.a.). Wyrokiem tym Sąd oddalił skargę J. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W skardze o wznowienie postępowania sądowego skarżąca podniosła, że o rozpatrzeniu skargi dowiedziała się w dniu 3 grudnia 2012 r. oraz że Sąd uniemożliwił jej zapoznanie się z aktami i udział w rozprawie, a także uzupełnienie akt. Wskazała również, że wyznaczenie w dniu 25 września 2012 r. ośmiu spraw z jej skarg to zła wola Sądu. Podkreśliła również, że wraz z wnioskiem o odroczenie rozprawy złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Oddalając skargę w uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku Sąd I instancji wskazał, iż wniosek skarżącej o wznowienie postępowania spełniał warunki formalne, został wniesiony w terminie i oparty jest na ustawowej podstawie wznowienia. Skarżąca w swojej skardze jako podstawę wznowienia postępowania powołała art. 271 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Sąd I instancji uznał, iż pomimo powołania się przez skarżącą na ustawową przesłankę żądania wznowienia postępowania skarga ta podlega oddaleniu, gdyż Sąd nie stwierdził, aby w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1197/12 skarżąca została pozbawiona możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa. Z akt sprawy I SA/Wa 1197/12 wynika, że skarżąca była prawidłowo zawiadomiona o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 25 września 2012 r. Zawiadomienie doręczono skarżącej w dniu 14 sierpnia 2012 r. (karta 28 akt sądowych). Ponadto skarżąca nie wnosiła w tej sprawie o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W dniu 12 września 2012 r. skarżąca wniosła o zmianę terminów rozpraw wyznaczonych w godzinach rannych, wskazując jak powinny być wyznaczane rozprawy i w jakich godzinach. Natomiast w piśmie z dnia 19 września 2012 r. stwierdziła, że wyznaczenie w okresie od 20 do 25 września 2012 r. czternastu spraw jest rażącym naruszeniem prawa. Skarżąca wskazała na zły stan zdrowia. Powołane wyżej pisma strona złożyła w sądzie osobiście. Skarżąca nie przedstawiła dokumentu, z którego wynikałoby, aby jej stan zdrowia uniemożliwiał udział w rozprawie. Sąd I Instancji podkreślił, iż w postępowaniu sądowoadministracyjnym badana jest legalność zaskarżonego aktu na dzień jego wydania, na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów. Zgodnie z art. 107 p.p.s.a. nieobecność stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. To strona decyduje o tym, czy stawi się na rozprawie, czy też nie. Jedynie w przypadku wskazanym w art. 91 § 3 p.p.s.a. sąd może w celu dokładniejszego wyjaśnienia sprawy zarządzić stawienie się stron lub jednej z nich osobiście lub przez pełnomocnika. Zarządzenie takie leży w kompetencji sądu, który ocenia, czy istnieje potrzeba, o jakiej mowa w wyżej wskazanym przepisie. W sprawie o sygnaturze I SA/Wa 1197/12 takie zarządzenie nie zostało wydane. Sąd podkreślił, iż pisma skarżącej o zmianę terminu rozpraw, nie mogły być skuteczne, gdyż nie zachodziły przesłanki z art. 109 i 110 p.p.s.a. Otóż zgodnie z art. 109 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. W niniejszej sprawie takie nadzwyczajne okoliczności nie wystąpiły. Nie stanowią o powyższych przeszkodach załączone do skargi o wznowienie postępowania zaświadczenia lekarskie z 7 maja 2012 r. o leczeniu skarżącej w [...] Szpitalu [...] w W. w Oddziale Rehabilitacji Dziennej w okresie od 7 do 25 maja 2012 r., jak również zaświadczenie z 9 lipca 2012 r. z tej samej placówki o korzystaniu z zabiegów rehabilitacyjnych w okresie od 9 do 27 lipca 2012 r. Sąd I instancji przywołał również art. 110 p.p.s.a. zgodnie z którym rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd postanowi zawiadomić o toczącym się postępowaniu sądowym osoby, które dotychczas nie brały udziału w sprawie w charakterze stron. Taka sytuacja również w sprawie nie zachodziła. Odnosząc się do zarzutów wyznaczenia w jednym dniu ośmiu spraw skarżącej Sąd wskazał, iż z zgodnie z regulaminem urzędowania sądów, przewodniczący wydziału ustala terminy rozpraw na kolejne okresy trzymiesięczne oraz ustala składy orzekające i przewodniczących składów orzekających na każde z tych posiedzeń. Na każdą z rozpraw są wyznaczane sprawy według kolejności wpływu. Wyznaczenie kilku spraw ze skargi J. S. na ten sam dzień wiązało się z kolejnością wpływu spraw do sądu i nie pozostawało w sprzeczności z przepisami p.p.s.a. i regulaminu. Wyznaczenie kilku spraw na jeden dzień miało na celu ułatwienie skarżącej udziału w rozprawach. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie była pozbawiona możności działania i w konsekwencji na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a. oddalił skargę o wznowienie. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu Sąd orzekł powołując się art. 250 p.p.s.a. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła J. S., zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 282 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 109 p.p.s.a., polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji, iż wniosek skarżącej o zmianę terminu rozprawy z powodu niemożności stawiennictwa wywołanej znaną, sądowi przeszkodą, której strona nie mogła przezwyciężyć, nie stanowił podstawy do odroczenia rozprawy, a zarazem przeszkody do rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny; 2) art. 282 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 271 pkt 2 p.p.s.a., polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji, iż skarżąca nie została pozbawiona możliwości działania wskutek naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przepisów prawa dotyczących odroczenia rozprawy, co w konsekwencji skutkowało uznaniem, iż nie zachodzi przesłanka wznowienia postępowania. W oparciu o powołaną powyżej podstawę kasacyjną skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych na rzecz pełnomocnika z urzędu - adw. E. K., która oświadczyła, iż koszty te nie zostały opłacone nawet w części. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podkreśliła, iż jest osobą posiadającą orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, o czym wielokrotnie informowała Sąd I instancji. Potwierdzeniem pogarszającego się stanu jej zdrowia był fakt, iż w dniu 6 października 2012 r. w stanie zagrożenia życia trafiła do szpitala. Stąd też w ocenie skarżącej nieodroczenie rozprawy nastąpiło z naruszeniem art. 109 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym należy, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. ( a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna oparta jest na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. tj. na naruszeniu przepisów postępowania. Pierwszoplanowe znaczenie w kontrolowanej sprawie ma zarzut naruszenia art. 109 p.p.s.a., zgodnie z którym rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. W niniejszej sprawie skarżąca domagała bowiem się wznowienia postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z w dniu 25 września 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1197/12, podając, że została pozbawiona możności działania z uwagi na swój bardzo zły stan zdrowia oraz uniemożliwienie jej zapoznanie się i uzupełnienie akt sprawy, przy czym w skardze kasacyjnej te dwie ostatnie kwestie nie były już podnoszone w powiązaniu z naruszeniem konkretnych przepisów p.p.s.a. Z akt sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1197/12 wynika, że skarżąca z ponad miesięcznym wyprzedzeniem została zawiadomiona o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 25 września 2012 r. Zapewniono jej zatem właściwy udział na rozprawie. Podkreślenia wymaga, iż zgodnie z art. 107 p.p.s.a., nieobecność na rozprawie zarówno stron, jak i ich pełnomocników, nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Wnioski strony skarżącej wynikające ze skargi i pism procesowych są przedstawiane w trakcie rozprawy stosownie do treści art. 108 p.p.s.a. Pozbawienie strony możności obrony jej praw oznacza sytuację, kiedy strona na skutek wadliwości procesowych sądu, lub strony przeciwnej, nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutki tych wadliwości nie mogły zostać usunięte na następnych rozprawach przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji. Podkreślić należy, iż w orzecznictwie przyjmuje się, że pozbawienie strony możności obrony swych praw należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy i nie wolno go łączyć tylko i wyłącznie z sytuacją, kiedy strona w ogóle nie brała udziału w postępowaniu ( por. wyroki SN z dnia 10 maja 2000 r., sygn. akt IlI CKN 416/98; z dnia 15 lipca 2010 r., sygn. akt IV CSK 84/10). Będą to więc sytuacje, w których z powodu uchybienia przez sąd przepisom postępowania, strona wbrew swojej woli została faktycznie pozbawiona możliwości działania w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutków tego uchybienia nie można było usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji i to bez względu na to, czy takie działanie strony mogłoby mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że strona prawidłowo powiadomiona o rozprawie musi mieć zapewnioną możliwość wzięcia w niej czynnego udziału. Jednocześnie uwzględnić należy, że z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP wynika nakaz rozpatrywania spraw bez nieuzasadnionej zwłoki. W celu realizacji tej konstytucyjnej zasady art. 7 p.p.s.a. wymaga, by sąd administracyjny podejmował czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążył do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu. Sąd może i powinien przeciwdziałać podejmowaniu przez stronę czynności paraliżujących tok postępowania i tym samym pozbawiających przeciwnika procesowego możliwości uzyskania efektywnej ochrony. Natomiast jedną z najczęstszych przyczyn przedłużania postępowania, uniemożliwiających rozpatrzenie sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jest odraczanie rozpraw z powodu nieobecności strony wywołanej długotrwałą chorobą. Powołanie się na taką przyczynę odroczenia rozprawy jest niewątpliwie uprawnieniem procesowym strony, co jednak nie wyłącza możliwości dokonania przez sąd kontroli pod kątem ewentualnego nadużycia tego uprawnienia, dokonanej w kontekście całościowej postawy strony w postępowaniu. W orzecznictwie sądowym uznaje się, że wykazana zaświadczeniem lekarskim choroba strony lub pełnomocnika, uniemożliwiająca stawienie się w sądzie jest "znaną sądowi przeszkodą" i najczęściej pociąga za sobą konieczność odroczenia rozprawy. Jednak zgodnie z treścią przepisu ta "znana sądowi przeszkoda" musi być jednocześnie przeszkodą, "której nie można przezwyciężyć". W każdym przypadku istotne znaczenie ma to, czy korzystanie z tej przyczyny odroczenia następuje dla realizacji celu, jakiemu przepis ten służy oraz czy nieodroczenie rozprawy w takiej sytuacji procesowej spowoduje naruszenie tego prawa. Jeżeli choroba strony stanęła na przeszkodzie jedynie jej obecności na rozprawie, a nie ograniczyła aktywności w postępowaniu, wyrażającej się w składaniu pism przedstawiających stanowisko w sprawie, w zgłaszaniu wniosków i dowodów oraz wypowiadaniu się co do twierdzeń i dowodów drugiej strony, to można zasadnie twierdzić, że jej prawo do wysłuchania zostało zrealizowane. W niniejszej sprawie choroba, na którą powołuje się skarżąca, która to rzekomo uniemożliwiła jej stawienie się na rozprawie w dniu 25 września 2012 r. nie została w jakikolwiek sposób udokumentowana. Zważyć bowiem należy, iż przedłożone zaświadczenia wystawione przez [...] Szpital [...] w W. wskazują, iż skarżąca korzystała z rehabilitacji w trybie dziennym i to w okresie ponad 2 miesięcy poprzedzającym termin rozprawy. Również z faktu , iż skarżąca została hospitalizowana po 11 dniach od rozprawy nie sposób budować twierdzenia, iż jej stan zdrowia uniemożliwiał udział w rozprawie w dniu 25 września 2012 r. Ponadto podkreślić należy, iż Sąd I instancji po otrzymaniu wniosku o odroczenie rozprawy nie miał obowiązku wzywania skarżącej do przedłożenia zaświadczenia lekarskiego o stanie jej zdrowia. Skoro bowiem skarżąca wskazywała na swoją chorobę jako okoliczność uniemożliwiającą stawiennictwo w sądzie, to na niej ciążył obowiązek udowodnienia tej okoliczności. Nie jest również zasadny argument skargi, iż już z samego faktu stwierdzonej u skarżącej niepełnosprawności, która ze swej istoty ma zazwyczaj charakter trwały, można wywodzić obowiązek sądu odroczenia rozprawy, prowadziłoby to bowiem do sytuacji nie do zaakceptowania, iż wobec braku ustanowienia pełnomocnika z wyboru oraz braku wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w istocie sąd nie mógłby nigdy rozpoznać skargi skarżącej. Wobec powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można uznać, iż w rozpoznawanej sprawie miało miejsce nadzwyczajne wydarzenie, o którym mowa w art. 109 p.p.s.a., skoro za takie wydarzenie należy uznać tylko niedające przewidzieć się zdarzenie sił przyrody lub inne zdarzenie, uniemożliwiające stawienie się na rozprawę (powódź, blokada dróg, zamieć śnieżna itp.) oraz prawidłowo wykazana i udokumentowana choroba uniemożliwiająca stawienie się w sądzie. Stąd też trafnie Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca nie była pozbawiona możliwości działania w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1197/12, a ponadto ma zdolność sądową i procesową, a ponadto nie składała – wbrew zarzutom zawartym w skardze o wznowienie – wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Nie zachodzą zatem w sprawie przesłanki określone w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. W związku z tym uznać należy, że nie było przeszkód do rozpoznania przez Sąd I instancji skargi strony w dniu 25 września 2012 r., bowiem nie zachodziła obligatoryjna przesłanka odroczenia rozprawy określona w art. 109 i art. 110 p.p.s.a. Wobec powyższego zasadnie Sąd I instancji- działając na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a. - oddalił skargę. Z tych względów stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, a wyrok Sądu I instancji z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 154/13 oddalający skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem z dnia 25 września 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1197/12, nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż to wynagrodzenie, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 461 ze zm. ), pełnomocnik powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie (por. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 195/11).