I OSK 696/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2230/22 w sprawie ze skargi E. Ś. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 lipca 2022 r. nr DN.gn.623.1.2022 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2230/22, oddalił skargę E. Ś. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 lipca 2022 r. nr DN.gn.623.1.2022 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła w imieniu ubezwłasnowolnionego częściowo E. Ś.– kurator E. K. zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzuciła naruszenie: - art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267, zwanej dalej: k.p.a.), poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie w sprawie, mimo iż z zebranego materiału dowodowego bezspornie wynika, iż skarżący nie został faktycznie poinformowany o treści zapadłej wobec jego osoby decyzji z dnia 22 grudnia 2017 r. wydanej przez Wojewodę Podkarpackiego przez kuratora w osobie J. Ś. i w związku z powyższym został pozbawiony możności obrony swoich praw co skutkuje zasadnością wznowienia postępowania administracyjnego albowiem strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym; - art. 1 § 2 ustawy z 25.7.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., zwanej dalej: p.u.s.a.) w zw. z art. 30 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 7, 77, 80 ustawy z 14.6.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267, zwanej dalej: k.p.a.), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi skarżącej, mimo że w toku postępowania administracyjnego jednoznacznie stwierdzono, iż zakres przedstawicielstwa skarżącego E.Ś. uległ zmianie poprzez zmianę ubezwłasnowolnienia w/w z całkowitego na częściowe i ustanowienie kuratora w osobie E. K. reprezentującej skarżącego co uzasadnia w całości twierdzenia E. Ś. o całkowitym zaniechaniu poinformowania go przez reprezentującego w/w kuratora w osobie J. Ś. oraz zaniechania przez w/w dokonania jakichkolwiek czynności prawnych zmierzających do ochrony praw reprezentowanego E. Ś. W oparciu o powyższe wniósł o jego uchylenie wyroku w całości, przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, zatem podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to związanie tego Sądu przytoczonymi w skardze podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia ziszczenia się przesłanek nieważności postępowania, poddano ocenie wyrok Sądu I instancji, pod kątem zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej. Zasadniczym problemem w sprawie jest to, czy zasadnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że w sprawie nie zaistniała przesłanka określona w art. 145 §1 pkt 4 k.p.a., gdyż decyzja Wojewody Podkarpackiego z 22 grudnia 2017 r. została doręczona prawidłowo, mimo że nie została doręczona skarżącemu, tylko jego opiekunowi prawnemu J. Ś. Skarżący kwestionuje powyższe stanowisko. W ocenie skarżącego ta przesłanka w przedmiotowej sprawie niewątpliwie zaistniała, gdyż z zebranego materiału dowodowego bezspornie wynika, iż skarżący nie został faktycznie poinformowany o treści zapadłej wobec jego osoby decyzji z dnia 22 grudnia 2017 r. wydanej przez Wojewodę Podkarpackiego przez kuratora w osobie J. Ś. i w związku z powyższym został pozbawiony możności obrony swoich praw. Ponadto w toku postępowania administracyjnego jednoznacznie stwierdzono, iż zakres przedstawicielstwa skarżącego E. Ś. uległ zmianie poprzez zmianę ubezwłasnowolnienia z całkowitego na częściowe i ustanowienie kuratora w osobie E.K. reprezentującej skarżącego Odnosząc się do tej kwestii należy na wstępie wskazać, że z dowodów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że E. Ś. jest osobą ubezwłasnowolnioną. Najpierw na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z 4 kwietnia 2007 r. E.Ś. został ubezwłasnowolniony całkowicie, a jego przedstawicielem ustawowym został wyznaczony J. Ś. Następnie Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 18 maja 2017 r. sygn. akt I ACa 235/16 zmienił powyższe postanowienie z 2007 r. i orzekł, że skarżący jest osobą ubezwłasnowolnioną częściowo. Z akt sprawy wynika także, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Tarnobrzegu z 5 kwietnia 2018 r. kuratorem prawnym częściowo ubezwłasnowolnionego E. Ś. została ustanowiona E. K. ( k. 19 akt sądowych). Bezsporna okolicznością jest także to, że decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 22 grudnia 2017 r. nr N-l.7581.74.2017 dotyczącą umorzenia postępowania wszczętego na wniosek E. Ś. działającego przez opiekuna prawnego J. Ś., doręczono jego opiekunowi prawnemu. W związku z powyższym trzeba wyjaśnić, że organy administracji są z urzędu zobowiązane badać na każdym etapie postępowania, czy strona (uczestnik) postępowania ma zdolność do czynności prawnych. Stosownie do art. 12 k.c., nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie. Natomiast zgodnie z art. 15 k.c., ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają małoletni, którzy ukończyli lat trzynaście, oraz osoby ubezwłasnowolnione częściowo. Dla osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie ustanawia się opiekę (art. 13 § 2 k.c.) a dla ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelą (art. 16 § 2 k.c.). To stanowisko wyrażone na tle procesu cywilnego znajduje także zastosowanie do oceny posiadania legitymacji procesowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. M. Niezgódka - Medek komentarz do art. 26 w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. WKP 2018). Biorąc pod uwagę powyższe regulacje prawne, niewątpliwie adresatem decyzji Wojewody z 22 grudnia 2017 r. powinien być skarżący, ale jej doręczenie powinno nastąpić - zgodnie z dyspozycją art. 40 § 1 k.p.a. - do rąk jego ówczesnego opiekuna tj. J. Ś., ponieważ tylko on, wobec ubezwłasnowolnienia strony, może odebrać adresowane do niej pismo z pełnym skutkiem prawnym (por. B. Adamiak, J.Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz, 2 wydanie, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2000). Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 września 1986 r., SA/Wr 403/86 (niepubl.) "osoba pozbawiona zdolności do czynności prawnych nie może sama w postępowaniu administracyjnym podejmować żadnych czynności prawnych, ponieważ nie wywierają one skutku procesowego". Skoro zatem skarżący nie miał pełnej zdolności do czynności prawnych w trakcie trwania postępowania zakończonego decyzją z 22 grudnia 2017 r., wszelkie pisma powinny być doręczone jego ówczesnemu przedstawicielowi tj. J. Ś. Powyższego stanowiska nie może zmienić okoliczność, że postanowieniem Sądu Apelacyjnego z 18 maja 2017 r. skarżący został uznany za osobę ubezwłasnowolniona częściowo. Stosownie bowiem do art. 17 k.c., z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do ważności czynności prawnej, przez którą osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych zaciąga zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem, potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego. Jeżeli osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych dokonała sama jednostronnej czynności prawnej, do której ustawa wymaga zgody przedstawiciela ustawowego, czynność jest nieważna (art. 19 k.c.). Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może natomiast bez zgody przedstawiciela ustawowego zawierać umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego (art. 20 k.c.). Może również rozporządzać samodzielnie swoim zarobkiem (art. 21 k.c.), jak również przedmiotami oddanymi do swobodnego użytku (art. 22 k.c.). Zgodnie zaś z art. 14 § 1 Kodeksu cywilnego czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych, jest nieważna. W tej sytuacji prawidłowo organ uznał, a Sąd I instancji zaakceptował, że podejmowanie czynności w postępowaniu administracyjnym nie mieści się w katalogu przypadków wskazanych w art. 20- 22 k.c. Tym samym ubezwłasnowolniony częściowo nie posiada zdolności procesowej, zaś osobą go reprezentującą jest jego przedstawiciel ustawowy, czyli opiekun prawny lub kurator. Zatem z punktu widzenia dyspozycji przepisu art. 30 § 2 k.p.a., odnoszącego się do reprezentacji osób niemających pełnej zdolności do czynności prawnych w postępowaniu administracyjnym, prawidłowym działaniem organu było doręczenie decyzji ówczesnemu przedstawicielowi ustawowemu skarżącego. Zaistniały wyżej sposób procesowania organu nie naruszał przepisu art. 40 § 1 k.p.a. Powyższe przekłada się na bezpośrednią oceną jako niezasadnego zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., ponieważ w postępowaniu prowadzonym na skutek wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną, z powodu określonego w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., konieczne jest ustalenie, czy wnioskodawca został pominięty w postępowaniu administracyjnym bez własnej winy. Przesłanka braku winy strony oznacza sytuację, w której strona nie została zawiadomiona o wszczęciu postępowania lub nie została dopuszczona do udziału w istotnych czynnościach procesowych albo nie mogła w nich brać udziału z powodów przez nią niezawinionych. Pod pojęciem braku udziału strony w postępowaniu rozumie się również brak udziału kuratora wyznaczonego dla osoby ubezwłasnowolnionej, która to sytuacja w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Naczelny Sąd Administracyjny na marginesie jedynie pragnie zauważyć, że ewentualne badanie wystąpienia okoliczności związanych z możliwym nieprawidłowym działanie osoby wyznaczonej jako przedstawiciel osoby ubezwłasnowolnionej nie należy do kompetencji organów administracji lub sądów administracyjnych. Tym samym nie mogło to zostać uznane jako okoliczność uzasadniająca uznanie wystąpienia przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.