I OSK 839/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) Sędzia NSA Jerzy Bujko Sędzia WSA del. Aleksandra Łaskarzewska Protokolant st. insp. sąd. Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 20 października 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej C.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 stycznia 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 405/09 w sprawie ze skargi C.P. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z Funduszu Pracy uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] i decyzję Prezydenta Miasta Lublina z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] Wyrokiem z dnia 28 stycznia 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 405/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę C.P. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta Lublina z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z Funduszu Pracy. Wyrok Wojewódzkiego Sądu zapadł w następującym stanie sprawy: C.P. otrzymał pomoc z Funduszu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej – gabinet stomatologiczny, w kwocie 11.700 zł na podstawie umowy z dnia [...] marca 2006 r., a następnie wezwany do jej zwrotu wraz z odsetkami. Decyzją z dnia [...] maja 2007 r. Prezydent, działając na wniosek C.P., odmówił umorzenia tej należności, natomiast rozłożył tę należność, wynoszącą na dzień wydania decyzji 13.189,28 zł (11.700 zł + 1.489,28 zł odsetki), na 21 rat, a decyzję tę Wojewoda Lubelski utrzymał w mocy. Decyzja Wojewody została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 października 2007 r. III SA/Lu 320/07, a organ ten, po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania, decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...], uchylił decyzję Prezydenta i umorzył 50% należności w kwocie 6.729 zł z kwoty zadłużenia na dzień 7 lutego 2008 r. 13.458,37 zł (11.700 zł + 1.758,37 zł odsetki), stwierdzając, że sytuacja C.P. jest trudna, jedyne źródło utrzymania to renta inwalidzka matki, jednak nie taka aby zasadne było umorzenie całej należności, gdyż jakkolwiek nie osiąga on dochodu z prowadzonej działalności, to nie zalega z opłatą składek na ZUS, zaś choć postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte, to mając na uwadze wyposażenie gabinetu, poręczenie oraz wystawiony weksel należy dojść do wniosku, że uzyskałoby się odpowiednią kwotę. Skarga na tę decyzję została oddalona, wyrokiem z dnia 18 grudnia 2008 r., i wobec tego C.P., wnioskiem z dnia [...] stycznia 2009 r., wystąpił o umorzenie pozostałej części należności, motywując to trudną sytuacją rodzinną, operacjami przebytymi przez matkę, odbywaniem szkoleń specjalistycznych na zasadzie wolontariatu, nieprowadzeniem praktyki z uwagi na awarię wodnokanalizacyjną w 2008 r. Organy obu instancji decyzjami wskazanymi na wstępie, odmówiły umorzenia należności w kwocie 7.553,12 zł (6.729,37 zł należność główna + 823,75 zł odsetki). Oddalając skargę na tę decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził: Decyzje w sprawie umorzenia należności z Funduszu Pracy wydawane są na podstawie art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy i mają charakter decyzji uznaniowych. W tej sprawie organy mogły orzekać tylko w zakresie w jakim sprawa nie została rozstrzygnięta, zatem zbadać tylko te okoliczności, które były nowe w stosunku do sprawy już rozpoznanej, tj. powstałe już po wydaniu decyzji z 23 kwietnia 2008 r. Skarżący nie wskazał natomiast żadnej nowej okoliczności, bowiem wniosek z dnia 19 stycznia 2009 r. powtarza wcześniejszą argumentację (trudna sytuacja, przebyte operacje matki, szkolenie specjalistyczne, awaria wodociągowa), dołączył natomiast deklarację podatkową z 2008 r., wskazującą na uzyskanie dochodu netto w kwocie 36.388,69 zł, co jest kwotą znaczącą. Podkreślić należy, że wcześniejsze umorzenie części należności nastąpiło z uwagi na to, że nie uzyskiwał on żadnych dochodów, pozostaje na utrzymaniu matki. Uzyskanie dochodu za 2008 r. oznacza, że sytuacja finansowa skarżącego uległa znacznej dochodowej poprawie, zatem odmowa umorzenia nie narusza prawa. Reprezentowany przez adwokata z urzędu, C.P. wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania i zarzucając: 1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 ust. c/ prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zw. z art. 7 K.p.a., w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez błędne zaakceptowanie stanu faktycznego ustalonego przez organ pierwszej i drugiej instancji, a w szczególności ustalenia, że dochodzenie należności z tytułu jednorazowo otrzymanych środków na podjęcie działalności gospodarczej nie pozbawia skarżącego środków utrzymania; b) art. 145 § 1 pkt 1 ust. a/ prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku zbytu pracy poprzez jego błędną interpretację, polegającą na przyjęciu, że sytuacja materialna matki oskarżonego ma wpływ na ocenę możliwości umorzenia należności z tytułu zwrotu środków otrzymanych z Funduszu Pracy oraz niezastosowanie tego przepisu w pozostałym zakresie wynikające z uznania, że dochodzenie należności nie pozbawi skarżącego niezbędnych środków utrzymania; c) art. 145 §1 pkt 1 ust. c/ prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 80 K.p.a. poprzez błędne zaakceptowanie przekroczenia przez organy pierwszej i drugiej instancji granicy swobodnej oceny dowodów, polegającego na nieuzasadnionym przyjęciu, że sytuacja materialna wnioskodawcy uległa znacznej poprawie, podczas gdy brak jest dowodów umożliwiających wyciągnięcie takich wniosków oraz naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. treści art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i sytuacjach rynku pracy oraz niezasadne przyjęcie, że dochodzenie należności z tytułu jednorazowo otrzymanych środków na podjęcie działalności gospodarczej nie pozbawi skarżącego środków utrzymania. Wojewoda Lubelski wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Za zasadny należy uznać zarzut skargi kasacyjnej dotyczący błędnej wykładni art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.), dalej "ustawa o zatrudnieniu". Przepis ten stanowi, że starosta może po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć należności – nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznane środki – w całości lub w części, jeżeli ich dochód nie mógłby pozbawić osoby, która je otrzymała albo osoby pozostającej na jej utrzymaniu, niezbędnych środków utrzymania. Zgodzić należy się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie, że decyzje wydawane w przedmiocie – w tej sprawie – umorzenia jednorazowo przyznanych środków na podjęcie działalności gospodarczej są decyzjami należącymi do grupy tzw. uznania administracyjnego. W ramach tego uznania organ ocenia przesłanki jakie stawia przepis i decyduje, czy uzasadniają one zadośćuczynienie żądaniu wnioskodawcy. Ww. art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu, bo na jego podstawie C.P. wniósł o umorzenie należności z Funduszu Pracy, przyznanej na podjęcie działalności gospodarczej, jako przesłankę umorzenia podaje pozbawienie osoby, która otrzymała pomoc lub osoby pozostającej na jej utrzymaniu środków niezbędnych do życia. Jednak okoliczność ta powinna być rozważana w szerszym aspekcie. Celem ustawy o zatrudnieniu jest łagodzenie skutków bezrobocia oraz aktywizacja zawodowa, co realizuje się m.in. przez przyznanie pomocy finansowej na podjecie działalności gospodarczej. Pomoc finansowa jest przyznawana w ściśle określonej przepisami wysokości, przewidziany jest również jej zwrot, jeżeli zajdą okoliczności wymienione w przepisach. Jednym z powodów zwrotu przyznanej pomocy jest naruszenie warunków umowy o przyznaniu środków. Skoro zadaniem państwa jest zapobieganie bezrobociu, to przy żądaniu zwrotu przyznanej pomocy lub – jak w niniejszej sprawie – umorzenia należności, okoliczności powodujące żądanie zwrotu i wysokość odsetek od powyższej kwoty nie mogą nie rzutować na ocenę zasadności umorzenia. Nie może być też nie wzięte pod uwagę wywiązywanie się z innych obowiązków wobec państwa – podatki, składki na ZUS itd. Jakkolwiek zatem art. 76 ust.7 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu mówi o pozbawieniu środków utrzymania jako przesłance umorzenia, to inne okoliczności nie powinny być pomijane. Wojewódzki Sąd rozpoznając skargę C.P., stwierdził, że w sprawie mogą być brane pod uwagę tylko nowe okoliczności, a nie te, które już stanowiły podstawę oceny i przesądziły o wcześniejszym umorzeniu części należności. Z takim poglądem można zdecydowanie polemizować, bowiem przesłanka umorzenia jest jedna – pozbawienie środków utrzymania i rozważenie całokształtu okoliczności może przesądzać o tym, że umorzenie tylko połowy należności było nieadekwatne do sytuacji. Sąd podkreślił, że położenie skarżącego uległo poprawie, bowiem uzyskał on dochód za 2008 r., jednak decyzje odmawiające umorzenia zostały wydane w 2009 r. i to, ze środków pochodzących z tego roku miałby nastąpić zwrot. Zwrócić tu należy uwagę, że pomoc, którą otrzymał skarżący wynosiła 11.700 zł, zaś po umorzeniu 50% należności zwrot miałby nastąpić w wysokości na datę decyzji z [...] maja 2009 r. – 7.513,12 zł. Skoro, jak powiedziano wyżej, państwo ma pomagać obywatelom, aby nie byli bezrobotni, to nie może zasługiwać na aprobatę żądanie od nich zwrotu pomocy w wysokości wyższej aniżeli przyznana, zwłaszcza w sytuacji, gdy otrzymujący pomoc, tak jak skarżący, wobec państwa wywiązuje się ze swych obowiązków, nie mając żadnych zadłużeń, a dochód przez niego wykazany w 2008 r. nie wskazuje wcale, żeby miał być on znaczący, jak to uznał Wojewódzki Sąd. Z powyższych względów odmowę umorzenia należności należało uznać za naruszającą art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wynagrodzeniu adwokata ustanowionego dla skarżącego z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie.