I OSK 882/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Sędziowie: NSA Monika Nowicka del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 lutego 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 1627/20 w sprawie ze skargi M.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 25 lutego 2021 r. oddalił skargę M.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] sierpnia 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości i wnosząc o jego uchylenie wraz z decyzjami organów obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111), dalej: uśr, przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie mającej ustalone prawo do świadczenia przedemerytalnego, które przysługuje osobom wyrażającym wolę zatrudnienia, ale tego zatrudnienia nie znajdujących, co stoi w sprzeczności z wymogiem rezygnacji z zatrudnienia jako przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji, gdy prokonstytucyjna wykładnia tych przepisów pozwala na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a świadczeniem przedemerytalnym uzyskiwanym przez stronę, a ustawa o świadczeniach rodzinnych nie daje możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a świadczeniem przedemerytalnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Mając na uwadze przedmiot rozpoznawanej sprawy, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym niż wymienione w pozostałych punktach osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie stosownie do postanowień art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Z uwagi na treść powyższych przepisów zauważyć należy, że skarżący wnioskiem z [...] czerwca 2020 r. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną. Wniosek ten został rozpatrzony negatywnie przez organy obu instancji z uwagi na fakt, że skarżący posiada ustalone prawo do świadczenia przedemerytalnego i świadczenie to pobiera. Prawidłowo Sąd I instancji zaaprobował stanowisko organów obu instancji, iż spełnione zostały przesłanki negatywne decydujące o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Z jednej bowiem strony skarżący ma ustalone prawo do świadczenia przedemerytalnego, pobieranie którego powoduje, iż pomimo niepodejmowania pracy zawodowej skarżący otrzymuje świadczenie kolidujące z funkcją rekompensacyjną świadczenia pielęgnacyjnego. Z drugiej zaś strony, stosownie do treści art. `17 ust. 1 pkt 4 uśr świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tym osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Tymczasem stosownie do treści art. 2 ust. 3 pkt 1 ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. 2019 r. 2173) świadczenie to przysługuje osobie, która jest zarejestrowana jako bezrobotna. Osobą bezrobotną jest osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy – Dz. U. 2019.1482). Zasadnie przeto konkludował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w motywach zaskarżonego wyroku, iż świadczenie przedemerytalne przewidziane jest dla osób wyrażających wolę i chęć podjęcia zatrudnienia, ale tego zatrudnienia nie znajdujących, nie zaś dla osób rezygnujących z zatrudnienia. W tym stanie rzeczy nie mogą przynieść pożądanego rezultatu pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej prezentujące pogląd, iż rozstrzygnięcie Sądu I instancji narusza prokonstytucyjną wykładnię przepisów o świadczeniach rodzinnych, która pozwala na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w części stanowiącej różnicę między kwotą tego świadczenia a świadczeniem przedemerytalnym. Na marginesie zatem wskazać tylko należy, że stanowisko przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostało poparte wskazaniem orzeczeń sądów administracyjnych mających świadczyć o ugruntowaniu się linii orzeczniczej o przedstawionym w skardze kasacyjnej kierunku. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela tego kierunku orzeczniczego. Wskazać bowiem należy, że kierunek ten od dłuższego już czasu nie jest już aktualny w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Tytułem przykładu należy wskazać na stanowisko przedstawione w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20, z 24 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 650/20, czy z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, które to stanowisko skład orzekający w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela i przyjmuje za własne. W orzeczeniach tych wskazano, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, pozostawałaby m.in. w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 uśr, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe. W świetle powyższych ustaleń, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr nie mógł zostać uznany za zasadny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną. Jednocześnie w myśl art. 182 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.