I OSK 883/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 620/23 w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 17 lutego 2023 r., nr SKO.NP/4115/30/23 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 3 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 620/23, oddalił skargę B.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 17 lutego 2023 r., nr SKO.NP/4115/30/23, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z 14 listopada 2022 r. B.P. (dalej – skarżąca, skarżąca kasacyjnie) wystąpiła do Prezydenta Miasta T. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką D.Z. Prezydent Miasta T. decyzją z 9 grudnia 2022 r., nr DŚRSM-5202-156/22, odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia,. Od powyższej decyzji skarżąca pismem z 12 stycznia 2023 r. złożyła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 17 lutego 2023 r., nr SKO.NP/4115/30/23, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. SKO wskazało, matka skarżącej D.Z. legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z 28 stycznia 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, ze stwierdzeniem, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od listopada 2017 r. Natomiast skarżąca zgodnie z orzeczeniem z 9 września 2009 r. posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności od kwietnia 2003 r., a zatrudnienie może odbywać się jedynie w warunkach pracy chronionej. Z przeprowadzonego w dniu 1 grudnia 2022 r. u opiekuna i osoby wymagającej opieki wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia skarżącej z tej samej daty wynika, że w ramach opieki nad matką wykonuje takie czynności jak: codzienna kąpiel, obcinanie paznokci raz w tygodniu, strzyżenie włosów raz w miesiącu, podnoszenie z łóżka codziennie, ubieranie i rozbieranie codziennie, przygotowywanie do snu codziennie, prowadzenie do toalety według potrzeb, podawanie leków trzy razy dziennie lub więcej, mierzenie ciśnienia, rejestrowanie do lekarzy i towarzyszenie podczas wizyt, towarzyszenie podczas badań laboratoryjnych, wykupywanie leków oraz środków medycznych, kontrola poziomu cukru, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątanie, prasowanie, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, wychodzenie z matką na spacery, czytanie, czuwanie podczas snu. W ocenie pracownika matka skarżącej ma problemy z poruszeniem się. Porusza się w obrębie mieszkania z pomocą kuli, drugiej osoby. Nie wychodzi samodzielnie z mieszkania. W opiece nad matką skarżącej pomaga córka N.P., dotyczy to pomocy przy kąpieli, podnoszeniu z łóżka (matka skarżącej jest osobą wysoką, otyłą). Brat P. mieszka i pracuje w K., nie pomaga w żadnej formie (usługowo, finansowo). Kolegium nie zgodziło się z organem I instancji w kwestii zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej – u.ś.r.), albowiem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., w której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Kolegium uznało, że pomimo dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., decyzja organu I instancji ostatecznie odpowiada prawu. Nie zachodzi bowiem bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. Skarżąca od 2015 r. jest nieaktywna zawodowo, z kolei niepełnosprawność matki skarżącej powstała w 2017 r. Dopiero od 2018 r. można rozważać kwestię zaistnienia takiego związku, kiedy skarżąca zaczęła pobierać specjalny zasiłek opiekuńczy. Kolegium wskazało, że istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy jest także zakres wykonywanych przez opiekuna czynności opiekuńczych w odniesieniu do stanu zdrowia podopiecznej. W ocenie Kolegium, czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą wobec niepełnosprawnej matki, które sprowadzają się do pomocy w czynnościach, które w większości mają charakter typowych czynności codziennych, zaś pozostałe są czynnościami, które nie oznaczają stałej lub długotrwałej opieki zdefiniowanej przez orzecznictwo i chociaż w znacznym stopniu ograniczają, to jednak nie uniemożliwiają w sposób zupełny podjęcia aktywności zawodowej. Z akt sprawy nie wynika, aby matka skarżącej była osobą leżącą, pampersowaną, czy też niekomunikatywną. Kolegium, nie kwestionując złego stanu zdrowia matki skarżącej, podkreśliło, że sama konieczność sprawowania opieki, czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. W ocenie Kolegium zebrany materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką, a rezygnacją i niepodejmowaniem pracy, nie istnieje taki związek. Pomimo tego, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że matka skarżącej posiada znaczny stopień niepełnosprawności, nie sposób przyjąć, aby skarżąca, z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką, nie mogłaby podjąć jakiekolwiek pracy. Dodatkowym argumentem jest udział w opiece nad niepełnosprawną matką brata skarżącej oraz wnuczki. Organ podkreślił, że w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć (utrzymać) zatrudnienie. Co więcej, realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki, stosownie do indywidualnych możliwości. SKO wskazało także, że skarżąca powinna rozważyć możliwość zwrócenia się do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy w postaci usług opiekuńczych. Taka pomoc mogłaby stanowić uzupełnienie opieki sprawowanej przez skarżącą, umożliwiając jej podjęcie zatrudnienia. Kolegium stwierdziło, że skarżąca jest uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego na mocy decyzji z 22 listopada 2022 r., nr DŚRSM.5203-24/22 w związku z opieką nad matką na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r., zatem w sprawie zachodzi także przesłanka negatywna wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. W stanie faktycznym sprawy nie można jednak rozpatrywać zbiegu uprawnień do świadczeń opiekuńczych w aspekcie możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego zgodnie z treścią art. 27 ust. 5 u.ś.r., ponieważ taka możliwość uaktualniłaby się w przypadku, gdyby jedyną przesłanką odmowy przyznania dochodzonego świadczenia była okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, co w sprawie nie zachodzi. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie skarżąca, zastępowana przez radcę prawnego, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 3 października 2023 r. pełnomocnik skarżącej podniósł, że w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie została wskazana negatywna przesłanka do przyznania przedmiotowego świadczenia w przypadku istnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji. Błędne jest stanowisko organu co do spełnienia przesłanki aktywności zawodowej skarżącej, która nie podejmowała pracy ze względu na konieczność opieki nad matką w 2017 r. Choćby takie okoliczności jak nieporuszanie się matki, niemożność wstawania z łóżka, udania się do łazienki, przygotowanie posiłków powinny przemawiać za przyznaniem świadczenia. Sam fakt istnienia rodzeństwa nie może przekreślać możliwości przyznania skarżącej świadczenia, gdyż zgodnie z art. 9 k.p.a. organ powinien pouczyć skarżącą o konieczności wykazania okoliczności niemożności finansowego i osobistego wsparcia przez innych członków rodziny, a nie bazować na nieznajomości prawa i orzecznictwa strony. Pełnomocnik przywołał wyrok WSA w Krakowie z 19 września 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 618/23, w którym zawarto stanowisko przemawiające za spełnieniem przesłanek przyznania świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie powołanym na wstępie wyrokiem z 3 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 620/23, oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że słuszne jest stanowisko organu II instancji, iż nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. W ocenie Sądu, skarżąca nie spełnia warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału tego w żaden sposób nie wynika, aby matka skarżącej wymagała stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, wykluczającej podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia. Matka skarżącej posiada orzeczenie Miejskiego Zespołu Ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z 28 stycznia 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, ze stwierdzeniem, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od listopada 2017 r. Z oświadczenia złożonego przez skarżącą w dniu 14 listopada 2022 r. wynika, że nie podejmuje ona stałego zatrudnienia od 21 czerwca 1999 r. do nadal, tj. przez ponad 23 lata, z powodu sprawowania opieki nad dzieckiem, a z zaświadczenia z 30 czerwca 2015 r. wynika, że w okresie tym w dniach od 1 marca do 30 czerwca 2015 r. skarżąca odbyła czteromiesięczny staż w Przedszkolu, uzyskując z tego tytułu stypendium. Innego zatrudnienia we wskazanym okresie skarżąca nie podejmowała. W ocenie Sądu, wskazany przez skarżącą zakres opieki nie wymusza na skarżącej rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Sąd podkreślił, że ze zgromadzonego materiału dowodowego, w żaden sposób nie wynika, iż matka skarżącej nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącej. Czynności skarżącej związane z opieką nad matką, ograniczają się do pomocy w kąpieli, obcinaniu paznokci raz tygodniu, strzyżeniu włosów raz w miesiącu, podnoszenie z łóżka codziennie, ubieraniu i rozbieraniu codziennie, przygotowywaniu do snu codziennie, prowadzeniu do toalety według potrzeb, podawaniu leków trzy razy dziennie lub więcej, mierzeniu ciśnienia, rejestrowaniu do lekarzy i towarzyszeniu podczas wizyt, towarzyszeniu podczas badań laboratoryjnych, kupowanie leków oraz środków medycznych, kontroli poziomu cukru, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, czuwaniu podczas snu, pozostałe czynności to prowadzenie gospodarstwa domowego. Nie są to czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opieką innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie ma, zdaniem Sądu, przeszkód w postaci stałej opieki nad matką, aby skarżąca podjęła pracę, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, przeszkodą w podjęciu pracy przez ponad 23 lata (za wyjątkiem czteromiesięcznego stażu w 2015 r.), zgodnie z oświadczeniem skarżącej, miała być opieka nad dzieckiem. W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką, a niepodejmowaniem przez nią pracy, nie istnieje związek przyczynowy. Sąd, odwołując się do stanowiska wyrażonego w innych wyrokach WSA w Krakowie, wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, również realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zastępowana przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej - p.p.s.a.) Sądowi I instancji: I) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo rażącego naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez jego nieprawidłową wykładnię i uznanie, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością stałej opieki nad matką z uwagi na to, że skarżąca od 2015 r. jest nieaktywna zawodowo (od 1 marca do 30 czerwca 2015 roku odbyła staż w przedszkolu) i nie podejmowała stałego zatrudnienia od 21 czerwca 1999 r. z powodu sprawowania opieki nad dzieckiem, z kolei niepełnosprawność D.Z. powstała w 2017 roku – co wskazuje na to, że badając związek przyczynowo skutkowy organ i Sąd jako przeszkodę traktuje brak aktywności zawodowej w okresie bezpośrednio poprzedzającym podjęcie opieki nad matką - podczas gdy prawidłowa wykładnia powyższego przepisu winna prowadzić do konstatacji, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. na równi z rezygnacją z zatrudnienia traktuje niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a co za tym idzie, dopuszcza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego także tym osobom, które nie były aktywne zarobkowo i zawodowo w okresie poprzedzającym podjęcie opieki nad osobą niepełnosprawną, natomiast o tym, czy istnieje adekwatny związek pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką decyduje zakres wymaganych czynności i konieczny na to czas, wykluczający aktywność zarobkową i zawodową opiekuna, co jest wystarczającą przesłanką, żeby uznać, że opiekun nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż opiekuje się niepełnosprawną osobą; 2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędną ocenę stanu faktycznego oraz oddalenie skargi, mimo rażącego naruszenia przez organ przepisów prawa procesowego, a to art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wystarczającego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, i błędne ustalenie, że strona nie wykazała w dostateczny sposób, że zakres sprawowanej opieki nad matką uniemożliwia jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia w innej pracy zarobkowej, podczas gdy: a) podczas wywiadu środowiskowego z 1 grudnia 2022 r. ustalono, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z powodu opieki nad matką, przy czym ani organ ani Sąd nie zakwestionował ustaleń wywiadu i nie uznał, że ustalenia są błędne, zwłaszcza w zakresie stwierdzenia powyższej okoliczności; b) organ i Sąd łączą brak związku przyczynowo - skutkowego z faktem pozostawania przez skarżąca osobą bezrobotną przed podjęciem opieki nad matką, podczas gdy ta okoliczność nie jest przeszkodą w ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli wnioskodawca nie podejmuje pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym, co ma miejsce w realiach faktycznych przedmiotowej sprawy; c) wywiad środowiskowy - którego treść nie została w żaden sposób zakwestionowana przez organ ani Sąd -w sposób szczegółowy ustalił czynności podejmowane codziennie w ramach opieki nad matką, z którego to zestawienia wynika w sposób jednoznaczny, że skarżąca podejmuje czynności opiekuńcze całodobowo i w sposób ciągły oraz nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej; d) skarżąca obiektywnie mogłaby podjąć pracę zarobkową, jako że posiada orzeczenie jedynie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i może być zatrudniona w warunkach pracy chronionej, a nadto w 2015 r. podejmowała aktywność zawodową, natomiast konieczność całodobowej opieki nad matką uniemożliwia podejmowanie takiej aktywności; a co za tym idzie, należało uznać, że skarżąca wykazała w dostateczny sposób, że zakres sprawowanej opieki nad matką uniemożliwia jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a organ - prowadząc postępowanie dowodowe - nie ustalił ani jednej okoliczności faktycznej pozwalającej na przeciwną konstatację. 3) art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo rażącego naruszenia przez organ przepisów prawa procesowego, a to art. 9 k.p.a. poprzez naruszenie zasady informacji i brak poinformowania skarżącej, że zdaniem organu winna ona wykazać dowodami z dokumentów, iż jej rodzeństwo nie jest w stanie dołożyć osobistych, ani finansowych, starań, celem pomocy w opiece nad matką, co doprowadziło do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej i uczynienia jej zarzutu braku wykazania niemożliwości sprawowania opieki nad matką przez rodzeństwo, podczas gdy art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie formułuje takiej przesłanki negatywnej i skarżąca nie miała wiedzy, iż ta okoliczność jest dla organu relewantna; 4) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędną ocenę stanu faktycznego oraz oddalenie skargi, mimo rażącego naruszenia przez organ przepisów prawa procesowego, a to art. 7 i 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wystarczającego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, i błędne ustalenie, że brat skarżącej P.Z. może również sprawować opiekę nad matką skarżącej, podczas gdy: a) organ w ogóle nie dokonał ustaleń faktycznych, które stanowiłyby podstawę powyższych wniosków, a zamiast tego dokonał arbitralnego i nieuzasadnionego ustalenia w powyższym zakresie; b) brat skarżącej P.Z. mieszka na stałe w K. i nie pomaga w żaden sposób skarżącej w opiece nad matką, co nie powinno być okolicznością uniemożliwiającą przyznanie skarżącej prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego; a co za tym idzie, sam fakt posiadania rodzeństwa przez skarżącą nie powinien wpływać na decyzję organu, tym bardziej że wspomniane osoby nie są w stanie podjąć się całodobowej opieki nad P.Z. w szerszym zakresie niż to czynią. 5) naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu i winna zostać uchylona; II. naruszenie prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że skarżącej słusznie odmówiono prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, między innymi z tego względu, że brat skarżącej mógłby również sprawować opiekę nad matką, podczas gdy skarżąca spełnia wszelkie przesłanki konieczne do uzyskania tego świadczenia, a ustawodawca nie przewidział wśród negatywnych przesłanek przyznania świadczenia, niemożliwości sprawowania opieki przez pozostałe rodzeństwo, co za tym idzie, świadczenie jest przyznawane temu kto wystąpi z wnioskiem i kto spełni przesłanki i nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci podopiecznej. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy, wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i uwzględnienie skargi, jako że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej - p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącej kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ w ustawowym terminie nie zażądał jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej. Stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania. Co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednak w rozpoznawanej sprawie zarzuty te w sposób bezpośredni związane są z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd też ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny podnoszonego naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do poprawności dokonanej przez Sąd Wojewódzki wykładni prawa materialnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu stanowiły przepisy u.ś.r., regulujące warunki i zasady przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zauważenia wymaga, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęcia "opieki" ("sprawowania opieki" czy "wykonywania opieki"). Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres opieki lub jej charakter. Zawarte w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji dotyczą jedynie wymogów orzeczenia o niepełnosprawności. Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Z tego względu oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia. Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też tylko za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Stąd też w judykaturze prezentowany jest pogląd, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11). Zdaniem Sądu, nie chodzi tu jednak o niemożliwość fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności, lecz przeszkodę życiowo-organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać na to, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia (zob. wyrok NSA z 22 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). Jak wynika z akt sprawy matka skarżącej (rocznik 1948) legitymuje się orzeczeniem wydanym na stałe przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z 28 stycznia 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od listopada 2021 r. oraz, że wymaga ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 1 grudnia 2022 r. wynika, że matka skarżącej jest wdową, ma 74 lata, otrzymuje z ZUS rentę rodzinną po zmarłym mężu. Zamieszkuje wspólnie z córką - skarżąca i wnuczką N.P., które pozostają w oddzielnym gospodarstwie domowym. Matka skarżącej pozostaje w stałym leczeniu z powodu schorzeń przewlekłych jak: zakrzepica żylna, owrzodzenie żył kończyn dolnych, serce, nadciśnienie, kręgosłup – złamane 2 kręgi, osteoporoza, płuca, astma, alergia, niedosłuch, jest po operacji zaćmy, ma zaniki pamięci. Ma ograniczenia w poruszaniu się, porusza się w obrębie mieszkania z pomocą kuli, drugiej osoby. Nie wychodzi samodzielnie z mieszkania. Skarżąca ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe, zatrudnienie może wykonywać jedynie w warunkach pracy chronionej. Leczy się na astmę, alergię, wadę wzroku, Jednak stan zdrowia nie uniemożliwia sprawowania opieki nad matką. Nie podejmuje zatrudnienia z powodu sprawowania całodobowej opieki nad matką. Jej brat P.Z. mieszka pracuje w K., nie pomaga w żadnej formie. W ramach opieki skarżąca wykonuje następujące czynności: codzienna kąpiel, obcinanie paznokci raz tygodniu, strzyżenie włosów raz w miesiącu, podnoszenie z łóżka codziennie, ubieranie i rozbieranie codziennie, podnoszenie z łóżka, prowadzenie do toalety według potrzeb, podawanie leków trzy razy dziennie lub częściej, mierzenie ciśnienia, zmiana opatrunków kilka razy dziennie, rejestrowanie do lekarzy i towarzyszenie podczas wizyt, towarzyszenie podczas badań laboratoryjnych, kupowanie leków oraz środków opatrunkowych, kontrola poziomu cukru, robienie zakupów, przygotowywanie i podawanie posiłków, pranie, sprzątanie, prasowanie, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, wychodzenie z matką na spacery, czytanie pism urzędowych, przygotowywanie do snu codziennie, czuwanie podczas snu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, opisany wyżej zakres i rodzaj czynności, które sprawuje skarżąca w związku z opieką nad niepełnosprawną matką nie pozwala przyjąć, że skarżąca nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podkreślić trzeba, iż z akt sprawy nie wynika, aby matka skarżącej była osobą całkowicie niesamodzielną, leżącą. Jest sprawna ruchowo, w obrębie mieszkania porusza się samodzielnie przy pomocy kuli, wychodzi na spacery ze skarżącą w miarę potrzeb i pogody. Jest w stanie samodzielnie dotrzeć do łóżka, położyć się. Nie jest cewnikowana, pampersowana ani dokarmiana dożylnie. Może samodzielnie przygotować sobie prosty posiłek i samodzielnie też spożywa przygotowane jej posiłki i lekarstwa. Samodzielnie załatwia także potrzeby fizjologiczne. Niewątpliwie zatem taki zakres i rodzaj czynności opiekuńczych ogranicza, jednak nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, chociażby w niewielkim zakresie. W znacznej części sprawowana przez skarżącą opieka nad matką sprowadza się bowiem do typowych czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i nie powoduje konieczności sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną. Z kolei wykonywane wobec matki czynności stricte opiekuńcze (podawanie leków, podnoszenie rano z łóżka, pomoc w ubieraniu i umyciu, zmiana opatrunków) należą do czynności tego rodzaju, że przy odpowiedniej organizacji dnia nie uniemożliwiają podjęcia aktywności zawodowej w określonym wymiarze. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, nietrafny okazał się zarzut naruszenia prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nieprawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji dotyczące uznania, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na fakt posiadania przez nią rodzeństwa, tj. brata, zobowiązanego w takim samym stopniu do alimentacji względem matki. Kwestia ta była wielokrotnie podnoszona w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ukształtowane już orzecznictwo stanęło na stanowisku, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy skarżący, czy może ktoś z rodzeństwa, winna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem, gdy jeden z uprawnionych w pierwszej kolejności członków rodziny zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodziny w takim samym stopniu zobowiązani do alimentacji. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad krewnym (matką) i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodzeństwa, którzy również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyroki NSA z: 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1397/23, 9 maja 2024 r., sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21). Stwierdzić zatem trzeba, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika, aby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz skarżącej, rodzeństwa uprawnionego do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczność ta, nie mogła jednak skutecznie podważyć prawidłowego rozstrzygnięcia Sądu I instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nieprawidłowe jest również stanowisko Sądu I instancji, iż długoletnie pozostawanie przez skarżącą bez zatrudnienia implikuje stwierdzenie, iż nie występuje związek przyczynowo - skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki. Wskazać bowiem należy, że irrelewantnym dla zaistnienia związku przyczynowo - skutkowego, w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostaje, czy skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej wcześniej (z innych przyczyn niż opieka), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca opiekunowi podjęcie zatrudnienia. Stanowisko to wywodzić należy bezpośrednio z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r., który determinuje konieczność oceny korelacji zachodzącej pomiędzy możliwością kontynuowania/podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a zakresem sprawowanych czynności opiekuńczych, związanych z indywidualnymi ograniczeniami w zakresie samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem. Ww. przepis ustawy nie wymaga bowiem, aby strona zrezygnowała z wykonywanej pracy zarobkowej bezpośrednio przed złożeniem wniosku o przyznanie wsparcia z u.ś.r. (ani też w dacie powstania niepełnosprawności podopiecznego). Istotne jest, aby nie miała realnej możliwości podjęcia zatrudnienia (jego kontunuowania) z uwagi na sprawowaną opiekę. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie formułuje także warunku udokumentowania uprzedniego starania się przez wnioskującego o kontynuowanie pracy, czy jej poszukiwanie, ani też wyczerpania alternatywnych możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu, poprzez wsparcie innych krewnych, również zobowiązanych do alimentacji. Na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r., wystarczającym i niezbędnym warunkiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest w tym przypadku sam fakt zaistnienia realnej przeszkody w realizacji aktywności zawodowej opiekuna, implikowany zakresem i intensywnością wsparcia dla niepełnosprawnego członka rodziny, którego wymiar i zakres – na datę złożenia żądania – staje się obiektywną przyczyną bierności zawodowej wnioskującego. Powyższe wynika z norm u.ś.r. oraz z ugruntowanego już orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok NSA z 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2500/23). Okoliczność ta, nie mogła jednak skutecznie podważyć prawidłowego rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Nietrafny okazał się zarzut naruszenia przepis art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż uzasadnienie zaskarżonego wyroku posiada wszystkie wymagane tym przepisem elementy, wobec czego możliwa jest kontrola instancyjna tego wyroku i prześledzenie toku rozumowania Sądu I instancji, w tym poznanie przesłanek, które stały się podstawą oddalenia skargi. Nieskuteczny okazał się również zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w powiązaniu z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., albowiem z analizy akt administracyjnych sprawy wynika, że organ odwoławczy w sposób wszechstronny i wnikliwy przeprowadził postępowanie wyjaśniające, prawidłowo rozpatrzył zgromadzony materiał dowodowy. W świetle powyższych rozważań niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 9 k.p.a., a to dlatego, że okoliczność istnienia rodzeństwa skarżącej nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przez co brak jest konieczności wykazywania, że rodzeństwo nie jest w stanie dołożyć osobistych i finansowych starań celem pomocy nad osobą wymagającą opieki. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 182 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.