I OSK 916/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. K.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1078/13 w sprawie ze skargi B. K., M. T.O. i P. K.– K. na postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 września 2013 r., I SA/Wa 1078/13 oddalił skargę B. K., M. T. O. i P. K.-K. na postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy: Wojewoda Pomorski decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] orzekł o odmowie uchylenia decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia [...] grudnia 1994 r. nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w Gdańsku z dnia [...] września 1994 r. nr [...] o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w Gdańsku przy [...], oznaczonej jako działka nr [...]. Odwołanie od tej decyzji - datowane na dzień [...] stycznia 2011 r. – wniósł J. K. Wniesione odwołanie nie zawierało podpisu. Pismem z dnia [...] lutego 2012 r. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wezwał J. K. do uzupełnienia braków formalnych podania przez własnoręczne podpisanie wniesionego odwołania w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego pisma – pod rygorem pozostawienia odwołania bez rozpoznania. Do dnia wydania zaskarżonego postanowienia wskazane braki nie zostały uzupełnione. Obligowało to Ministra do stwierdzenia, na podstawie art. 134 k.p.a., niedopuszczalności wniesienia odwołania. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. K. zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 7 kpa i 80 kpa poprzez naruszenie słusznego interesu strony oraz dowolną i wybiórczą ocenę materiału dowodowego, polegającą na bezpodstawnym ustaleniu, że skarżący nie podpisał odwołania od decyzji Wojewody Pomorskiego oraz naruszenie art. 43 kpa poprzez bezpodstawne uznanie, że doręczenie zastępcze dorosłemu domownikowi było skuteczne. Podnosząc powyższe argumenty wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację przedstawioną w uzasadnieniu postanowienia. Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] kwietnia 2013 r. rep. [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. spadek po J. K., zmarłym [...] stycznia 2013 r. w Gdańsku nabyły: żona B. K. oraz córki P. K. – K. i M. O. po 1/3 części każda z nich. Spadkobierczynie po J. K. poparły skargę wniesioną przez niego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem oddalił skargę. Sąd wskazał, że odwołanie wniesione pisemnie powinno być podpisane przez wnoszącego. Stwierdzenie przez organ, że odwołanie nie czyni zadość wskazanym wymaganiom formalnym, nakłada na ten organ – stosownie do treści art. 64 § 2 k.p.a. – obowiązek wezwania wnoszącego odwołanie do usunięcia braków w terminie 7 dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. W aktach sprawy administracyjnej znajduje się zwrotne poświadczenie odbioru pisma datowanego na dzień [...] lutego 2012 r., wzywającego do uzupełnienia braków formalnych odwołania z dnia [...] stycznia 2012 r., którego odbiór pokwitowała B. K. – żona J. K. Pokwitowanie odbioru nastąpiło dnia [...] marca 2012 r. Termin do uzupełnienia braków formalnych wniesionego odwołania upłynął [...] marca 2012 r., natomiast powyższy brak nie został uzupełniony do momentu wydania zaskarżonego postanowienia. W niniejszym przypadku odpis decyzji odebrał dorosły domownik – żona B. K. W myśl art. 43 kpa w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Doręczenie w trybie art. 43 kpa ma taki sam skutek prawny jak doręczenie dokonane bezpośrednio stronie postępowania. Osoba, która odebrała pismo w trybie doręczenia zastępczego nie może następnie skutecznie podnieść zarzut, że nie zna treści pisma. Dla wypełnienia dyspozycji art. 43 kpa okoliczności o tym charakterze w ogóle nie mają znaczenia. Jeżeli istnieją przeszkody w przekazaniu pisma, dana osoba powinna odmówić jego przyjęcia i oddania adresatowi, jeżeli natomiast podejmie się jego oddania następuje skutek w postaci doręczenia. Natomiast okoliczność, iż przyjęła ona przesyłkę i podpisała zwrotne poświadczenie odbioru nakazuje przyjąć, iż zobowiązała się ona oddać pismo adresatowi. Trudno przy tym wymagać, tak jak czyni to strona skarżąca, aby w aktach sprawy w jakiś specjalny sposób utrwalać owo zobowiązanie. Doręczenie przewidziane w tym przepisie oparte jest zatem na domniemaniu doręczenia pisma adresatowi, co oznacza przyjęcie, że wywołało ono skutek prawny. Pogląd ten jest ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych. Od tego wyroku P. K.-K. złożyła skargę kasacyjną. Zarzuciła naruszenie: - art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi na postanowienie Ministra, który to organ zaniechał podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego nie mając na względzie słusznego interesu obywateli, a przez to uznanie przez sąd, że nie ma przesłanek stwierdzenia nieważności względnie uchylenia decyzji; - art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. i w zw. z art. 58 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego przez co poczynił błędne ustalenia faktyczne, co doprowadziło do zatwierdzenia błędnej decyzji organu. Wniosła o uchylenie wyroku w całości i orzeczenie o kosztach postępowania. W uzasadnieniu wskazała na argumenty przemawiające za nieprawidłowym doręczeniem stronie pisma w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 42 § 1 k.p.a. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Zgodnie zaś z art. 43 k.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Przesłankami doręczenia zastępczego są, zgodnie z tym przepisem: nieobecność adresata; doręczenie przesyłki sąsiadowi, dorosłemu domownikowi lub dozorcy domu; pokwitowanie; podjęcie się oddania przesyłki adresatowi oraz umieszczenie zawiadomienia o przekazaniu przesyłki (w przypadku doręczenia przesyłki sąsiadowi). W rozpoznawanej sprawie pismo organu nie zostało doręczone stronie osobiście z powodu jej nieobecności w mieszkaniu. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłkę doręczono małżonce strony postępowania administracyjnego za pokwitowaniem. Małżonka zobowiązała się do oddania przesyłki adresatowi. Została ona zatem skutecznie doręczona. Zauważyć trzeba, że art. 43 k.p.a. określa przesłanki skutecznego doręczenia pisma, a nie wymagania, które powinien spełniać pisemny dowód doręczenia pisma (pokwitowanie). O ile podjęcie się oddania pisma adresatowi jest warunkiem koniecznym skutecznego doręczenia pisma w sposób określony w art. 43 k.p.a., to adnotacja o tym na pokwitowaniu jest jedynie dowodem na okoliczność, iż osoba, której doręczono pismo podjęła się oddania pisma adresatowi. Brak takiej adnotacji nie może sam przez się przesądzać, że określona osoba, której doręczono pismo nie podjęła się oddania pisma adresatowi. W takiej sytuacji okoliczność, czy osoba, której doręczono pismo podjęła się oddania pisma adresatowi może być wykazywana w inny sposób, przy pomocy innych środków dowodowych. Również adresat pisma może wykazywać, że osoba, której doręczono pismo nie przyjęła obowiązku oddania pisma. To, że stosowane w toku doręczenia pism formularze (potwierdzenia odbioru, pokwitowania) zwierają stwierdzenie (adnotacje), komu doręczono pismo oraz o tym, że osoba, której doręczono pismo podjęła się oddania pisma adresatowi, ma służyć eliminowaniu sporów co do okoliczności doręczenia, co nie wyklucza dowodzenia, że spełnione zostały ustawowe przesłanki skutecznego doręczenia, jeżeli na pokwitowaniu doręczenia pisma nie ma adnotacji, że osoba, której doręczono pismo podjęła się oddania pisma adresatowi. Wskazać trzeba, że doręczenie pisma w sposób zastępczy, określony w art. 43 k.p.a., stwarza domniemanie, że w dniu doręczenia pisma osobie wskazanej w tym przepisie, pismo zostało doręczone adresatowi. Domniemanie to może być wzruszone przez adresata pisma, ale nie jest wystarczające tylko to, że na pokwitowaniu doręczenia (potwierdzeniu doręczenia) nie ma adnotacji, że osoba, której pismo doręczono zobowiązała się oddać pismo adresatowi (wyrok NSA z 20 grudnia 2012 r., II OSK 1558/11, podobnie wyrok NSA z 5 września 2014 r., II GSK 1175/13). Zauważyć także trzeba, że z treści przepisu art. 43 k.p.a. nie wynika, iż norma prawna w nim zawarta wymaga, aby "podjęcie się oddania pisma adresatowi" miało formułę wyraźnego oświadczenia, z którego treści wynika zgoda odbiorcy na przyjęcie pisma i zobowiązanie do osobistego oddania go adresatowi (wyrok WSA w Poznaniu z 5 września 2013 r., II SA/Po 419/13). Wszystkie powyższe argumenty przemawiają za uznaniem, że pismo organu wzywające do podpisania odwołania zostało doręczone skutecznie, a w związku z tym, że brak formalny odwołania nie został uzupełniony w terminie, organ finalnie zasadnie stwierdził niedopuszczalność odwołania. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.