I OSK 922/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Leszek Włoskiewicz Sędziowie NSA Janina Antosiewicz Jan Paweł Tarno (spr.) Protokolant Justyna Nawrocka po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2005 r. sygn. akt I SA 769/03 w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nadania licencji zawodowej w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 kwietnia 2005 r., sygn. akt I SA 769/03 oddalił skargę K. P. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...], nr [...] w przedmiocie odmowy nadania licencji zawodowej w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami. W uzasadnieniu stwierdził, że podstawę do wystąpienia z wnioskiem o nadanie licencji zawodowej w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami stanowi art. 232 ust. 1 pkt 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ze zm.). Przepis ten dopuszcza zwolnienie osoby ubiegającej się na jego podstawie o nadanie licencji zawodowej pośrednika w obrocie nieruchomościami z obowiązku ukończenia kursu kwalifikacyjnego, odbycia praktyki zawodowej oraz złożenia egzaminu, pod warunkiem, że osoba ubiegająca się o licencję udokumentuje faktyczne wykonywanie działalności pośrednictwa w obrocie nieruchomościami w okresie dłuższym aniżeli pięć lat przed dniem wejścia w życie wyżej wymienionej ustawy, tj. przed 1 stycznia 1998 r. Jednocześnie art. 180 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami określa model tej działalności, przy czym: - czynności określone w ust. 1 powołanego artykułu pośrednik powinien wykonywać osobiście lub przy pomocy osób działających pod jego nadzorem (ust. 2), - powinien działać w oparciu o umowę pośrednictwa (ust. 3), - z tytułu realizacji czynności zawartych we wskazanej umowie powinien otrzymać wynagrodzenie (ust. 4 i 5). Państwowa Komisja Kwalifikacyjna wskazała, że zainteresowany jako syndyk wykonywał obowiązki określone przepisami rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe związane z likwidacją podmiotów gospodarczych, które nie są tożsame z czynnościami w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami określonymi przepisami art. 180 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Stosownie do treści przepisów rozdziału III rozporządzenia z dnia 24 października 1934 r. syndyk masy upadłościowej jest obowiązany zarządzać majątkiem upadłego tworzącym masę upadłości, poprzez podejmowania wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do uzyskania głównego celu tego zarządu, tj. likwidacji masy w sposób pozwalający uzyskać najbardziej korzystną cenę czy to za całe przedsiębiorstwo, czy za poszczególne składniki majątkowe oraz ściągnięcie należących do upadłego wierzytelności, przy czym funkcje te wykonuje pod nadzorem sądowym. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Państwowej Komisji Kwalifikacyjnej, iż takie czynności wykonywane przez skarżącego nie noszą znamion pośrednictwa, skoro w myśl art. 180 ust. 3 i 4 powołanej wyżej ustawy zakres czynności pośrednictwa w obrocie nieruchomościami określa umowa pośrednictwa wskazująca jego przedmiot i wynagrodzenie pośrednika, przy czym pośrednik występuje jako osoba trzecia, niezależna od stron umowy ani nie związana z jedną ze stron. Organ administracji w decyzji nie kwestionuje faktu, że syndyk wykonuje różne czynności związane z zarządzeniem majątkiem i zabieganiem o uzyskanie możliwie najwyższej ceny ani też faktu innych czynności z zakresu pośrednictwa, niemniej czynności te nie spełniają kryteriów wyraźnie wskazanych w art. 180 powołanej ustawy, a tylko ich spełnienie stanowi podstawę do uzyskania zwolnienia z obowiązku ukończenia kursu kwalifikacyjnego, odbycia praktyki zawodowej oraz złożenia egzaminu (art. 232 ust. 1 pkt 3 ustawy). Postępowanie z zastosowaniem art. 232 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w pierwszym etapie stanowi domenę Państwowej Komisji Kwalifikacyjnej, która przeprowadza postępowanie kończące się wynikiem pozytywnym bądź negatywnym dla zainteresowanego. W drugim etapie, w oparciu o stanowisko Komisji, które ma charakter wiążący - Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nadaje bądź nie licencję zawodową. Ocena przedstawionych przez stronę dokumentów mających potwierdzać spełnienie przez nią warunków ustawowych do uzyskania licencji jest dokonywana w postępowaniu kwalifikacyjnym przez Państwową Komisję Kwalifikacyjną. Organ centralny uprawnień w tym zakresie nie posiada (tak NSA w wyroku z dnia 7 września 2001 r. - I SA 651/00). Czynności organu administracji przeprowadzono prawidłowo. Komisja Kwalifikacyjna dokonała oceny przy pierwszym wniosku skarżącego, a organ wydał decyzję, po czym gdy skarżący złożył wniosek do organu centralnego o ponowne rozpatrzenie, sprawa została skierowana do Państwowej Komisji Kwalifikacyjnej, gdzie przeprowadzono rozprawę, a zainteresowany miał możliwość dodatkowego udokumentowania wniosku. Ocena dokonana przez Komisję, a uzewnętrzniona w protokole z dnia 24 września 2002 r. stała się podstawą do wydania decyzji z dnia [...] Decyzja ta oparta na ocenie Państwowej Komisji Kwalifikacyjnej nie narusza prawa, a jej uzasadnienie wyczerpująco wyjaśnia kryteria leżące u podstaw tego rozstrzygnięcia. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2005 roku w sprawie o sygn. akt I SA 769/03 K. P. złożył skargę kasacyjną na podstawie przepisu art. 173 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zaskarżając powyższy wyrok w całości. Sądowi zarzucono: 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów art. 232 ust. l pkt 3 oraz art. 180 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. poprzez przyjęcie że czynności syndyka, nie wyczerpują katalogu działalności, których wykonywanie uprawnia do nadania licencji zawodowej pośrednika w obrocie nieruchomościami bez obowiązku ukończenia kursu kwalifikacyjnego, odbycia praktyki zawodowej oraz złożenia egzaminu; 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § i pkt 1 lit. a oraz art. 151 Prawa o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, poprzez nieprawidłowe ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd pierwszej instancji, jak i nieprawidłową ocenę zastosowania prawa poprzez przyjęcie, że skarżący nie udokumentował faktycznego wykonywania działalności pośrednictwa w obrocie nieruchomościami w okresie dłuższym aniżeli pięć lat przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wskazując na powyższe podstawy i zarzut skargi kasacyjnej, wniesiono o: 1) zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie decyzji organów administracji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wg norm przepisanych (art. 188 p.p.s.a.), ewentualnie 2) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Pierwszej Instancji do ponownego rozpoznania - przy uwzględnieniu kosztów postępowania kasacyjnego, jako części kosztów procesu. W uzasadnieniu podniesiono, iż bezspornym jest fakt, że skarżący wykonywał czynności jako syndyk od 1991 r zbywając w tym okresie szereg nieruchomości co zostało udokumentowane złożonymi do Komisji dokumentami, a więc wykonywał te czynności przez okres dłuższy niż pięć lat do dnia 1.01.1998 r. W omawianym okresie likwidowany był przez skarżącego majątek wchodzący w skład masy upadłości w postaci różnych nieruchomości. Sprzedaż nieruchomości odbywała się z wolnej ręki fakt ten został potwierdzone przez Sądy. Nie zgodził się z argumentacją zawartą tak to w uzasadnieniach Komisji jak i Sądu, że zgodnie z art. 20 prawa upadłościowego ogłoszenie upadłości pociąga za sobą utratę przez upadłego z mocy prawa możliwość rozporządzania majątkiem. Nie wynika natomiast z w/w artykułu, aby upadły utracił prawo własności do swojego majątku - wręcz odwrotnie upadły jest nadal jego właścicielem co potwierdzają wszyscy komentatorzy prawa upadłościowego. Upadły jako właściciel majątku ma wpływ poprzez zaskarżenie wszystkich czynności na sposób i cenę zbywanego majątku a w szczególności nieruchomości. Jak zauważył Sąd na mocy art. 90 prawa upadłościowego syndyk obejmuje z mocy prawa majątek, zarządza nim i przeprowadza jego likwidację poprzez sprzedaż. W ramach tych czynności syndyk dokonuje wszelkich działań, jakie są potrzebne do skutecznego uzyskania własności i innych praw. Największe znaczenie należy przypisać czynnościom potrzebnym stwierdzeniu prawa użytkowania wieczystego gruntów i własności budynków oraz lokali w przypadkach uregulowanych art. 200 ust. 1, art. 204 ust. l i 2 art. 207 ust. l i art. 208 ust 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W wyniku tych czynności nabycie praw w toku postępowania nie następuje na rzecz syndyka jak również masy upadłości, lecz na rzecz upadłego który jest nadal właścicielem majątku wchodzącego w skład masy upadłości. Zgodnie z art. 118 prawa upadłościowego zbycie nieruchomości przez syndyka odbywa się w drodze licytacji publicznej albo z wolnej ręki w sposób przewidziany prawem. Przy sprzedaży nieruchomości syndyk musi postępować zgodnie z wymogami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13.05.1998 r., a więc: • dokonać sprawdzenia stanu prawnego nieruchomości, • dokonać wyceny i oszacowania nieruchomości, • wystąpić z wnioskiem o zgodę na sprzedaż z wolnej ręki, • dokonać w poszukiwaniu nabywców ogłoszeń wskazując miejsce i datę sprzedaży lub termin składania ofert na zakup, • przeprowadzić negocjację z potencjalnymi nabywcami, • ustalić z wybranym nabywcą termin spisania umowy, • zawrzeć umowę w formie aktu notarialnego w imieniu nie własnym lecz upadłego który jest właścicielem nieruchomości. Wszelkie te czynności dokonywane są przez syndyka osobiście i zawierają wymagania stawiane przy wykonywaniu czynności pośrednika w obrocie nieruchomościami. Przyjęcie w uzasadnieniu odmowy wydanej przez Państwową Komisję Kwalifikacyjną, że powyższe czynności nie są związane z doprowadzeniem do umowy pomiędzy stroną zlecającą wykonanie czynności pośrednictwa a jej kontrahentem jest zdaniem skarżącego chybione. Należy tu podnieść, że wykonywane czynności są szersze niż czynności pośrednika, ponieważ pośrednik wykonuje tylko cześć w/w czynności. Pośrednik w obrocie nieruchomościami nie wykonuje innych czynności niż te, które są wymagane prawem upadłościowym i przepisami do niego wykonawczymi. Podnoszenie zarzutu, że syndyk nie posiada umowy z właścicielem na poszukiwanie nabywcy nieruchomości jak również to, że nie pobiera z tego tytułu prowizji jest również zarzutem chybionym, ponieważ działalność syndyka jest zgodnie z prawem tożsama z prowadzeniem działalności gospodarczej. Postanowienie Sadu o powołaniu syndyka zastępuje w tym wypadku umowę, gdyż zakres dokonywania przez niego czynności regulują przepisy prawa. Wbrew twierdzeniem tak to Komisji, jak Sądu syndyk za te czynności pobiera wynagrodzenie, które wynosi 5% uzyskanej masy upadłości w tym kwot uzyskanych ze zbycia nieruchomości. Również rola Sądu ogranicza się wyłącznie tak jak osób zlecających do ograniczonego nadzoru nad sprzedażą nieruchomości, a więc wyrażenie zgody na zbycie nieruchomości z wolnej ręki. Sędzia Komisarz w ramach nadzoru nad prowadzonym przez syndyka postępowaniem może wstrzymać zbycie nieruchomości wyłącznie w przypadkach rażącego naruszenia prawa lub rażąco niskiej ceny, czynności te może również w stosunku do pośrednika podjąć zlecający zbycie nieruchomości (odmowa podpisania umowy sprzedaży). Należy również podnieść, że zgodnie z prawem upadłościowym syndyk może skutecznie zbyć nieruchomości bez zgody Sądu. Podniesiono również, że wbrew twierdzeniom Sądu syndyk, a nie Sąd odpowiada całym swoim majątkiem za podjęte i dokonane czynności. Stanowiska, co do czynności jak wyżej jest zgodne z prezentowanym stanowiskiem tak to Ministra Sprawiedliwości jak i Ministra Finansów w zakresie obciążenia wynagrodzenia syndyka podatkiem WAT, które jako dowód załączono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a). Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia. Złożona w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna odpowiada przedstawionym wymogom, niemniej jednak postawione w niej zarzuty naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego i postępowania sądowoadministracyjnego nie są usprawiedliwione. Słusznie zauważył Sąd I instancji, że stosownie do treści przepisów rozdziału III Tytułu III rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. syndyk masy upadłościowej jest obowiązany zarządzać majątkiem upadłego tworzącym masę upadłości, poprzez podejmowania wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do uzyskania głównego celu tego zarządu, tj. likwidacji masy w sposób pozwalający uzyskać najbardziej korzystną cenę czy to za całe przedsiębiorstwo, czy za poszczególne składniki majątkowe oraz ściągnięcie należących do upadłego wierzytelności, przy czym funkcje te wykonuje pod nadzorem sądowym. W postępowaniu upadłościowym syndyk działa zamiast upadłego (art. 90 rozporządzenia), który to podmiot na skutek ogłoszenia upadłości traci z samego prawa zarząd oraz możność korzystania i rozporządzania majątkiem należącym do niego w dniu ogłoszenia upadłości, jako też nabytym w toku postępowania (art. 20 § 1 rozporządzenia). Natomiast stosownie do uregulowań zawartych w art. 180 ustawy o gospodarce nieruchomościami pośrednik jest podmiotem trzecim w stosunkach sprzedający – kupujący, wynajmujący – najemca, itp. Za trafną więc należy uznać ocenę prawną Sądu I instancji, że działalność syndyka nie spełnia kryteriów działalności w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami w rozumieniu art. 232 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nietrafny jest również zarzut jakoby Sąd I instancji przyjął, że skarżący nie udokumentował faktycznego wykonywania działalności pośrednictwa w obrocie nieruchomościami w okresie dłuższym aniżeli pięć lat przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd bowiem nie kwestionował, że skarżący jako syndyk wykonywał wskazane przez niego czynności. Sąd ten natomiast prawidłowo ocenił, że nie były to czynności, o których mowa w art. 232 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niemającą usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.